വിചാരശ്ച സമുത്പന്നോ നിരീക്ഷ്യ നഹുഷാത്മജമ് । കോഽന്വയം കസ്യ വാ രാജ്ഞഃ കഥം വാ സ്വര്ഗമാഗതഃ
നഹുഷന്റെ മകനെയ്ക്ക് നോക്കി, 'ഇവൻ ആരാണ്? ഏത് രാജാവിന്റെ വംശത്തിൽ നിന്നാണ്? എങ്ങനെ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി?' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തനം ഉണ്ടായി.
കര്മണാ കേനസിദ്ധോഽയം ക്വ വാഽനേന തപശ്ചിതമ്। കഥം വാ ജ്ഞായതേ സ്വര്ഗേ കേന വാ ജ്ഞായതേഽപ്യുത
'ഇവൻ ഏതു പ്രവർത്തിയാൽ ഇതിൽ എത്തി? എവിടെയാണ് വ്രതങ്ങൾ ആചരിച്ചത്? സ്വർഗത്തിൽ എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു? ആരാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ അറിയുന്നത്?' എന്നിങ്ങനെ അവർ ചോദിച്ചു.
ഏവം വിചാസ്യന്തസ്തേ രാജാനം സ്വര്ഗവാസിനഃ । ദൃഷ്ട്വാ പപ്രച്ഛുരന്യോന്യം യയാതിം നൃപതിം പ്രതി
അവിടെ സ്വർഗത്തിൽ താമസിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവർ യയാതിയെ കണ്ടു തമ്മിൽ തമ്മിൽ ചോദിച്ചുതുടങ്ങി.
വിമാനപാലാഃ ശതശഃ സ്വര്ഗദ്വാരാഭിരക്ഷിണഃ । പൃഷ്ടാ ആസനപാലാശ്ച ന ജാനീമേത്യഥാഽബ്രുവന്
നൂറുകണക്കിന് വിഹാരപാലകർ, സ്വർഗ്ഗദ്വാരങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്നവർ, ഇരിപ്പിടങ്ങൾ നോക്കുന്നവരും ചോദിക്കപ്പെട്ടു, അവർ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.'
സര്വേ തേ ഹ്യാവൃതജ്ഞാനാ നാഭ്യജാനന്ത തം നൃപമ് । സ മുഹൂര്താദഥ നൃപോ ഹതൌജാശ്ചാഭവത്തദാ
അവരൊക്കെയും മനസ്സിൽ മൂടൽമഞ്ഞ് പടർന്നവരായി ആ രാജാവിനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ പോയി. ഉടനേ രാജാവിന് ശക്തി നഷ്ടമായി.
അഥ പ്രചലിതഃ സ്ഥാനാദാസനാച്ച പരിച്യുതഃ। കമ്പിതേനേവ മനസാ ധര്ഷിതഃ ശേകവാഹ്നിനാ
അപ്പോൾ അവൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് തറക്കുവീണു, മനസ്സ് കനത്ത കാറ്റ് അടിച്ചുപൊളിച്ചപോലെ ചലിച്ചു, അവൻ അകമ്പടിയില്ലാതെ തളർന്നു.
മ്ലാനസ്രഗ്ഭ്രഷ്ടവിജ്ഞാനഃ പ്രഭ്രഷ്ടമുകുടാങ്ഗദഃ । വിഘൂര്ണന്സ്രസ്തസര്വാങ്ഗഃ പ്രഭ്രഷ്ടാഭരണാമ്ബരഃ
പൂവ് വാടിപ്പോയി, മനസ്സിലെ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കിരീടവും കങ്കണവും വീണു, ശരീരം തളർന്നു, ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ഇടിഞ്ഞു.
അദൃശ്യമാനസ്താന്പശ്യന്നപശ്യംശ്ച പുനഃ പുനഃ । ശൂന്യഃ ശൂന്യേന മനസാ പ്രപതിഷ്യന്മഹീതലമ്
അവൻ അവരെ കാണുന്നപോലെയും, വീണ്ടും കാണാത്തപോലെയും, മനസ്സിൽ ശൂന്യതയോടെ, ഭൂമിയിലേക്കു വീഴാൻ തുടങ്ങി.
കിം മയാ മനസാ ധ്യാതമശുഭം ധര്മദൂഷണമ് । യേനാഹം ചലിതഃ സ്ഥാനാദിതി രാജാ വ്യചിന്തയത്
എന്താണ് എന്റെ മനസ്സിൽ ഞാൻ ധ്യാനിച്ച ദുഷ്ടമായോ അധർമ്മമായോ ഉള്ളത്, അതുകൊണ്ടാണോ ഞാൻ ഇവിടെ നിന്ന് തള്ളപ്പെട്ടത്? എന്നിങ്ങനെ രാജാവ് ആലോചിച്ചു.
