ദിവസസ്യാഷ്ടമേ ഭാഗേ മന്ദീഭവതി ഭാസ്കരേ। സ കാലഃ കുതപോ നാമ പിതൄണാം ദത്തമക്ഷയമ്
ദിവസത്തിന്റെ എട്ടാം ഭാഗത്ത് സൂര്യന്റെ പ്രകാശം ക്ഷീണിക്കുന്നു; ആ സമയത്തെയാണ് കുതപം എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അപ്പോൾ പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പിക്കുന്നതൊക്കെയും നശിക്കാത്തതാണ്.
തിലാഃ പിശാചാദ്രക്ഷന്തി ദര്ഭാ രക്ഷന്തി രാക്ഷസാത്। രക്ഷന്തി ശ്രോത്രിയാഃ പങ്ക്തിം യതിഭിര്ഭുക്തമക്ഷയമ്
എള്ള് പിശാചുകളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു, ദർഭം രാക്ഷസുകളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു, ശ്രോത്രിയർ പൗരുഷം സംരക്ഷിക്കുന്നു; യതികൾ ഭക്ഷിക്കുന്നതൊക്കെയും നശിക്കാത്തതാണ്.
ലബ്ധ്വാ പാത്രം തു വിദ്വാംസം ശ്രോത്രിയം സുവ്രതം ശുചിമ്। സ കാലഃ കാലതോ ദത്തം നാന്യഥാ കാല ഇഷ്യതേ
വിദ്വാനായും, വേദപാരായണനുമായും, നല്ല വ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവനും, ശുദ്ധനും ആയ ഒരാൾ ലഭിച്ചാൽ, അത്തരം പാത്രത്തിന് യുക്തമായ സമയത്ത് മാത്രം ദാനം നൽകണം; വേറേതെങ്കിലും സമയത്ത് ദാനം നൽകുന്നത് ശരിയായതല്ല.
ഏവമുക്ത്വാ യയാതിസ്തു പുനഃ പ്രോവാച ബുദ്ധിമാന്। സര്വേ ഹ്യവഭൃഥസ്നാതാസ്ത്വരധ്വം കാര്യഗൌരവാത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ബുദ്ധിമാൻ യയാതി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അവഭൃഥസ്നാനം കഴിച്ച്, ഈ മഹത്തായ കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം മനസ്സിലാക്കി വേഗത്തിൽ പോകുവിൻ.
ആതിഷ്ഠ സ്വരഥം രാജന്വിക്രമസ്വ വിഹായസമ്। വയമപ്യനുയാസ്യാമോ യദാ കാലോ ഭവിഷ്യതി
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ രഥത്തിൽ കയറി ആകാശത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുക; സമയമാകുമ്പോൾ ഞങ്ങൾയും നിങ്ങളെ പിന്തുടരും.
സര്വൈരിദാനീം ഗന്തവ്യം സഹ സ്വര്ഗജിതോ വയമ്। ഏഷ നോ വിരജാഃ പന്ഥാ ദൃശ്യതേ ദേവസദ്മനഃ
ഇപ്പോൾ നാം എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് പോകേണ്ടതാണ്, സ്വർഗം നേടിയവർ ആയിട്ടാണ് നാം; ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്കുള്ള ഈ നിർമലമായ വഴി നമുക്ക് കാണാം.
അഷ്ടകശ്ച ശിബിശ്ചൈവ കാശേയശ്ച പ്രതര്ദനഃ। ഐക്ഷ്വാകവോ വസുമനാശ്ചത്വാരോ ഭൂമിപാസ്തദാ। സര്വേ ഹ്യവഭൃഥസ്നാതാഃ സ്വര്ഗതാഃ സാധവഃ സഹ
അഷ്ടകനും ശിബിയും കാശേയനും പ്രതർദനനും, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ പെട്ട നാലു ഭൂപതികളും വസുമാനസും, എല്ലാവരും യാഗസമാപനസ്നാനം കഴിച്ച്, നല്ലവരായി സ്വർഗത്തിലേക്ക് ചേർന്ന് പോയി.
