തൌ ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷുത്പിപാസാഭ്യാം കൃശൌ ധമനിസന്തതൌ । ശീതവാതാതപൈശ്ചൈവ കര്ശിതൌ പുരുഷോത്തമൌ
അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചും, നരമ്പുകൾ പുറത്തു കാണിച്ചും, തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നിവ കൊണ്ട് വാടിയുമായിരുന്നു ആ മഹാപുരുഷന്മാർ.
അഭിഗമ്യോപസങ്ഗൃഹ്യ പര്യപൃച്ഛദനാമയമ്। തമര്ചിത്വാ മൂലഫലൈരാസനേനോദകേന ച
അവരോടു സമീപിച്ച് വന്ദനം ചെയ്ത്, അവരുടേയും ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു; മൂലഫലങ്ങൾ, ഇരിപ്പിടം, വെള്ളം എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു.
ന്യമന്ത്രയേതാം രാജാനം കിം കാര്യം ക്രിയതാമിതി। തതസ്താമാനുപൂര്വീ സ പുനരേവാന്വകീര്തയത്
അവർ രാജാവിനെ ക്ഷണിച്ച്, 'എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് ചോദിച്ചു. പിന്നീട് രാജാവ് സംഭവങ്ങളുടെ ക്രമം വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ബാഹുഭ്യാം മേ ജിതാ ഭൂമിര്നിഹതാഃ സര്വശത്രവഃ। ഭവദ്ഭ്യാം യുദ്ധമാകാങ്ക്ഷന്നുപയാതോഽസ്മി പര്വതമ്
'എന്റെ കൈകളാൽ ഞാൻ ഭൂമിയെ ജയിച്ചു; എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും സംഹരിച്ചു. നിങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഈ പർവ്വതത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.'
ആതിഥ്യം ദീയതാമേതത്കാങ്ക്ഷിതം മേ ചിരം പ്രതി
'നീണ്ട കാലമായി ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ച അതിഥിസൽക്കാരം ദയവായി നൽകണം.'
ന ഹ്യസ്മിന്നാശ്രമേ യുദ്ധം കുതഃ ശസ്ത്രം കുതോഽനൃജുഃ । അന്യത്ര യുദ്ധമാകാങ്ക്ഷ ബഹവഃ ക്ഷത്രിയാഃ ക്ഷിതൌ
'ഈ ആശ്രമത്തിൽ യുദ്ധം ഇല്ല; ആയുധങ്ങൾ എവിടെ? അധർമ്മം എവിടെ? യുദ്ധം വേണമെങ്കിൽ മറ്റിടത്ത് നോക്കൂ; ഭൂമിയിൽ അനേകം ക്ഷത്രിയന്മാർ ഉണ്ട്.'
ഉച്യമാനസ്തഥാഽപി സ്മ ഭൂയ ഏവാഭ്യഭാഷത। പുനഃ പുനഃ ക്ഷാമ്യമാണഃ സാന്ത്വ്യമാനശ്ച ഭാരത
അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരിച്ചു; പലതവണ ക്ഷമിച്ചും ആശ്വസിപ്പിച്ചുമായിരുന്നു, ഭാരത.
ദമ്ഭോദ്ഭവോ യുദ്ധമിച്ഛന്നാഹ്വയത്യേവ താപസൌ । തതോ നരസ്ത്വിഷീകാണാം മുഷ്ടിമാദായ ഭാരത
അഭിമാനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവൻ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചു, ആ തപസ്സുകാരെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു. അപ്പോൾ, നരൻ ഒരു കയ്യിൽ പുല്ലെടുത്ത്, ഭാരത—
അബ്രവീദേഹി യുദ്ധ്യസ്വ യുദ്ധകാമുക ക്ഷത്രിയ। സര്വശസ്ത്രാണി ചാദത്സ്വ യോജയസ്വ ച വാഹിനീമ്
'വരിക, നീ യുദ്ധം ചെയ്യൂ, യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയാ; എല്ലാ ആയുധങ്ങളും എടുക്കൂ, സൈന്യവും ഒരുക്കൂ.'
അഹം ഹി തേ വിനേഷ്യാമി യുദ്ധശ്രദ്ധാമിതഃ പരമ് । `യദാഹ്വയസി ദര്പേണ ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖാഞ്ജനാന്
'നിന്റെ അതിക്രമമായ യുദ്ധാശയം ഞാൻ ഇല്ലാതാക്കും; ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും നീ അഭിമാനത്തോടെ യുദ്ധത്തിനായി വിളിച്ചുവല്ലോ.'
