അനുജ്ഞാതഃ സ്വസ്തി ഗച്ച മൈവം ഭൂയഃ സമാചരേഃ । കുശലം ബ്രാഹ്മണാന്പൃച്ഛേരാവയോര്വചനാദ്ഭൃശമ്
നിനക്ക് അനുമതി നൽകി, ശാന്തിയോടെ പോകൂ; ഇനിയും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്; ഞങ്ങളുടെ വാക്കനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ക്ഷേമം ചോദിക്കൂ.
തതോ രാജാ തയോഃ പാദാവഭിവാദ്യ മഹാത്മനോഃ । പ്രത്യാജഗാമ സ്വപുരം ധര്മം ചൈവാചരദ്ഭൃശമ്
അപ്പോൾ രാജാവ് ആ മഹാത്മാക്കളുടെയുടെ കാലിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ധർമ്മം ഉത്സാഹത്തോടെ ആചരിച്ചു.
സുമഹച്ചാപി തത്കര്മ യന്നരേണ കൃതം പുരാ । തതോ ഗുണൈഃ സുബഹുഭിഃ ശ്രേഷ്ഠോ നാരായണോഽഭവത്
പണ്ടു ആ മനുഷ്യൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തി അത്യന്തം മഹത്തായതായിരുന്നു; അതിനാൽ, അനേകം ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു നാരായണൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി.
തസ്മാദ്യാവദ്ധനുഃശ്രേഷ്ഠേ ഗാണ്ഡീവേഽസ്ത്രം ന യുജ്യതേ। താവത്ത്വം മാനമുത്സൃജ്യ ഗച്ഛ രാജന്ധനഞ്ജയമ്
അതിനാൽ, ഗാണ്ഡീവം എന്ന മഹാവില്ലിൽ ആയുധം ചാർത്തുന്നതുവരെ നീ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ച് ധനഞ്ജയനോടു പോകണം, രാജാവേ.
കാകുദീകം ശുകം നാകമക്ഷിസന്തര്ജനം തഥാ। സന്താനം നര്തകം ഘോരമാസ്യമോദകമഷ്ടമമ്
കകുദികൻ, ശുകൻ, നാകൻ, അക്ഷിസന്തർജനം, സന്താനൻ, നർത്തകൻ, ഘോരൻ, ആസ്യമോദകൻ—ഇവയാണ് എട്ടാമത്.
ഏതൈര്വിദ്ധാഃ സര്വ ഏവ മരണം യാന്തി മാനവാഃ । ഉന്മത്താശ്ച വിചേഷ്ടന്തേ നഷ്ടസംജ്ഞാ വിചേതസഃ
ഇവയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട എല്ലാവരും മരണത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്നു; മനസ്സുതെറ്റിയവരും ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും പിരിഞ്ഞുനടക്കുന്നു.
സ്വപന്തി ച പ്ലവന്തേ ച ച്ഛര്ദയന്തി ച മാനവാഃ । മൂത്രയന്തേ ച സതതം രുദന്തി ച ഹസന്തി ച
മനുഷ്യർ ഉറങ്ങുന്നു, ഒഴുകുന്നു, ഛർദിക്കുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും മൂത്രം ചെയ്യുന്നു, കരയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു.
കാമക്രോധൌ ലോഭമോഹൌ മദമാനൌ തഥൈവ ച। മാത്സര്യാഹങ്കുതീ ചൈവ ക്രമാദേത ഉദാഹൃതാഃ
കാമവും ക്രോധവും ലോഭവും മോഹവും മദവും മാനവും, അസൂയയും അഹങ്കാരവും—ഇവയാണ് ക്രമമായി പറയപ്പെട്ടവ.
നിര്മാതാ സര്വലോകാനാമീശ്വരഃ സര്വകര്മവിത്। യസ്യ നാരായണോ ബന്ധുരര്ജുനോ ദുഃസഹോ യുധി
സകല ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അറിയുന്ന ഭഗവാനുമാണ്, ആരുടെ കൂട്ടുകാരനായി നാരായണനും, ആരുടെ കൂട്ടായി അർജുനനും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.
കസ്തമുത്സഹതേ ജേതും ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത। വീരം കപിധ്വജം ജിഷ്ണും യസ്യ നാസ്തി സമോ യുധി
ഭാരത, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ആ കപിധ്വജധാരിയായ വീരനെയും, യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത ജിഷ്ണുവിനെയും ജയിക്കാൻ ആര്ക്ക് കഴിയുമെന്നു പറയൂ.
അസങ്ഖ്യേയാ ഗുണാഃ പാര്ഥേ തദ്വിശിഷ്ടോ ജനാര്ദനഃ। ത്വമേവ ഭൂയോ ജാനാസി കുന്തീപുത്രം ധനഞ്ജയമ്
പാർഥനിൽ അനവധി ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്, എന്നാൽ ആ ഗുണങ്ങളെക്കാൾ കൂടുതലാണ് ജനാർദ്ദനന്റെ മഹത്വം. കുന്തിയുടെ മകനായ ധനഞ്ജയനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അറിയുന്നത് നീ മാത്രമാണ്.