തേഽധിരുഹ്യ രഥാന്സര്വേ പ്രയാതാ നൃപസ്തമാഃ। ആക്രമന്തോ ദിവം ഭാഭിര്ധര്മേണാവൃത്യ രോദസീ
അവരൊക്കെയും രഥങ്ങളിൽ കയറി, ഭൂപതിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായ അവർ, ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഭൂമി ആകാശങ്ങൾ നിറച്ച്, സ്വർഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
അഹം മന്യേ പൂര്വമേകോഽസ്മി ഗന്താ സഖാ ചേന്ദ്രഃ സര്വഥാ മേ മഹാത്മാ। കസ്മാദേവം ശിബിരൌശീനരോഽയ- മേകോഽത്യഗാത്സര്വവേഗേന വാഹാന്
ഞാൻ ആദ്യം ഒരുവൻ തന്നെ പോകുമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു; എന്റെ സ്നേഹിതനായ ഇന്ദ്രൻ എപ്പോഴും എന്നോടൊപ്പം ഉണ്ടാകും എന്നും വിചാരിച്ചു. എന്നാൽ ഉശീനരരാജാവായ ശിബി, തന്റെ കുതിരകളെ മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ ഓടിപ്പിച്ച്, നമ്മെ എല്ലാം മറികടന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
അദദദ്യാചമാനായ യാവദ്വിത്തമവിന്ദത। ഉശീനരസ്യ പുത്രോഽയം തസ്മാച്ഛ്രേഷ്ഠോഹി വഃ ശിബിഃ
അവൻ ചോദിച്ചവർക്കെല്ലാം ലഭിച്ച സമ്പത്ത് മുഴുവൻ നൽകിയവനാണ്; ഇദ്ദേഹം ഉശീനരന്റെ പുത്രനാണ്, അതുകൊണ്ടു നിങ്ങൾക്കിടയിൽ ശിബിയാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ.
ദാനം തപഃ സംത്യമഥാഽപി ധര്മോ ഹ്രീഃ ശ്രീഃ ക്ഷമാ സൌമ്യമഥോ വിധിത്സാ। രാജന്നേതാന്യപ്രമേയാണി രാജ്ഞഃ ശിബേഃ സ്ഥിതാന്യപ്രതിമസ്യ ബുദ്ധ്യാ
ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം, ധർമ്മം, ലജ്ജ, ഐശ്വര്യം, ക്ഷമ, സൗമ്യത, നല്ല പ്രവൃത്തി ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹം — രാജാവേ, ഈ അളവുകിട്ടാത്ത ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം ശിബിയുടെ അനുപമമായ മനസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഏവം വൃത്തോ ഹ്രീനിഷേവശ്ച യസ്മാ- ത്തസ്മാച്ഛിബിരത്യഗാദ്വൈ രഥേന
ഇങ്ങനെ നല്ലവഴിയിൽ പെരുമാറിയും, ലജ്ജയെ ആചരിച്ചവനുമാണ് ശിബി; അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ രഥത്തിൽ കയറി നമ്മെ മറികടന്നത്.
പൃച്ഛാമി ത്വാം നൃപതേ ബ്രൂഹി സത്യം കുതശ്ച കശ്ചാസി സുതശ്ച കസ്യ। കൃതം ത്വയാ യദ്ധി ന തസ്യ കര്താ ലോകേ ത്വദന്യഃ ക്ഷത്രിയോ ബ്രാഹ്മണോ വാ
രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു, സത്യം പറയൂ: നീ എവിടുനിന്നാണ്, ആരാണ് നീ, ആരുടെ മകനാണ് നീ? നീ ചെയ്തതുപോലെ ലോകത്ത് മറ്റൊരു ക്ഷത്രിയനും ബ്രാഹ്മണനും ചെയ്തിട്ടില്ല.
യയാതിരസ്മി നഹുഷസ്യ പുത്രഃ പൂരോഃ പിതാ സാര്വബൌമസ്ത്വിഹാസമ്। ഗുഹ്യം ചാര്ഥം മാമകേഭ്യോ ബ്രവീമി മാതാമഹോഽഹം ഭവതാം പ്രകാശമ്
ഞാൻ യയാതിയാണ്, നഹുഷന്റെ മകനും, പുരുവിന്റെ പിതാവും, ഭൂമിയിലെ സർവ്വഭൗമനും. ഈ രഹസ്യമായ കാര്യം ഞാൻ തുറന്നുപറയുന്നു — ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അമ്മാവനാണ്.
സര്വാമിമാം പൃഥിവീം നിര്ജിഗായ ദത്ത്വാ പ്രതസ്ഥേ വിപിനം ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ। മേധ്യാനശ്വാനേകശതാന്സുരൂപാം- സ്തദാ ദേവാഃ പുണ്യഭാജോ ഭവന്തി
ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ഞാൻ ജയിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി, കാടിലേക്ക് പോയി; നൂറ് ശുദ്ധമായ, മനോഹരമായ കുതിരകളും ഞാൻ നൽകിയിരുന്നു — അപ്പോൾ ദേവന്മാർ പുണ്യഫലങ്ങൾ ലഭിച്ചവരായി.