യദ്യേതദസ്ത്രമസ്മാസു യുക്തം താപസ മന്യസേ। ഏതേനാപി ത്വയാ യോത്സ്യേ യുദ്ധാര്ഥീ ഹ്യഹമാഗതഃ
നിനക്ക് ഈ ആയുധം ഞങ്ങളോടു ഉപയോഗിക്കാൻ ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, മഹർഷേ, അതിനോടുകൂടി ഞാൻ നിന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യാം. ഞാൻ യുദ്ധം തേടിയാണ് ഇവിടെ വന്നത്.
ഇത്യുക്ത്വാ ശരവര്ഷേണ സര്വതഃ സമവാകിരത് । ദമ്ഭോദ്ഭവസ്താപസം തം ജിവാംസുഃ സഹസൈനികഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദംഭോദ്ഭവനും അവന്റെ സൈനികരും ആ മഹർഷിയെ എല്ലാ ദിക്കിലും നിന്ന് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മഴപെയ്യിച്ചു.
തസ്യ താനസ്യതോ ഘോരാനിഷൂന്പരതനുച്ഛിദഃ। കദര്ഥീകൃത്യ സ മുനിരിഷീകാഭിഃ സമാര്പയത്
ശരങ്ങൾ ശരീരങ്ങൾ കുത്തിത്തുറക്കാൻ കഴിയുന്നവയായിരുന്നു. ആ മഹർഷി അവയെ എല്ലാം തള്ളിക്കളഞ്ഞു, പകരം ഇഷികകൾ കൊണ്ട് തിരിച്ചടിച്ചു.
തതോഽസ്മൌ പ്രാസൃജദ്ധോരമൈഷീകമപരാജിതഃ। അസ്ത്രമപ്രതിസന്ധേയം തദുദ്ഭുതമിവാഭവത്
അതിനുശേഷം, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത മഹർഷി ഭയാനകമായ ഒരു ഇഷികായുധം അപ്രത്യക്ഷമായ രീതിയിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി പ്രയോഗിച്ചു.
തേഷാമക്ഷീണി കര്ണാംശ്ച നാസികാശ്ചൈവ മായയാ । നിമിത്തവേധീ സ മുനിരീഷീകാഭിഃ സമാര്പയത്
തന്റെ മായാവശാൽ, മഹർഷി അവരുടെയൊക്കെ ചെവികളും മൂക്കുകളും ഇഷികകൾ കൊണ്ട് തട്ടി, അവർക്കൊന്നും ദോഷം സംഭവിക്കാതെ വിട്ടു.
സ ദൃഷ്ട്വാ ശ്വേതമാകാശമിഷീകാഭിഃ സമാചിതമ് । പാദയോര്ന്യപതദ്രാജാ സ്വസ്തി മേസ്ത്വിതി ചാബ്രവീത്
വെളുത്ത ഇഷികകൾ ആകാശം നിറഞ്ഞത് കണ്ട രാജാവ് മഹർഷിയുടെ കാലിൽ വീണു, 'എനിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമബ്രവീന്നരോ രാജഞ്ശരണ്യഃ ശരണൈഷിണാമ് । ബ്രഹ്മണ്യോ ഭവ ധര്മാത്മാ മാ ച സ്മൈവം പുനഃ കൃഥാഃ
അപ്പോൾ ആ മനുഷ്യൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ശരണാഗതർക്കു ശരണം നൽകുന്നവനാണ് നീ. ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭക്തനായി, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, ഇനിയും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.'
നൈതാദൃക്പുരുഷോ രാജന്ക്ഷത്രധര്മമനുസ്മരന്। മനസാ നൃപശാര്ദൂല ഭവേത്പരപുരഞ്ജയഃ
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിന്റെ ധർമ്മം ഓർക്കുന്നവൻ, മനസ്സിൽ പോലും മറ്റുള്ളവരെ കീഴടക്കാൻ ശ്രമിക്കില്ല.
മാ ച ദര്പസമാവിഷ്ടഃ വാ തത്തേ രാജന്സമാഹിതമ് ।। കൃതപ്രജ്ഞോ വീതലോഭോ നിരഹങ്കാര ആത്മവാന്
അഹങ്കാരത്തിൽ ആകൃഷ്ടനാകരുത് രാജാവേ, മനസ്സ് അശാന്തമാക്കരുത്. വിവേകത്തോടെ, ലോഭം ഇല്ലാതെ, അഹംഭാവം ഇല്ലാതെ, ആത്മസംയമനം പുലർത്തണം.
ദാന്തഃ ക്ഷാന്തോ മൃദുഃ സൌമ്യ പ്രജാഃ പാലയ പാര്ഥിവ ।। മാസ്മ ഭൂയഃ ക്ഷിപേഃ കംചിദവിദിത്വാ ബലാബലമ്
ശാന്തനും ക്ഷമയുള്ളവനും സൗമ്യനും മൃദുവുമായിരിക്കുക; ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം രാജാവേ; ആരുടെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും അറിയാതെ വീണ്ടും ആരെയും ആക്രമിക്കരുത്.