നരനാരായണൌ യൌ തൌ താവേവാര്ജുനകേശവൌ । വിജാനീഹി മഹാരാജ പ്രവീരൌ പുരുഷോത്തമൌ
നരനും നാരായണനും തന്നെയാണ് അർജുനനും കേശവനും. മഹാരാജാവേ, ഇവരെ മഹാശക്തന്മാരായി, മനുഷ്യന്മാരിൽ ഉത്തമന്മാരായി നീ അറിയണം.
യദ്യേതദേവം ജാനാസി ന ച മാമഭിശങ്കസേ । ആര്യാം മതിം സമാസ്ഥായ ശാമ്യ ഭാരത പാണ്ഡവൈഃ
ഇത് അങ്ങനെയാണെന്ന് നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, എന്നെ സംശയിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം സമാധാനം ചെയ്യുക, ഭാരത.
അഥ ചേന്മന്യസേ ശ്രേയോ ന മേ ഭേദോ ഭവേദിതി । പ്രശാമ്യ ഭരതശ്രേഷ്ഠ മാ ച യുദ്ധേ മനഃ കൃഥാഃ
അല്ലെങ്കിൽ, എന്നോട് ഭേദം ഉണ്ടാകരുതെന്നു നീ നല്ലതാണെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, സമാധാനം പുലർത്തുക, യുദ്ധം ആലോചിക്കരുത്.
ഭവതാം ച കുരുശ്രേഷ്ഠ കുലം ബഹുമതം ഭുവി । തത്തഥൈവാസ്തു ഭദ്രം തേ സ്വാര്ഥമേവോപചിന്തയ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഭൂമിയിൽ നിങ്ങളുടെ വംശം വളരെ മാന്യമാണ്. അതു അങ്ങനെ തന്നെ തുടരട്ടെ, നിനക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ, നിന്റെ സത്യമായ ലാഭം മാത്രം ആലോചിക്കണം.
ജാമദഗ്ന്യവചഃ ശ്രുത്വാ കണ്വേഽപി ഭഗവാനൃഷിഃ । ദുര്യോധനമിദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
ജാമദഗ്ന്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, മഹർഷിയായ കണ്വനും കുരുസഭയിൽ ദുര്യോധനനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അക്ഷയശ്ചാവ്യയശ്ചൈവ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ। തഥൈവ ഭഗവന്തൌ തൌ നരനാരായണാവൃഷീ
ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവും, അക്ഷയനും അവ്യയനും, അതുപോലെ തന്നെ നരനാരായണന്മാരും മഹത്വമുള്ളവരാണ്.
ആദിത്യാനാം ഹി സര്വേഷാം വിഷ്ണുരേകഃ സനാതനഃ। അജഥ്യശ്ചാവ്യയശ്ചൈവ ശാശ്വതഃ പ്രഭുരീശ്വരഃ
ആദിത്യന്മാരിൽ എല്ലാവരിലും വിശ്ണുവാണ് ശാശ്വതനും, അജജന്മാവും, അവ്യയനും, നിത്യനും, പ്രഭുവും, ഈശ്വരനുമാണ്.
നിമിത്തമരണാശ്ചാന്യേ ചന്ദ്രസൂര്യൌ മഹീ ജലമ് । വായുരഗ്നിസ്തഥാഽഽകാശം ഗ്രഹാസ്താരാഗണാസ്തഥാ
മറ്റുള്ളവരെല്ലാം മരണത്തിന് കാരണമാകുന്നവരാണ്: ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഭൂമിയും ജലവും വായുവും അഗ്നിയും ആകാശവും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും.
തേ ച ക്ഷയാന്തേ ജഗതോ ഹിത്വാ ലോകത്രയം സദാ। ക്ഷയം ഗച്ഛന്തി വൈ സര്വേ സൃജ്യന്തേ ച പുനഃ പുനഃ
ലോകത്തിന്റെ അവസാനം വന്നാൽ, ഇവർ എല്ലാം മൂന്നു ലോകവും വിട്ട് ഇല്ലാതാകുന്നു; പിന്നെയും വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
മുഹൂര്തമരണാസ്ത്വന്യേ മാനുഷാ മൂഗപക്ഷിണഃ। തൈര്യഗ്യോന്യാശ്ച യേ ചാന്യേ ജീവലോകചരാസ്തഥാ
മറ്റുള്ളവരിൽ, മനുഷ്യരും, മിണ്ടാനാവാത്ത ജീവികളും, പക്ഷികളും, മറ്റ് ജന്മങ്ങൾക്കുള്ള ജീവികളും, ജീവലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും താൽക്കാലികമായ മരണത്തിന് വിധേയരാവുന്നു.
