ജാതോ ദാനപതിഃ പുത്രസ്ത്വയാ ശൂരസ്തഥാഽപരഃ। സത്യധര്മരതശ്ചാന്യോ യജ്വാ ചാപി തഥാഽപരഃ
നിനക്ക് ഒരു ദാനശീലനായ പുത്രനും, മറ്റൊരാൾ വീരനുമാണ് ജനിച്ചത്; മറ്റൊരാൾ സത്യധർമ്മത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവനും, മറ്റൊരാൾ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനുമാണ്.
തദാഗച്ഛ വരാരോഹേ താരിതസ്തേ പിതാ സുതൈഃ । ചത്വാരശ്ചൈവ രാജാനസ്തഥാ ചാഹം സുമധ്യമേ
അതുകൊണ്ട്, മനോഹരിയായവളേ, വരാ, നിന്റെ അച്ഛൻ പുത്രന്മാർകൊണ്ട് രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; നാല് രാജാക്കന്മാരും ഞാനും, സുമധ്യയേ, രക്ഷപ്പെട്ടു.
ഗാലവസ്ത്വഭ്യനുജ്ഞായ സുപര്ണം പന്നഗാശനമ് । പിതുര്നിര്യാത്യ താം കന്യാം പ്രയയൌ വനമേവ ഹ
ഗാലവൻ, പന്നഗഭക്ഷകനായ സുപർണ്ണനോട് അനുമതി വാങ്ങി, അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് കന്യയെ കൂട്ടി കാടിലേക്ക് പോയി.
സ തു രാജാ പുനസ്തസ്യാഃ കര്തുകാമഃ സ്വയംവരമ്। ഉപഗമ്യാശ്രമപദം ഗങ്ഗായാമുനസങ്ഗമേ
അപ്പോൾ രാജാവ്, അവള്ക്കായി വീണ്ടും സ്വയംവരം നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന ആശ്രമത്തിലേക്ക് എത്തി.
ഗൃഹീതമാല്യദാമാം താം രഥമാരോപ്യ മാധവീമ് । പൂരുര്യദുശ്ച ഭഗിനീമാശ്രമേ പര്യധാവതാമ്
പൂരുരും യദുവും അവരുടെ സഹോദരി മാധവിയെ പുഷ്പമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിയിച്ച് രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, ആശ്രമം ചുറ്റി കൊണ്ടു പോയി.
നാഗയക്ഷമനുഷ്യാണാം ഗന്ധര്വമൃഗപക്ഷിണാമ് । ശൈലദ്രുമവനൌകാനാമാസീത്തത്ര സമാഗമഃ
അവിടെ നാഗന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മലകളിലും മരങ്ങളിലും കാടുകളിലും താമസിക്കുന്നവരും ഒത്തുചേർന്നു.
നാനാപുരുഷദേശ്യാനാമീശ്വരൈശ്ച സമാകുലമ് । ഋഷിഭിര്ബ്രഹ്മകല്പൈശ്ച സമന്താദാവൃതം വനമ്
നാനാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകളും ഭരിക്കുന്നവരും, ബ്രഹ്മനു സമമായ വ്രതശക്തിയുള്ള ഋഷിമാരും ചുറ്റും നിറഞ്ഞു കാടിനെ നിറച്ചു.
നിര്ദിശ്യമാനേഷു തു സാ വരേഷു വരവര്ണിനീ । വരാനുത്ക്രമ്യ സര്വാസ്താന്വരം വൃതവതീ വനമ്
ആ മനോഹരിയായ പെൺകുട്ടിക്ക് പല വരന്മാരെ കാണിച്ചപ്പോൾ, അവൾ എല്ലാവരെയും നിരസിച്ച് കാടിനെ തന്നെയാണ് വരനായി തെരഞ്ഞെടുത്തത്.
അവതീര്യ രഥാത്കന്യാ നമസ്കൃത്യ ച ബന്ധുഷു। ഉപഗമ്യ വനം പുണ്യം തപസ്തേപേ യയാതിജാ
രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ബന്ധുക്കളെ വന്ദിച്ച്, യയാതിയുടെ വംശജയായ ആ പെൺകുട്ടി പുണ്യമായ കാട്ടിലേക്ക് കടന്നു വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.
ഉപവാസൈശ്ച വിവിധൈര്ദീക്ഷാഭിര്നിയമൈസ്തഥാ । ആത്മനോ ലഘുതാം കൃത്വാ ബഭൂവ മൃഗചാരിണീ
വിവിധ ഉപവാസങ്ങളും വ്രതങ്ങളും ആചരിച്ച്, തന്റെ ശരീരം ലഘുവാക്കി, അവൾ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
വൈദൂര്യാങ്കുരകല്പാനി മൃദൂനി ഹരിതാനി ച। ചരന്തീ ശ്ലക്ഷ്ണശഷ്പാണി തിക്താനി മധുരാണി ച
പച്ചയും മൃദുവും വെളുത്തും പച്ചപ്പും ഉള്ള, വൈഡൂര്യക്കല്ലുപോലെയുള്ള തഴച്ചിലുകളും, മൃദുവായ പുല്ലുകളും, കയ്പും മധുരവും ഉള്ളവയും അവൾ ഭക്ഷിച്ചു.