അദാമഹം പൃഥിവീം ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പൂര്ണാമിമാമഖിലാം വാഹനേന। ഗോഭിഃ സുവര്ണേന ധനൈശ്ച മുഖ്യൈ- സ്തദാഽദദം ഗാഃ ശഥമര്ബുദാനി
ഭൂമി മുഴുവൻ, സമ്പൂർണ്ണമായും, വാഹനങ്ങളോടും, പശുക്കളോടും, പൊന്നോടും, പ്രധാന ധനങ്ങളോടും കൂടി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഞാൻ നൽകി; അപ്പോൾ ഞാൻ നൂറ് കോടി പശുക്കളും ദാനം ചെയ്തു.
സത്യേന മേ ദ്യൌശ്ച വസുന്ധരാ ച തഥൈവാഗ്നിജ്വര്ലതേ മാനുഷേഷു। ന മേ വൃഥാ വ്യാഹൃതമേവ വാക്യം സത്യം ഹി സന്തഃ പ്രതിപൂജയന്തി
എന്റെ സത്യവാക്യത്താൽ സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും, മനുഷ്യരിൽ അഗ്നിയും നിലനിൽക്കുന്നു; ഞാൻ ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമായി വാക്ക് പറയാറില്ല, കാരണം സത്യം സദാചാരികൾ എപ്പോഴും ആദരിക്കുന്നു.
യദഷ്ടക പ്രബ്രവീമീഹ സത്യം പ്രതര്ദനം ചൌഷദശ്വിം തഥൈവ। സര്വേ ച ലോകാ മുനയശ്ച ദേവാഃ സത്യേന പൂജ്യാ ഇതി മേ മനോഗതമ്
അഷ്ടക, ഞാൻ ഇവിടെ പറയുന്നത് എല്ലാം സത്യമാണ്; പ്രതർദനനും ഉശദശ്വിക്കും അതുപോലെയാണ്. ലോകങ്ങളും, മുനികളും, ദേവന്മാരും സത്യത്താൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു — ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത്.
യോ നഃ സ്വര്ഗജിതഃ സര്വാന്യഥാവൃത്തം നിവേദയേത്। അനസൂയുര്ദ്വിജാഗ്ര്യേഭ്യഃ സ ലഭേന്നഃ സലോകതാമ്
നമ്മിൽ ആരെങ്കിലും, സ്വർഗം നേടിയവർ, എന്തെങ്കിലും വ്യത്യസ്തമായി, അസൂയ ഇല്ലാതെ, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞാൽ, അവൻ നമ്മുടെ ലോകം നേടാൻ കഴിയില്ല.
ഏവം രാജാ സ മഹാത്മാ ഹ്യതീവ സ്വൈര്ദൌഹിത്രൈസ്താരിതോഽമിത്രസാഹ। ത്യക്ത്വാ മഹീം പരമോദാരകര്മാ സ്വര്ഗം ഗതഃ കര്മഭിര്വ്യാപ്യ പൃഥ്വീമ്
ഇങ്ങനെ, മഹാത്മാവായ രാജാവ്, സ്വന്തം മക്കളുടെയും മുമ്മക്കളുടെയും സഹായത്തോടെ, ഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉത്തമമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തുകൊണ്ട്, ഭൂമിയെ തന്റെ കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് നിറച്ച്, സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.
പുത്രം യയാതേഃ പ്രബൂഹി പൂരും ധര്മഭൃതാം വരമ്। ആനുപൂര്വ്യേണ യേ ചാന്യേ പൂരോര്വംശവിവര്ധനാഃ
യയാതിയുടെ മകനായ പുരുവിനെ, ധർമ്മപരരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെയും, പുരുവിന്റെ വംശം വർദ്ധിപ്പിച്ച മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും ക്രമമായി എനിക്ക് പറയൂ.
വിസ്തരേണ പുനര്ബ്രൂഹി ദൌഷ്യന്തേര്ജനമേജയാത്। സംബഭൂവ യഥാ രാജാ ഭരതോ ദ്വിജസത്തമ
ദൗഷ്യന്തന്റെ മകനായ ജനമേജയയിൽ നിന്ന് രാജാവായ ഭാരതൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചുവെന്ന്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, വീണ്ടും വിശദമായി പറയൂ.