ഭൂയിഷ്ഠേന തു രാജാനഃ ശ്രിയം ഭുക്ത്വാഽഽയുഷഃ ക്ഷയേ। തരുണാഃ പ്രതിപദ്യന്തേ ഭോക്തും സുകൃതദുഷ്കൃതേ
അധികംപോലും രാജാക്കന്മാർ ഐശ്വര്യം അനുഭവിച്ച്, ആയുസ്സ് തീർന്നാൽ, വീണ്ടും യുവാക്കളായി ജനിച്ച്, നല്ലതും ചീത്തയും ചെയ്തതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു.
സ ഭവാന്ധര്മപുത്രേണ ശമം കര്തുമിഹാര്ഹസി । പാണ്ഡവാഃ കുരവശ്ചൈവ പാലയന്തു വസുന്ധരാന്
അതിനാൽ, നീ ധർമ്മപുത്രനോടൊപ്പം സമാധാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. പാണ്ഡവരും കുരുക്കളും ചേർന്ന് ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
ബലവാനഹമിത്യേവ ന മന്തവ്യം സുയോധന । ബലവന്തോ ബലിഭ്യോ ഹി ദൃശ്യന്തേ പൂരുഷര്ഷഭ
സുയോധന, 'ഞാൻ ശക്തനാണ്' എന്ന് കരുതരുത്. ശക്തന്മാരിൽ പോലും അതിലധികം ശക്തിയുള്ളവർ എപ്പോഴും കാണപ്പെടുന്നു, പുരുഷശ്രേഷ്ഠ.
ന ബലം ബലിനാം മധ്യേ ബലം ഭവതി കൌരവ । ബലവന്തോ ഹി തേ സര്വേ പാണ്ഡവാ ദേവവിക്രമാഃ
കൗരവ, ശക്തന്മാരുടെ ഇടയിൽ ശക്തി മാത്രം മതിയാവില്ല; പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും ദൈവികവീര്യശാലികളാണ്.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനമ് । മാതലേര്ദാതുകാമസ്യ കന്യാം മൃഗയതോ വരമ്
ഇവിടെയും, മാത്തലിയുടെ കഥ പുരാതനമായ ഒരു ഇതിഹാസമായി പറയപ്പെടുന്നു; തന്റെ മകളെ വിവാഹം കഴിപ്പിക്കാൻ അനുയോജ്യനായ വരനെ തേടിയ കഥ.
മതസ്ത്രിലോകരാജസ്യ മാതലിര്നാമ സാരഥിഃ। തസ്യൈകൈവ കുലേ മന്യാ രൂപതോ ലോകവിശ്രുതാ
അമ്മേ, മൂന്നുലകത്തിന്റെ രാജാവിന്റെ രഥസാരഥിക്ക് മാതലി എന്ന പേരാണ്. അവന്റെ കുടുംബത്തിൽ രൂപസൗന്ദര്യത്തിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരൊറ്റ പെൺകുട്ടി മാത്രം ഉണ്ട്.
ഗുണകേശീതി വിഖ്യാതാ നാമ്നാ സാ ദേവരൂപിണീ । ശ്രിയാ ച വപുഷാ ചൈവ സ്ത്രിയോഽന്യാഃസാഽതിരിച്യതേ
ആ പെൺകുട്ടിക്ക് ഗുണകേശി എന്നാണ് പേര്. ദൈവസദൃശമായ രൂപവും ഭംഗിയും കൊണ്ട് അവൾ മറ്റെല്ലാ സ്ത്രീകളെയും മിഴിവിൽ മറികടക്കുന്നു.
തസ്യാഃ പ്രദാനസമയം മാതലിഃ സഹ ഭാര്യയാ । ജ്ഞാത്വാ വിമമൃശേ രാജംസ്തത്പരഃ പരിചിന്തയന്
അവളുടെ വിവാഹത്തിന് സമയമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ മാതലി ഭാര്യയോടൊപ്പം ഈ കാര്യം ആലോചിച്ച്, അതിൽ മുഴുവൻ മനസ്സും നിക്ഷേപിച്ചു.
ധിക്ഖല്വലഘുശീലാനാമുച്ഛ്രിതാനാം യശസ്വിനാമ്। നരാണാം മൃദുസത്വാനാം കുലേ കന്യാപ്രരോഹണമ്
ദുർബലമായ സ്വഭാവമുള്ള പെൺകുട്ടി വളരുന്നത്, സ്വഭാവത്തിൽ ചഞ്ചലരും, ലഘുവായ പെരുമാറ്റമുള്ളവരും, പ്രശസ്തരും ഉന്നതരും ആയ കുടുംബങ്ങളിലും, ഒരു വലിയ ബാധ്യതയാണ്.