സ്രവന്തീനാം ച പുണ്യാനാം സുരസാനി സുചീനി ച। പിബന്തീ വാരിമുഖ്യാനി ശീതാനി വിമലാനി ച
പുണ്യമായ സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള ശുദ്ധവും രുചികരവും തണുത്തതുമായ വെള്ളം അവൾ തിരഞ്ഞെടുക്കി കുടിച്ചു.
വനേഷു മൃഗരാജേഷു വ്യാഘ്രവിപ്രോഷിതേഷു ച । ദാവാഗ്നിവിപ്രയുക്തേഷു ശൂന്യേഷു ഗഹനേഷു ച
കാട്ടിലെ സിംഹം ഇല്ലാത്തിടങ്ങളിലും, കടുവകൾ വിട്ടുപോയിടങ്ങളിലും, കാട്ടുതീ ഇല്ലാത്ത ശൂന്യമായ കാട്ടിലും, ഗഹനമായ കാടുകളിലും അവൾ സഞ്ചരിച്ചു.
ചരന്തീ ഹരിണൈഃ സാര്ധം മൃഗീവ വനചാരിണീ । ചചാര വിപുലം ധര്മം ബ്രഹ്മചര്യേണ സംവൃതമ്
മാൻമാരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു കാട്ടുമാനായി, അവൾ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറച്ചു വലിയ ധർമ്മം ആചരിച്ചു.
യയാതിരപി പൂര്വേഷാം രാജ്ഞാം വൃത്തമനുഷ്ഠിതഃ। ബഹുവര്ഷസഹസ്രായുര്യുയുജേ കാലധര്മണാ
യയാതിയും പൂർവ്വ രാജാക്കന്മാരുടെ ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ജീവിച്ചു, പിന്നെ കാലത്തിന്റെ നിയമത്തിന് കീഴായി.
പുരുര്യദുശ്ച ദ്വൌ വംശേ വര്ധമാനൌ നരോത്തമൌ । താഭ്ഭാം പ്രതിഷ്ഠിതോ ലോകേ പരലോകേ ച നാഹുഷഃ
പൂരും യദുവും അവരുടെ വംശത്തിൽ വളർന്ന മഹാന്മാരായി, നഹുഷനും ഇവരോടൊപ്പം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും പ്രശസ്തനായി.
മഹീപതേ നരപതിര്യയാതിഃ സ്വര്ഗമാസ്ഥിതഃ। മഹര്ഷികല്പോ നൃപതിഃ സ്വര്ഗാഗ്ര്യഫലഭുഗ്വിഭുഃ
ഭൂമിയുടെ രാജാവായ യയാതി സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; മഹർഷിയെപ്പോലെയുള്ള രാജാവ് സ്വർഗത്തിലെ ഉത്തമഫലം അനുഭവിച്ചു.
ബഹുവര്ഷസഹസ്രാഖ്യേ കാലേ ബഹുഗുണേ ഗതേ। രാജര്ഷിഷു നിഷണ്ണേഷു മഹീയഃസു മഹര്ധിഷു
പല ആയിരം വർഷങ്ങൾ ധർമ്മഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതായ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മഹത്തായ രാജർഷിമാർ ഭൂമിയിൽ സ്ഥിരമായി.
അവമേനേ നരാന്സര്വാന്ദേവാനൃഷിഗണാംസ്തഥാ। യയാതിര്മൂഢവിജ്ഞാനോ വിസ്മയാവിഷ്ടചേതനഃ
യയാതി, അത്ഭുതത്തിൽ ആകുലനായ മനസ്സോടെ, വിവേകം ഇല്ലാതെ, എല്ലാ മനുഷ്യരെയും ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും അവഗണിച്ചു.
തതസ്തം ബുബുധേ ദേവഃ ശക്രോ ബലനിഷൂദനഃ । തേ ച രാജര്ഷയഃ സര്വേ ധിഗ്ധിഗിത്യേവമബ്രുവന്
അപ്പോൾ ശക്തിമുള്ള ദേവനായ ഇന്ദ്രൻ അതു മനസ്സിലാക്കി, എല്ലാ രാജർഷിമാരും 'അയ്യോ, അയ്യോ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
വിചാരശ്ച സമുത്പന്നോ നിരീക്ഷ്യ നഹുഷാത്മജമ് । കോഽന്വയം കസ്യ വാ രാജ്ഞഃ കഥം വാ സ്വര്ഗമാഗതഃ
നഹുഷന്റെ മകനെയ്ക്ക് നോക്കി, 'ഇവൻ ആരാണ്? ഏത് രാജാവിന്റെ വംശത്തിൽ നിന്നാണ്? എങ്ങനെ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി?' എന്നിങ്ങനെ ചിന്തനം ഉണ്ടായി.