തേ തു തത്രൈവ രാജാനഃ സിദ്ധാശ്ചാപ്സരസസ്തഥാ । അപശ്യന്ത നിരാലമ്ബം തം യയാതിം പരിച്യുതമ്
അവിടെ തന്നെ രാജാക്കന്മാരും സിദ്ധന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും യയാതിയെ ആധാരമില്ലാതെ താഴേക്ക് വീണതായി കണ്ടു.
അഥൈത്യ പുരുഷഃ കശ്ചിത്ക്ഷീണപുണ്യനിപാതകഃ । യയാതിമബ്രവീദ്രാജന്ദ്രേവരാജസ്യ ശാസനാത്
അപ്പോൾ പുണ്യം കുറഞ്ഞ് താഴെ വീണ ഒരാൾ, ദേവേന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രാജാവായ യയാതിയോട് വന്നു പറഞ്ഞു.
അതീവ മദമത്തസ്ത്വം ന കംചിന്നാവമന്യസേ । മാനേന ഭ്രഷ്ടഃ സ്വര്ഗസ്തേ നാര്ഹസ്ത്വം പാര്ഥിവാത്മജ
നിനക്ക് അത്യന്തം അഹങ്കാരമുണ്ട്, ആരെയും നീ അവഗണിക്കുന്നില്ല; അഹങ്കാരത്താൽ നിന്റെ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ടു, നീ അർഹനല്ല, രാജപുത്രാ.
ന ച പ്രജ്ഞായസേ ഗച്ഛ പതസ്വേതി തമബ്രവീത് । പതേയം സത്സ്വിതി വചസ്ത്രിരുത്ത്കാ നഹുഷാത്മജഃ
നിനക്ക് ഇതറിയില്ല; പോ, വീഴുക! എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. നഹുഷന്റെ മകൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'നല്ലവർ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ വീഴട്ടെ.'
പതിഷ്യംന്തയാമാസ ഗതിം ഗതിമതാം വരഃ। ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു നൈമിഷേ പാര്ഥിവര്ഷഭാന്
വേഗത്തിൽ പോകുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ വീഴാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതേ സമയത്ത്, നൈമിശാരണ്യത്തിൽ രാജർഷിമാരുടെ ഇടയിൽ—
ചതുരോഽപശ്യത നൃപസ്തേഷാം മധ്യേ പപാത ഹ । പ്രതര്ദനോ വസുമനാഃ ശിബിരൌശീനരോഽഷ്ടകഃ
രാജാവ് അവരിൽ നാലുപേരെ കണ്ടു, അവരുടെ ഇടയിൽ വീണു: പ്രതർദനൻ, വസുമാനസ്, ശിബി, ഉഷീനരൻ, അഷ്ടകൻ.
വാജപേയേന യജ്ഞേന തര്പയന്തി സുരേശ്വരമ് । തേഷാമധ്വരജം ധൂമം സ്വര്ഗദ്വാരമുപസ്ഥിതമ്
വാജപേയ യാഗം നടത്തി അവർ ദേവേന്ദ്രനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു; അവരുടെ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള പുക സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിലെത്തിയിരുന്നു.
യയാതിരുപജിഘ്രന്വൈ നിപപാത മഹീം പ്രതി । ഭൂമൌ സ്വര്ഗേ ച സംബദ്ധാം നദീം ധൂമമയീമിവ । ഗങ്ഗാം ഗാമിവ ഗച്ഛന്തീമാലമ്ബ്യ ജഗതീപതിഃ
യയാതി ആ പുക വാസനയോടെ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു; ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും പുകകൊണ്ടുണ്ടായ ഒരു നദിയെ, ഗംഗയെ പോലെ ഒഴുകുന്നതായി പിടിച്ചു.
ശ്രീമത്സ്വവഭൃഥാഗ്ര്യേഷു ചതുര്ഷു പ്രതിബന്ധുഷു । മധ്യേ നിപതിതോ രാജാ ലോകപാലോപമേഷു സഃ
ആ നാലുപേരുടെ ഇടയിൽ, മഹത്വം നിറഞ്ഞ അവഭൃതസ്നാനത്തിൽ, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെ രാജാവ് അവരിടയിൽ വീണു.
ചതുര്ഷു ഹുതകല്പേഷു രാജസിംഹമഹാഗ്നിഷു । പപാത മധ്യേ രാജര്ഷിര്യയാതിഃ പുണ്യസങ്ക്ഷയേ
നാലു യാഗാഗ്നികൾക്കിടയിൽ, രാജസിംഹങ്ങളെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ, പുണ്യം തീർന്ന യയാതി അവരിടയിൽ വീണു.