പൂരുര്നൃപതിശാര്ദൂലോ യഥൈവാസ്യ പിതാ നൃപ। ധര്മനിത്യഃ സ്ഥിതോ രാജ്യേ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ സിംഹനായ പുരു, തന്റെ അച്ഛനുപോലെ തന്നെ, എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടവനും, രാജ്യം ഭരിച്ചവനും, വീര്യത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനുമായിരിന്നു.
പ്രവീരേശ്വരരൌദ്രാശ്വാസ്ത്രയഃ പുത്രാ മഹാരഥാഃ। പൂരോഃ പൌഷ്ട്യാമജായന്ത പ്രവീരോ വംശകൃത്തതഃ
പുരുവിന്റെ ഭാര്യയായ പൗഷ്ട്യയിലൂടെയാണ് മഹാരഥന്മാരായ പ്രവീരൻ, ഈശ്വരൻ, റൗദ്രാശ്വൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വീര്യശാലികളായ മക്കൾ ജനിച്ചത്. അവരിൽ പ്രവീരൻ വംശം തുടർന്നു.
മനസ്യുരഭവത്തസ്മാച്ഛൂരസേനീസുതഃ പ്രഭുഃ। പൃഥിവ്യാശ്ചതുരന്തായാ ഗോപ്താ രാജീവലോചനഃ
അവിടെ നിന്ന് ശൂരസേനിയുടെ മകനായ മനസ്യു ജനിച്ചു; അവൻ ശക്തനും, കണികൊണ്ട കണ്ണുള്ളവനും, നാലു ദിക്കുകളിലുമുള്ള ഭൂമിയെ കാത്തവനും ആയിരുന്നു.
ശക്തഃ സംഹനനോ വാഗ്മീ സൌവീരീതനയാസ്ത്രയഃ। മനസ്യോരഭവന്പുത്രാഃ ശൂരാഃ സര്വേ മഹാരഥാഃ
മനസ്യുവിന് സൗവീരരാജാവിന്റെ മകളിൽ നിന്ന് ശക്തൻ, സംഹനനൻ, വാഗ്മി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു മക്കളുണ്ടായി; അവരൊക്കെയും വീരരായി, മഹാരഥന്മാരായി പ്രശസ്തരായിരുന്നു.
അന്വഗ്ഭാനുപ്രഭൃതയോ മിശ്രകേശ്യാം മനസ്വിനഃ। രൌദ്രാശ്വസ്യ മഹേഷ്വാസാ ദശാപ്സരസി സൂനവഃ
റൗദ്രാശ്വന് മിശ്രകേശി എന്ന അപ്സരസ്സിൽ നിന്ന് അന്വഗ്ഭാനു മുതലായ പത്ത് ബുദ്ധിശാലികളായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരൊക്കെയും മഹാബാണധാരികളായിരുന്നു.
യജ്വാനോ ജജ്ഞിരേ ശൂരാഃ പ്രജാവന്തോ ബഹുശ്രുതാഃ। സര്വേ സര്വാസ്ത്രവിദ്വാസഃ സര്വേ ധര്മപരായണാഃ
അവരൊക്കെയും യാഗങ്ങൾ നടത്തിയവരും, ധൈര്യശാലികളും, സന്തതിയുള്ളവരും, പലവിധം പഠിച്ചവരുമായിരുന്നു; ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, എല്ലാം ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിച്ചവരുമായിരുന്നു.
ഋചേയുരഥ കക്ഷേയുഃ കൃകണേയുശ്ച വീര്യവാന്। സ്ഥണ്ഡിലേയുര്വനേയുശ്ച ജലേയുശ്ച മഹായശാഃ
വീര്യശാലിയായ ഋചേയു, കക്ഷേയു, കൃകണേയു, സ്ഥണ്ഡിലേയു, വനേയു, മഹാപ്രശസ്തനായ ജലേയു എന്നിങ്ങനെയാണ് അവർ.
തേജേയുര്ബലാവാന്ധീമാന്സത്യേയുശ്ചന്ദ്രവിക്രമഃ। ധര്മേയുഃ സന്നതേയുശ്ച ദശമോ ദേവവിക്രമഃ
തേജേയു, ബലവാനും ധീമാനുമായവൻ; സത്യേയു, ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള വീര്യശാലി; ധർമേയു, സന്നതേയു, പത്താമനായ ദേവവിക്രമൻ എന്നിങ്ങനെയാണ്.