യദ്യേതദസ്ത്രമസ്മാസു യുക്തം താപസ മന്യസേ। ഏതേനാപി ത്വയാ യോത്സ്യേ യുദ്ധാര്ഥീ ഹ്യഹമാഗതഃ
നിനക്ക് ഈ ആയുധം ഞങ്ങളോടു ഉപയോഗിക്കാൻ ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, മഹർഷേ, അതിനോടുകൂടി ഞാൻ നിന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യാം. ഞാൻ യുദ്ധം തേടിയാണ് ഇവിടെ വന്നത്.
ഇത്യുക്ത്വാ ശരവര്ഷേണ സര്വതഃ സമവാകിരത് । ദമ്ഭോദ്ഭവസ്താപസം തം ജിവാംസുഃ സഹസൈനികഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദംഭോദ്ഭവനും അവന്റെ സൈനികരും ആ മഹർഷിയെ എല്ലാ ദിക്കിലും നിന്ന് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മഴപെയ്യിച്ചു.
തസ്യ താനസ്യതോ ഘോരാനിഷൂന്പരതനുച്ഛിദഃ। കദര്ഥീകൃത്യ സ മുനിരിഷീകാഭിഃ സമാര്പയത്
ശരങ്ങൾ ശരീരങ്ങൾ കുത്തിത്തുറക്കാൻ കഴിയുന്നവയായിരുന്നു. ആ മഹർഷി അവയെ എല്ലാം തള്ളിക്കളഞ്ഞു, പകരം ഇഷികകൾ കൊണ്ട് തിരിച്ചടിച്ചു.
തതോഽസ്മൌ പ്രാസൃജദ്ധോരമൈഷീകമപരാജിതഃ। അസ്ത്രമപ്രതിസന്ധേയം തദുദ്ഭുതമിവാഭവത്
അതിനുശേഷം, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത മഹർഷി ഭയാനകമായ ഒരു ഇഷികായുധം അപ്രത്യക്ഷമായ രീതിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി പ്രയോഗിച്ചു.
തേഷാമക്ഷീണി കര്ണാംശ്ച നാസികാശ്ചൈവ മായയാ । നിമിത്തവേധീ സ മുനിരീഷീകാഭിഃ സമാര്പയത്
തന്റെ മായാവശാൽ, മഹർഷി അവരുടെയൊക്കെ ചെവികളും മൂക്കുകളും ഇഷികകൾ കൊണ്ട് തട്ടി, അവർക്കൊന്നും ദോഷം സംഭവിക്കാതെ വിട്ടു.
സ ദൃഷ്ട്വാ ശ്വേതമാകാശമിഷീകാഭിഃ സമാചിതമ് । പാദയോര്ന്യപതദ്രാജാ സ്വസ്തി മേസ്ത്വിതി ചാബ്രവീത്
വെളുത്ത ഇഷികകൾ ആകാശം നിറഞ്ഞത് കണ്ട രാജാവ് മഹർഷിയുടെ കാലിൽ വീണു, 'എനിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമബ്രവീന്നരോ രാജഞ്ശരണ്യഃ ശരണൈഷിണാമ് । ബ്രഹ്മണ്യോ ഭവ ധര്മാത്മാ മാ ച സ്മൈവം പുനഃ കൃഥാഃ
അപ്പോൾ ആ മനുഷ്യൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ശരണാഗതർക്കു ശരണം നൽകുന്നവനാണ് നീ. ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭക്തനായി, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, ഇനിയും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.'
നൈതാദൃക്പുരുഷോ രാജന്ക്ഷത്രധര്മമനുസ്മരന്। മനസാ നൃപശാര്ദൂല ഭവേത്പരപുരഞ്ജയഃ
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിന്റെ ധർമ്മം ഓർക്കുന്നവൻ, മനസ്സിൽ പോലും മറ്റുള്ളവരെ കീഴടക്കാൻ ശ്രമിക്കില്ല.
മാ ച ദര്പസമാവിഷ്ടഃ വാ തത്തേ രാജന്സമാഹിതമ് ।। കൃതപ്രജ്ഞോ വീതലോഭോ നിരഹങ്കാര ആത്മവാന്
അഹങ്കാരത്തിൽ ആകൃഷ്ടനാകരുത് രാജാവേ, മനസ്സ് അശാന്തമാക്കരുത്. വിവേകത്തോടെ, ലോഭം ഇല്ലാതെ, അഹംഭാവം ഇല്ലാതെ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തണം.
