പുത്രം യയാതേഃ പ്രബൂഹി പൂരും ധര്മഭൃതാം വരമ്। ആനുപൂര്വ്യേണ യേ ചാന്യേ പൂരോര്വംശവിവര്ധനാഃ
യയാതിയുടെ മകനായ പുരുവിനെ, ധർമ്മപരരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെയും, പുരുവിന്റെ വംശം വർദ്ധിപ്പിച്ച മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും ക്രമമായി എനിക്ക് പറയൂ.
വിസ്തരേണ പുനര്ബ്രൂഹി ദൌഷ്യന്തേര്ജനമേജയാത്। സംബഭൂവ യഥാ രാജാ ഭരതോ ദ്വിജസത്തമ
ദൗഷ്യന്തന്റെ മകനായ ജനമേജയയിൽ നിന്ന് രാജാവായ ഭാരതൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചുവെന്ന്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, വീണ്ടും വിശദമായി പറയൂ.
പൂരുര്നൃപതിശാര്ദൂലോ യഥൈവാസ്യ പിതാ നൃപ। ധര്മനിത്യഃ സ്ഥിതോ രാജ്യേ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ സിംഹനായ പുരു, തന്റെ അച്ഛനുപോലെ തന്നെ, എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടവനും, രാജ്യം ഭരിച്ചവനും, വീര്യത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനുമായിരിന്നു.
പ്രവീരേശ്വരരൌദ്രാശ്വാസ്ത്രയഃ പുത്രാ മഹാരഥാഃ। പൂരോഃ പൌഷ്ട്യാമജായന്ത പ്രവീരോ വംശകൃത്തതഃ
പുരുവിന്റെ ഭാര്യയായ പൗഷ്ട്യയിലൂടെയാണ് മഹാരഥന്മാരായ പ്രവീരൻ, ഈശ്വരൻ, റൗദ്രാശ്വൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വീര്യശാലികളായ മക്കൾ ജനിച്ചത്. അവരിൽ പ്രവീരൻ വംശം തുടർന്നു.
മനസ്യുരഭവത്തസ്മാച്ഛൂരസേനീസുതഃ പ്രഭുഃ। പൃഥിവ്യാശ്ചതുരന്തായാ ഗോപ്താ രാജീവലോചനഃ
അവിടെ നിന്ന് ശൂരസേനിയുടെ മകനായ മനസ്യു ജനിച്ചു; അവൻ ശക്തനും, കണികൊണ്ട കണ്ണുള്ളവനും, നാലു ദിക്കുകളിലുമുള്ള ഭൂമിയെ കാത്തവനും ആയിരുന്നു.
ശക്തഃ സംഹനനോ വാഗ്മീ സൌവീരീതനയാസ്ത്രയഃ। മനസ്യോരഭവന്പുത്രാഃ ശൂരാഃ സര്വേ മഹാരഥാഃ
മനസ്യുവിന് സൗവീരരാജാവിന്റെ മകളിൽ നിന്ന് ശക്തൻ, സംഹനനൻ, വാഗ്മി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു മക്കളുണ്ടായി; അവരൊക്കെയും വീരരായി, മഹാരഥന്മാരായി പ്രശസ്തരായിരുന്നു.
അന്വഗ്ഭാനുപ്രഭൃതയോ മിശ്രകേശ്യാം മനസ്വിനഃ। രൌദ്രാശ്വസ്യ മഹേഷ്വാസാ ദശാപ്സരസി സൂനവഃ
റൗദ്രാശ്വന് മിശ്രകേശി എന്ന അപ്സരസ്സിൽ നിന്ന് അന്വഗ്ഭാനു മുതലായ പത്ത് ബുദ്ധിശാലികളായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരൊക്കെയും മഹാബാണധാരികളായിരുന്നു.
യജ്വാനോ ജജ്ഞിരേ ശൂരാഃ പ്രജാവന്തോ ബഹുശ്രുതാഃ। സര്വേ സര്വാസ്ത്രവിദ്വാസഃ സര്വേ ധര്മപരായണാഃ
അവരൊക്കെയും യാഗങ്ങൾ നടത്തിയവരും, ധൈര്യശാലികളും, സന്തതിയുള്ളവരും, പലവിധം പഠിച്ചവരുമായിരുന്നു; ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, എല്ലാം ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിച്ചവരുമായിരുന്നു.
ഋചേയുരഥ കക്ഷേയുഃ കൃകണേയുശ്ച വീര്യവാന്। സ്ഥണ്ഡിലേയുര്വനേയുശ്ച ജലേയുശ്ച മഹായശാഃ
വീര്യശാലിയായ ഋചേയു, കക്ഷേയു, കൃകണേയു, സ്ഥണ്ഡിലേയു, വനേയു, മഹാപ്രശസ്തനായ ജലേയു എന്നിങ്ങനെയാണ് അവർ.