അനുജ്ഞാതഃ സ്വസ്തി ഗച്ച മൈവം ഭൂയഃ സമാചരേഃ । കുശലം ബ്രാഹ്മണാന്പൃച്ഛേരാവയോര്വചനാദ്ഭൃശമ്
നിനക്ക് അനുമതി നൽകി, ശാന്തിയോടെ പോകൂ; ഇനിയും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്; ഞങ്ങളുടെ വാക്കനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ക്ഷേമം ചോദിക്കൂ.
തതോ രാജാ തയോഃ പാദാവഭിവാദ്യ മഹാത്മനോഃ । പ്രത്യാജഗാമ സ്വപുരം ധര്മം ചൈവാചരദ്ഭൃശമ്
അപ്പോൾ രാജാവ് ആ മഹാത്മാക്കളുടെയുടെ കാലിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ധർമ്മം ഉത്സാഹത്തോടെ ആചരിച്ചു.
സുമഹച്ചാപി തത്കര്മ യന്നരേണ കൃതം പുരാ । തതോ ഗുണൈഃ സുബഹുഭിഃ ശ്രേഷ്ഠോ നാരായണോഽഭവത്
പണ്ടു ആ മനുഷ്യൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തി അത്യന്തം മഹത്തായതായിരുന്നു; അതിനാൽ, അനേകം ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു നാരായണൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായി.
തസ്മാദ്യാവദ്ധനുഃശ്രേഷ്ഠേ ഗാണ്ഡീവേഽസ്ത്രം ന യുജ്യതേ। താവത്ത്വം മാനമുത്സൃജ്യ ഗച്ഛ രാജന്ധനഞ്ജയമ്
അതിനാൽ, ഗാണ്ഡീവം എന്ന മഹാവില്ലിൽ ആയുധം ചാർത്തുന്നതുവരെ നീ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിച്ച് ധനഞ്ജയനോടു പോകണം, രാജാവേ.
കാകുദീകം ശുകം നാകമക്ഷിസന്തര്ജനം തഥാ। സന്താനം നര്തകം ഘോരമാസ്യമോദകമഷ്ടമമ്
കകുദികൻ, ശുകൻ, നാകൻ, അക്ഷിസന്തർജനം, സന്താനൻ, നർത്തകൻ, ഘോരൻ, ആസ്യമോദകൻ—ഇവയാണ് എട്ടാമത്.
ഏതൈര്വിദ്ധാഃ സര്വ ഏവ മരണം യാന്തി മാനവാഃ । ഉന്മത്താശ്ച വിചേഷ്ടന്തേ നഷ്ടസംജ്ഞാ വിചേതസഃ
ഇവയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട എല്ലാവരും മരണത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്നു; മനസ്സുതെറ്റിയവരും ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും പിരിഞ്ഞുനടക്കുന്നു.
സ്വപന്തി ച പ്ലവന്തേ ച ച്ഛര്ദയന്തി ച മാനവാഃ । മൂത്രയന്തേ ച സതതം രുദന്തി ച ഹസന്തി ച
മനുഷ്യർ ഉറങ്ങുന്നു, ഒഴുകുന്നു, ഛർദിക്കുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും മൂത്രം ചെയ്യുന്നു, കരയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു.
കാമക്രോധൌ ലോഭമോഹൌ മദമാനൌ തഥൈവ ച। മാത്സര്യാഹങ്കുതീ ചൈവ ക്രമാദേത ഉദാഹൃതാഃ
കാമവും ക്രോധവും ലോഭവും മോഹവും മദവും മാനവും, അസൂയയും അഹങ്കാരവും—ഇവയാണ് ക്രമമായി പറയപ്പെട്ടവ.
നിര്മാതാ സര്വലോകാനാമീശ്വരഃ സര്വകര്മവിത്। യസ്യ നാരായണോ ബന്ധുരര്ജുനോ ദുഃസഹോ യുധി
സകല ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അറിയുന്ന ഭഗവാനുമാണ്, ആരുടെ കൂട്ടുകാരനായി നാരായണനും, ആരുടെ കൂട്ടായി അർജുനനും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.
കസ്തമുത്സഹതേ ജേതും ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത। വീരം കപിധ്വജം ജിഷ്ണും യസ്യ നാസ്തി സമോ യുധി
ഭാരത, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ആ കപിധ്വജധാരിയായ വീരനെയും, യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത ജിഷ്ണുവിനെയും ജയിക്കാൻ ആര്ക്ക് കഴിയുമെന്നു പറയൂ.