ദാന്തഃ ക്ഷാന്തോ മൃദുഃ സൌമ്യ പ്രജാഃ പാലയ പാര്ഥിവ ।। മാസ്മ ഭൂയഃ ക്ഷിപേഃ കംചിദവിദിത്വാ ബലാബലമ്
ശാന്തനും ക്ഷമയുള്ളവനും സൗമ്യനും മൃദുവുമായിരിക്കുക; ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം രാജാവേ; ആരുടെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും അറിയാതെ വീണ്ടും ആരെയും ആക്രമിക്കരുത്.
അനുജ്ഞാതഃ സ്വസ്തി ഗച്ച മൈവം ഭൂയഃ സമാചരേഃ । കുശലം ബ്രാഹ്മണാന്പൃച്ഛേരാവയോര്വചനാദ്ഭൃശമ്
നിനക്ക് അനുമതി നൽകി, ശാന്തിയോടെ പോകൂ; ഇനിയും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്; ഞങ്ങളുടെ വാക്കനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ക്ഷേമം ചോദിക്കൂ.
തതോ രാജാ തയോഃ പാദാവഭിവാദ്യ മഹാത്മനോഃ । പ്രത്യാജഗാമ സ്വപുരം ധര്മം ചൈവാചരദ്ഭൃശമ്
അപ്പോൾ രാജാവ് ആ മഹാത്മാക്കളുടെയുടെ കാലിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ധർമ്മം ഉത്സാഹത്തോടെ ആചരിച്ചു.
സുമഹച്ചാപി തത്കര്മ യന്നരേണ കൃതം പുരാ । തതോ ഗുണൈഃ സുബഹുഭിഃ ശ്രേഷ്ഠോ നാരായണോഽഭവത്
പണ്ടു ആ മനുഷ്യൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തി അത്യന്തം മഹത്തായതായിരുന്നു; അതിനാൽ, അനേകം ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു നാരായണൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി.
തസ്മാദ്യാവദ്ധനുഃശ്രേഷ്ഠേ ഗാണ്ഡീവേഽസ്ത്രം ന യുജ്യതേ। താവത്ത്വം മാനമുത്സൃജ്യ ഗച്ഛ രാജന്ധനഞ്ജയമ്
അതിനാൽ, ഗാണ്ഡീവം എന്ന മഹാവില്ലിൽ ആയുധം ചാർത്തുന്നതുവരെ നീ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ച് ധനഞ്ജയനോടു പോകണം, രാജാവേ.
കാകുദീകം ശുകം നാകമക്ഷിസന്തര്ജനം തഥാ। സന്താനം നര്തകം ഘോരമാസ്യമോദകമഷ്ടമമ്
കകുദികൻ, ശുകൻ, നാകൻ, അക്ഷിസന്തർജനം, സന്താനൻ, നർത്തകൻ, ഘോരൻ, ആസ്യമോദകൻ—ഇവയാണ് എട്ടാമത്.
ഏതൈര്വിദ്ധാഃ സര്വ ഏവ മരണം യാന്തി മാനവാഃ । ഉന്മത്താശ്ച വിചേഷ്ടന്തേ നഷ്ടസംജ്ഞാ വിചേതസഃ
ഇവയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട എല്ലാവരും മരണത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്നു; മനസ്സുതെറ്റിയവരും ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും പിരിഞ്ഞുനടക്കുന്നു.
സ്വപന്തി ച പ്ലവന്തേ ച ച്ഛര്ദയന്തി ച മാനവാഃ । മൂത്രയന്തേ ച സതതം രുദന്തി ച ഹസന്തി ച
മനുഷ്യർ ഉറങ്ങുന്നു, ഒഴുകുന്നു, ഛർദിക്കുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും മൂത്രം ചെയ്യുന്നു, കരയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു.
കാമക്രോധൌ ലോഭമോഹൌ മദമാനൌ തഥൈവ ച। മാത്സര്യാഹങ്കുതീ ചൈവ ക്രമാദേത ഉദാഹൃതാഃ
കാമവും ക്രോധവും ലോഭവും മോഹവും മദവും മാനവും, അസൂയയും അഹങ്കാരവും—ഇവയാണ് ക്രമമായി പറയപ്പെട്ടവ.
നിര്മാതാ സര്വലോകാനാമീശ്വരഃ സര്വകര്മവിത്। യസ്യ നാരായണോ ബന്ധുരര്ജുനോ ദുഃസഹോ യുധി
സകല ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അറിയുന്ന ഭഗവാനുമാണ്, ആരുടെ കൂട്ടുകാരനായി നാരായണനും, ആരുടെ കൂട്ടായി അർജുനനും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.
കസ്തമുത്സഹതേ ജേതും ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത। വീരം കപിധ്വജം ജിഷ്ണും യസ്യ നാസ്തി സമോ യുധി
ഭാരത, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ആ കപിധ്വജധാരിയായ വീരനെയും, യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത ജിഷ്ണുവിനെയും ജയിക്കാൻ ആര്ക്ക് കഴിയുമെന്നു പറയൂ.