തേജേയുര്ബലാവാന്ധീമാന്സത്യേയുശ്ചന്ദ്രവിക്രമഃ। ധര്മേയുഃ സന്നതേയുശ്ച ദശമോ ദേവവിക്രമഃ
തേജേയു, ബലവാനും ധീമാനുമായവൻ; സത്യേയു, ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള വീര്യശാലി; ധർമേയു, സന്നതേയു, പത്താമനായ ദേവവിക്രമൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്.
അനാധൃഷ്ടിരഭൂത്തേഷാം വിദ്വാന്ഭുവി തഥൈകരാട്। ഋചേയുരഥ വിക്രാന്തോ ദേവാനാമിവ വാസവഃ
അവരിൽ അനാധൃഷ്ടി പഠിത്തത്തിലും, ഭൂമിയിൽ ഏകാധിപതിയിലും പ്രശസ്തനായി; ഋചേയു, ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ വീര്യശാലിയായിരുന്നു.
അനാധൃഷ്ടിസുതസ്ത്വാസീദ്രാജസൂയാശ്വമേധകൃത്। മതിനാര ഇതി ഖ്യാതോ രാജാ പരമധാര്മികഃ
അനാധൃഷ്ടിയുടെ മകനായി രാജസൂയയാഗവും അശ്വമേധയാഗവും നടത്തിയ, പരമധർമ്മപരനായ രാജാവ് മതിനാരൻ ജനിച്ചു.
മതിനാരസുതാ രാജംശ്ചത്വാരോഽമിതവിക്രമാഃ। തംസുര്മഹാനതിരഥോ ദ്രുഹ്യുശ്ചാപ്രതിമദ്യുതിഃ
രാജാവേ, മതിനാരന് നാലു അതിവീര്യശാലികളായ മക്കളുണ്ടായി: തംസു, മഹാനതി, രഥ, അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള ദ്രുഹ്യു.
തേഷാം തംസുര്മഹാവീര്യഃ പൌരവം വംശമുദ്വഹന്। ആജഹാര യശോ ദീപ്തം ജിഗായ ച വസുംധരാമ്
അവരിൽ വലിയ ശക്തിയുള്ള തംസു, പൗരവവംശത്തെ ഉയർത്തി, ഉജ്ജ്വലമായ യശസ്സും, ഭൂമിയിലെ വിജയം നേടുകയും ചെയ്തു.
ഈലിനം തു സുതം തംസുര്ജനയാമാസ വീര്യവാന്। സോഽപി കൃത്സ്നാമിമാം ഭൂമിം വിജിഗ്യേ ജയതാം വരഃ
തംസു വീര്യശാലിയായ ഇളിനനെ മകനായി ജനിപ്പിച്ചു; അവൻ ജയത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി ഈ ഭൂമിയെ മുഴുവനും കീഴടക്കി.
രഥന്തര്യാം സുതാന്പഞ്ച പഞ്ചഭൂതോപമാംസ്തതഃ। ഈലിനോ ജനയാമാസ ദുഷ്യന്തപ്രഭൃതീന്നൃപാന്
ഇളിനൻ രഥാന്തരയിൽ നിന്ന് അഞ്ചു മക്കളെ ജനിപ്പിച്ചു; അവർ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളെപ്പോലെ തുല്യരായിരുന്നു; ദുഷ്യന്തനും മറ്റ് രാജാക്കന്മാരുമാണ് അവർ.
ദുഷ്യന്തം ശൂരഭീമൌ ച പ്രവസും വസുമേവ ച। തേഷാം ശ്രേഷ്ഠോഽഭവദ്രാജാ ദുഷ്യന്തോ ദുര്ജയോ യുധി
ദുഷ്യന്തൻ, ശൂരഭീമൻ, പ്രവസു, വസുമാൻ എന്നിവരാണ് അവരിൽ; അവരിൽ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി ദുഷ്യന്തൻ രാജാവായി.
ദുഷ്യന്താല്ലക്ഷണായാം തു ജജ്ഞേ വൈ ജനമേജയഃ। ശകുന്തലായാം ഭരതോ ദൌഷ്യന്തിരഭവത്സുതഃ
ദുഷ്യന്തനും ലക്ഷണയിലും ജനമേജയൻ ജനിച്ചു; ശകുന്തളയിൽ നിന്ന് ദുഷ്യന്തന്റെ മകനായി ഭാരതൻ ജനിച്ചു.
തസ്മാദ്ഭരതവംശസ്യ വിപ്രതസ്ഥേ മഹദ്യശഃ
അതിനാൽ ഭാരതവംശത്തിന്റെ മഹത്തായ പ്രശസ്തി ദൂരദൂരങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു.
ഭഗവന്വിസ്തരേണേഹ ഭരതസ്യ മഹാത്മനഃ। ജന്മ കര്മ ച സുശ്രൂഷോസ്തന്മേ ശംസിതുമര്ഹസി
ഭഗവാനേ, മഹാത്മാവായ ഭാരതന്റെയും സുഷ്രൂഷയുടെയും ജനനവും പ്രവർത്തികളും ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി അവയെല്ലാം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരണമേ.