തമാഹുഃ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ദീപ്യമാനമിവ ശ്രിയാ । കോ ഭവാന്കസ്യ വാ ബന്ധുര്ദേശസ്യ നഗരസ്യ വാ
അവിടെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും, മഹത്വത്തിൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നയയാതിയെ നോക്കി ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്? ആരുടെ ബന്ധുവാണ്? ഏത് ദേശത്തെയോ നഗരത്തെയോ ആണ്?'
യക്ഷോ വാഽപ്യഥവാ ദേവോ ഗന്ധര്വോ രാക്ഷസോഽപി വാ । ന ഹി മാനുഷരൂപോസി കോവാര്ഥഃ കാങ്ക്ഷ്യതേ ത്വയാ
നീ യക്ഷനോ, ദേവനോ, ഗന്ധർവനോ, അല്ലെങ്കിൽ രാക്ഷസനോ ആയിരിക്കാം. എന്നാൽ നീ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ കാണുന്നില്ല. നീ ഇവിടെ എന്തിനാണ് വന്നത്? എന്താണ് നിനക്ക് ആവശ്യം?
യയാതിരസ്മി രാജര്ഷിഃ ക്ഷീണപുണ്യശ്ച്യുതോ ദിവഃ। പതേയം സത്സ്വിതി ധ്യായന്ഭവത്സു പതിതസ്തതഃ
ഞാൻ യയാതി എന്ന രാജർഷിയാണ്. എന്റെ പുണ്യം തീർന്നപ്പോൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീണു. നല്ലവരോടൊപ്പം വീഴണമെന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, അവരോടൊപ്പം തന്നെ ഞാൻ വീണു.
സത്യമേതദ്ഭവതു തേ കാങ്ക്ഷിതം പുരുഷര്ഷഭ । സര്വേഷാം നഃ ക്രതുഫലം ധര്മശ്ച പ്രതിഗൃഹ്യതാമ്
നിന്റെ ആഗ്രഹം സത്യമായിക്കട്ടെ, മഹാനായവനേ. ഞങ്ങളുടെ യാഗഫലവും ധർമ്മവും നീ സ്വീകരിക്കണമേ.
നാഹം പ്രതിഗ്രഹധനോ ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോഽഹ്യഹമ്। ന ച മേ പ്രവണാ ബുദ്ധിഃ പരപുണ്യവിനാശനേ
ഞാൻ ഭിക്ഷയിലൂടെ ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല, ഞാൻ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ ആണ്. മറ്റുള്ളവരുടെ പുണ്യം നശിപ്പിക്കാൻ എന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും തയ്യാറല്ല.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു മൃഗചര്യാക്രമാഗതാമ്। മാധവീം പ്രേക്ഷ്യ രാജാനസ്തേഽഭിവാദ്യേദമബ്രുവന്
അതേ സമയം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മാധവിയെ രാജാക്കന്മാർ കണ്ടു. അവർ അവളെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കിമാഗമനകൃത്യം തേ കിം കുര്മഃ ശാസനം തവ। ആജ്ഞാപ്യാ ഹി വയം സര്വേ തവ പുത്രാസ്തപോധനേ
നീ എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം? ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ നിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; നിന്റെ കല്പനയ്ക്ക് തയ്യാറാണ്.
തേഷാം തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ മാധവീ പരയാ മുദാ। പിതരം സമുപാഗച്ഛദ്യയാതിം സാ വവന്ദ ച
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട മാധവി അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ അച്ഛൻ യയാതിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവനോട് നമസ്കരിച്ചു.
സ്പൃഷ്ട്വാ മൂര്ധനി താന്പുത്രാംസ്താപസീ വാക്യമബ്രവീത് । ദൌഹിത്രാസ്തവ രാജേന്ദ്ര മമ പുത്രാ ന തേ പരാഃ
അവൾ തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ തല തൊട്ട്, ആ തപസ്വിനി പറഞ്ഞു: 'രാജാധിരാജാ, ഇവരാണ് നിന്റെ മുമ്മക്കൾ. ഇവർ എന്റെ മക്കളാണ്, മറ്റാരുമല്ല.'
ഇമേ ത്വാം താരയിഷ്യന്തി ദിഷ്ടമേതത്പുരാതനമ് । അഹം തേ ദുഹിതാ രാജന്മാധവീ മൃഗചാരിണീ
ഇവരാണ് നിന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടവർ — ഇതാണ് പഴയ വിധി. രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ മകൾ മാധവി, കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവളാണ്.
മയാഽപ്യുപചിതോ ധര്മസ്തതോഽര്ധം പ്രതിഗൃഹ്യതാമ് । യസ്മാദ്രാജന്നരാഃ സര്വേ അപത്യഫലഭാഗിനഃ
എനിക്ക് കൂടി ധർമ്മം സമ്പാദിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിൽ പാതി നീ സ്വീകരിക്കണം. കാരണം, രാജാവേ, എല്ലാവർക്കും മക്കളുടെ ഫലത്തിൽ പങ്കുണ്ട്.