അസങ്ഖ്യേയാ ഗുണാഃ പാര്ഥേ തദ്വിശിഷ്ടോ ജനാര്ദനഃ। ത്വമേവ ഭൂയോ ജാനാസി കുന്തീപുത്രം ധനഞ്ജയമ്
പാർഥനിൽ അനവധി ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്, എന്നാൽ ആ ഗുണങ്ങളെക്കാൾ കൂടുതലാണ് ജനാർദ്ദനന്റെ മഹത്വം. കുന്തിയുടെ മകനായ ധനഞ്ജയനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അറിയുന്നത് നീ മാത്രമാണ്.
നരനാരായണൌ യൌ തൌ താവേവാര്ജുനകേശവൌ । വിജാനീഹി മഹാരാജ പ്രവീരൌ പുരുഷോത്തമൌ
നരനും നാരായണനും തന്നെയാണ് അർജുനനും കേശവനും. മഹാരാജാവേ, ഇവരെ മഹാശക്തന്മാരായി, മനുഷ്യന്മാരിൽ ഉത്തമന്മാരായി നീ അറിയണം.
യദ്യേതദേവം ജാനാസി ന ച മാമഭിശങ്കസേ । ആര്യാം മതിം സമാസ്ഥായ ശാമ്യ ഭാരത പാണ്ഡവൈഃ
ഇത് അങ്ങനെയാണെന്ന് നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, എന്നെ സംശയിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം സമാധാനം ചെയ്യുക, ഭാരത.
അഥ ചേന്മന്യസേ ശ്രേയോ ന മേ ഭേദോ ഭവേദിതി । പ്രശാമ്യ ഭരതശ്രേഷ്ഠ മാ ച യുദ്ധേ മനഃ കൃഥാഃ
അല്ലെങ്കിൽ, എന്നോട് ഭേദം ഉണ്ടാകരുതെന്നു നീ നല്ലതാണെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, സമാധാനം പുലർത്തുക, യുദ്ധം ആലോചിക്കരുത്.
ഭവതാം ച കുരുശ്രേഷ്ഠ കുലം ബഹുമതം ഭുവി । തത്തഥൈവാസ്തു ഭദ്രം തേ സ്വാര്ഥമേവോപചിന്തയ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഭൂമിയിൽ നിങ്ങളുടെ വംശം വളരെ മാന്യമാണ്. അതു അങ്ങനെ തന്നെ തുടരട്ടെ, നിനക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ, നിന്റെ സത്യമായ ലാഭം മാത്രം ആലോചിക്കണം.
ജാമദഗ്ന്യവചഃ ശ്രുത്വാ കണ്വേഽപി ഭഗവാനൃഷിഃ । ദുര്യോധനമിദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
ജാമദഗ്ന്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, മഹർഷിയായ കണ്വനും കുരുസഭയിൽ ദുര്യോധനനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അക്ഷയശ്ചാവ്യയശ്ചൈവ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ। തഥൈവ ഭഗവന്തൌ തൌ നരനാരായണാവൃഷീ
ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവും, അക്ഷയനും അവ്യയനും, അതുപോലെ തന്നെ നരനാരായണന്മാരും മഹത്വമുള്ളവരാണ്.
ആദിത്യാനാം ഹി സര്വേഷാം വിഷ്ണുരേകഃ സനാതനഃ। അജഥ്യശ്ചാവ്യയശ്ചൈവ ശാശ്വതഃ പ്രഭുരീശ്വരഃ
ആദിത്യന്മാരിൽ എല്ലാവരിലും വിശ്ണുവാണ് ശാശ്വതനും, അജജന്മാവും, അവ്യയനും, നിത്യനും, പ്രഭുവും, ഈശ്വരനുമാണ്.
നിമിത്തമരണാശ്ചാന്യേ ചന്ദ്രസൂര്യൌ മഹീ ജലമ് । വായുരഗ്നിസ്തഥാഽഽകാശം ഗ്രഹാസ്താരാഗണാസ്തഥാ
മറ്റുള്ളവരെല്ലാം മരണത്തിന് കാരണമാകുന്നവരാണ്: ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഭൂമിയും ജലവും വായുവും അഗ്നിയും ആകാശവും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും.
തേ ച ക്ഷയാന്തേ ജഗതോ ഹിത്വാ ലോകത്രയം സദാ। ക്ഷയം ഗച്ഛന്തി വൈ സര്വേ സൃജ്യന്തേ ച പുനഃ പുനഃ
ലോകത്തിന്റെ അവസാനം വന്നാൽ, ഇവർ എല്ലാം മൂന്നു ലോകവും വിട്ട് ഇല്ലാതാകുന്നു; പിന്നെയും വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.