പൌരവാണാം വംശകരോ ദുഷ്യന്തോ നാമ വീര്യവാന്। പൃഥിവ്യാശ്ചതുരന്തായാ ഗോപ്താ ഭരതസത്തമ
പൗരവരിൽ വീര്യശാലിയായ ദുഷ്യന്തൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ഭൂമിയുടെ നാലു ദിക്കുകളും കാത്തുസൂക്ഷിച്ചവൻ, ഭാരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ.
ചതുര്ഭാഗം ഭുവഃ കൃത്സ്നം യോ ഭുങ്ക്തേ മനുജേശ്വരഃ। സമുദ്രാവരണാംശ്ചാപി ദേശാന്സ സമിതിംജയഃ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ രാജാവ് ഭൂമിയിലെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗം ഭോഗിച്ചു, സമുദ്രം ചുറ്റിയ ദേശങ്ങളും ജയിച്ചവൻ ആയിരുന്നു.
ആമ്ലേച്ഛാവധികാന്സര്വാന്സ ഭുങ്ക്തേ രിപുമര്ദനഃ। രത്നാകരസമുദ്രാന്താംശ്ചാതുര്വര്ണ്യജനാവൃതാന്
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കി, മ്ലേഛരുടെ അതിരുകൾ വരെ എല്ലാ ദേശങ്ങളും ഭരിച്ചവനും, സമുദ്രം വരെ വ്യാപിച്ച, നാലു വർണ്ണങ്ങളുള്ള ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
ന വര്ണസങ്കരകരോ ന കൃഷ്യാകരകൃജ്ജനഃ। ന പാപകൃത്കശ്ചിദാസീത്തസ്മിന്രാജനി ശാസതി
അവന്റെ ഭരണകാലത്ത് വർണ്ണങ്ങൾ തമ്മിൽ കലക്കമുണ്ടായിരുന്നില്ല, ആരും കൃഷിയെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല, ആരും പാപം ചെയ്തില്ല.
ധര്മേ രതിം സേവമാനാ ധര്മാര്ഥാവഭിപേദിരേ। തദാ നരാ നരവ്യാഘ്ര തസ്മിഞ്ജനപദേശ്വരേ
അവിടെ ജനങ്ങൾ ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തി, കർത്തവ്യത്തിൽ ലയിച്ച് ധർമ്മവും സമ്പത്തും നേടിയെടുത്തു, മനുഷ്യസിംഹനായ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്ത്.
നാസീച്ചോരഭയം താത ന ക്ഷുധാഭയമണ്വപി। നാസീദ്വ്യാധിഭയം ചാപി തസ്മിഞ്ജനപദേശ്വരേ
അവിടെ ആരെയും കള്ളന്മാരെ ഭയപ്പെടേണ്ടി വന്നില്ല, വിശപ്പിന്റെ ഭയവും ഇല്ലായിരുന്നു, രോഗഭയവും ആ രാജ്യത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
സ്വധര്മൈ രേമിരേ വര്ണാ ദൈവേ കര്മണി നിഃസ്പൃഹാഃ। തമാശ്രിത്യ മഹീപാലമാസംശ്ചൈവാകുതോഭയാഃ
വർണ്ണങ്ങൾ ഓരോരുത്തരുടെയും കർത്തവ്യങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ഫലാശയമില്ലാതെ ദൈവികമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു; ആ മഹാരാജാവിൽ ആശ്രയം നേടി അവർ ഭയംകൂടാതെ ജീവിച്ചു.
കാലവര്ഷീ ച പര്ജന്യഃ സസ്യാനി രസവന്തി ച। സര്വരത്നസമൃദ്ധാ ച മഹീ പശുമതീ തഥാ
കാലംതോന്നുമ്പോൾ മഴ പെയ്തു, വിളകൾ രുചികരമായിരുന്നു, ഭൂമി എല്ലാ രത്നങ്ങളിലും സമ്പന്നമായിരുന്നു, പശുക്കളിൽ സമൃദ്ധിയുമുണ്ടായിരുന്നു.
സ്വകര്മനിരതാ വിപ്രാ നാനൃതം തേഷു വിദ്യതേ। സ ചാദ്ഭുതമഹാവീര്യോ വജ്രസംഹനനോ യുവാ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; അവരിൽ കള്ളം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. രാജാവ് അത്ഭുതകരമായ വീര്യശാലിയും, വയസ്സിൽ യുവാവും, വജ്രംപോലെ ദൃഢമായ ശരീരമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
ഉദ്യമ്യ മന്ദരം ദോര്ഭ്യാം വഹേത്സവനകാനനമ്। ചതുഷ്പഥഗദായുദ്ധേ സര്വപ്രഹരണേഷു ച
അവൻ തന്റെ കൈകളാൽ മന്ദരപർവ്വതം ഉയർത്തി കാടുകളും വനങ്ങളും കടന്നുപോകാൻ കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു; വഴിത്താരകളിൽ നടക്കുന്ന യുദ്ധങ്ങളിലും എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം കാണിച്ചവനായിരുന്നു.