കര്മണാ കേനസിദ്ധോഽയം ക്വ വാഽനേന തപശ്ചിതമ്। കഥം വാ ജ്ഞായതേ സ്വര്ഗേ കേന വാ ജ്ഞായതേഽപ്യുത
'ഇവൻ ഏതു പ്രവർത്തിയാൽ ഇതിൽ എത്തി? എവിടെയാണ് വ്രതങ്ങൾ ആചരിച്ചത്? സ്വർഗത്തിൽ എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു? ആരാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ അറിയുന്നത്?' എന്നിങ്ങനെ അവർ ചോദിച്ചു.
ഏവം വിചാസ്യന്തസ്തേ രാജാനം സ്വര്ഗവാസിനഃ । ദൃഷ്ട്വാ പപ്രച്ഛുരന്യോന്യം യയാതിം നൃപതിം പ്രതി
അവിടെ സ്വർഗത്തിൽ താമസിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവർ യയാതിയെ കണ്ടു തമ്മിൽ തമ്മിൽ ചോദിച്ചുതുടങ്ങി.
വിമാനപാലാഃ ശതശഃ സ്വര്ഗദ്വാരാഭിരക്ഷിണഃ । പൃഷ്ടാ ആസനപാലാശ്ച ന ജാനീമേത്യഥാഽബ്രുവന്
നൂറുകണക്കിന് വിഹാരപാലകർ, സ്വർഗ്ഗദ്വാരങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്നവർ, ഇരിപ്പിടങ്ങൾ നോക്കുന്നവരും ചോദിക്കപ്പെട്ടു, അവർ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.'
സര്വേ തേ ഹ്യാവൃതജ്ഞാനാ നാഭ്യജാനന്ത തം നൃപമ് । സ മുഹൂര്താദഥ നൃപോ ഹതൌജാശ്ചാഭവത്തദാ
അവരൊക്കെയും മനസ്സിൽ മൂടൽമഞ്ഞ് പടർന്നവരായി ആ രാജാവിനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ പോയി. ഉടനേ രാജാവിന് ശക്തി നഷ്ടമായി.
അഥ പ്രചലിതഃ സ്ഥാനാദാസനാച്ച പരിച്യുതഃ। കമ്പിതേനേവ മനസാ ധര്ഷിതഃ ശേകവാഹ്നിനാ
അപ്പോൾ അവൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് തറക്കുവീണു, മനസ്സ് കനത്ത കാറ്റ് അടിച്ചുപൊളിച്ചപോലെ ചലിച്ചു, അവൻ അകമ്പടിയില്ലാതെ തളർന്നു.
മ്ലാനസ്രഗ്ഭ്രഷ്ടവിജ്ഞാനഃ പ്രഭ്രഷ്ടമുകുടാങ്ഗദഃ । വിഘൂര്ണന്സ്രസ്തസര്വാങ്ഗഃ പ്രഭ്രഷ്ടാഭരണാമ്ബരഃ
പൂവ് വാടിപ്പോയി, മനസ്സിലെ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കിരീടവും കങ്കണവും വീണു, ശരീരം തളർന്നു, ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ഇടിഞ്ഞു.
അദൃശ്യമാനസ്താന്പശ്യന്നപശ്യംശ്ച പുനഃ പുനഃ । ശൂന്യഃ ശൂന്യേന മനസാ പ്രപതിഷ്യന്മഹീതലമ്
അവൻ അവരെ കാണുന്നപോലെയും, വീണ്ടും കാണാത്തപോലെയും, മനസ്സിൽ ശൂന്യതയോടെ, ഭൂമിയിലേക്കു വീഴാൻ തുടങ്ങി.
കിം മയാ മനസാ ധ്യാതമശുഭം ധര്മദൂഷണമ് । യേനാഹം ചലിതഃ സ്ഥാനാദിതി രാജാ വ്യചിന്തയത്
എന്താണ് എന്റെ മനസ്സിൽ ഞാൻ ധ്യാനിച്ച ദുഷ്ടമായോ അധർമ്മമായോ ഉള്ളത്, അതുകൊണ്ടാണോ ഞാൻ ഇവിടെ നിന്ന് തള്ളപ്പെട്ടത്? എന്നിങ്ങനെ രാജാവ് ആലോചിച്ചു.
തേ തു തത്രൈവ രാജാനഃ സിദ്ധാശ്ചാപ്സരസസ്തഥാ । അപശ്യന്ത നിരാലമ്ബം തം യയാതിം പരിച്യുതമ്
അവിടെ തന്നെ രാജാക്കന്മാരും സിദ്ധന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും യയാതിയെ ആധാരമില്ലാതെ താഴേക്ക് വീണതായി കണ്ടു.