അനര്ഥമര്ഥം മന്വാനോഽപ്യര്ഥം ചാനര്ഥമാത്മനഃ । ലോഭേഽതിപ്രസൃതാന്പുത്രാന്നിഗൃഹ്ണീഷ്വ വിശാംപതേ
സ്വന്തം ദോഷം ലാഭം എന്നും, ലാഭം ദോഷം എന്നും കരുതുമ്പോഴും, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, അത്യധികം ലോഭം വളർന്നിരിക്കുന്ന നിന്റെ മക്കളെ നിയന്ത്രിക്കണം.
സ്ഥിതാഃ ശുശ്രൂഷിതും പാര്ഥാഃ സ്ഥിതാ യോദ്ധുമരിന്ദമാഃ । യത്തേ പഥ്യതമം രാജംസ്തസ്മിംതിഷ്ഠ പരന്തപ
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ സേവനത്തിനും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ യുദ്ധത്തിനും സജ്ജരായി കാത്തിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വഴിയിൽ നീങ്ങുക.
തദ്വാക്യം പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ഹൃദയൈഃ സമപൂജയന്। ന തത്ര കശ്ചിദ്വക്തും ഹി വാചം പ്രാക്രാമദഗ്രതഃ
ആ വാക്കുകൾ എല്ലാ രാജാക്കളും ഹൃദയത്തിൽ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. അവിടെ ആരും മറുപടി പറയാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
തസ്മിന്നഭിഹിതേ വാക്യേ കേശവേന മഹാത്മനാ। സ്തിമിതാ ഹൃഷ്ടരോമാണ ആസന്സര്വേ സഭാസദഃ
മഹാത്മാവായ കെശവൻ ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സഭയിലെ എല്ലാവരും അചഞ്ചലരായി ഇരുന്നു, രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു.
കസ്സ്വിദുത്തരമേതേഷാം വക്തുമുത്സഹതേ പുമാന്। ഇതി സര്വേ മനോഭിസ്തേ ചിന്തയന്തി സ്മ പാര്ഥിവാഃ
ഇവരിൽ ആരാണ് മറുപടി പറയാൻ ധൈര്യം കാണിക്കുക? എന്ന ചിന്തയിൽ എല്ലാ രാജാക്കളും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
തഥാ തേഷു ച സര്വേഷു തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു രാജസു । ജാമദഗ്ന്യ ഇദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
അങ്ങനെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും മൗനത്തിലിരുന്നപ്പോൾ, ജാമദഗ്ന്യൻ കുരുസഭയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇമാം മേ സോപമാം വാചം ശ്രൃണു സത്യാമശങ്കിതഃ । താം ശ്രുത്വാ ശ്രേയ ആദത്സ്വ യദി സാധ്വിതി മന്യസേ
എന്റെ ഈ സത്യമായ ഉദാഹരണത്തോടെ കൂടിയ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. അതിൽ നിന്നു നിനക്ക് നല്ലതാണെന്ന് തോന്നുന്നതു സ്വീകരിക്കൂ.
രാജാ ദമ്ഭോദ്ഭവോ നാമ സാര്വഭൌമഃ പുരാഽഭവത്। അഖിലാം ബുഭുജേ സര്വാം പൃഥിവീമിതി നഃ ശ്രുതമ്
പണ്ടൊരിക്കൽ ദംഭോദ്ഭവൻ എന്നൊരു സാമ്രാട്ട് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ഭൂമിയിലെ എല്ലാം അനുഭവിച്ചു എന്നതാണ് ഞങ്ങൾ കേട്ടത്.
സ സ്മ നിത്യം നിശാപായേ പ്രാതരുത്ഥായ വീര്യവാന് । ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാന്വൈശ്യാന്പൃച്ഛന്നാസ്തേ മഹാരഥഃ
അവൻ വീരനായ രാജാവു, ഓരോ രാവും കഴിഞ്ഞ് രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും ചോദ്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു.
അസ്തി കശ്ചിദ്വിശിഷ്ടോ വാ മദ്വിധോ വാ ഭവേദ്യുധി । ശൂദ്രോ വൈശ്യഃ ക്ഷത്രിയോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാഽപി ശസ്ത്രഭൃത്
യുദ്ധത്തിൽ എന്നേക്കാൾ മികച്ചവനോ സമാനനോ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ? ശൂദ്രനോ, വൈശ്യനോ, ക്ഷത്രിയനോ, ആയുധം കൈവശമുള്ള ബ്രാഹ്മണനോ എന്നിങ്ങനെ അവൻ ചോദിച്ചു.
ഇതി ബ്രുവന്നന്വചരത്സ രാജാ പൃഥിവീമിമാമ്। ദര്പേണ മഹതാ മത്തഃ കഞ്ചിദന്യമചിന്തയന്
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചുകൊണ്ട്, ആ രാജാവ് വലിയ അഹങ്കാരത്തിൽ മദിച്ചവനായി ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടന്നു, മറ്റാരെയും പരിഗണിച്ചില്ല.
തം ച വൈദ്യാ അകൃപണാ ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വതോഽഭയാഃ। പ്രത്യഷേധന്ത രാജാനം ശ്ലാഘമാനം പുനഃ പുനഃ
എന്നാൽ, എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭയമില്ലാതെ, ദയയില്ലാതെ, പണ്ഡിതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും അഹങ്കരിക്കുന്ന ആ രാജാവിനെ തടഞ്ഞു.
നിഷിധ്യമാനോഽപ്യസകൃത്പൃച്ഛത്യേവ സ വൈ ദ്വിജാന് । അതിമാനം ശ്രിയാ മത്തം തമൂചുര്ബ്രാഹ്മണാസ്തദാ
അവനെ പലതവണ വിലക്കി പറഞ്ഞിട്ടും, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആ ദ്വിജന്മാരോട് ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ധനവും അഭിമാനവും കൊണ്ട് മയങ്ങിയ അവനോട് അന്നപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞു.
തപസ്വിനോ മഹാത്മാനോ വേദപ്രത്യയദര്ശിനഃ । ഉദീര്യമാണം രാജാനം ക്രോധദീപ്താ ദ്വിജാതയഃ
വേദസത്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ള മഹാത്മാക്കളായ തപസ്സുകാരായ ആ ദ്വിജന്മാർ, രാജാവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചപ്പോൾ കോപത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
അനേകജയിനൌ ശങ്ഖ്യേ യൌ വൈ പുരുഷസത്തമൌ । തയോസ്ത്വം ന സമോ രാജന്ഭവിതാസി കദാചന
അനേകം വിജയങ്ങൾ നേടിയ, പുരുഷന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരായ ആ ഇരുവരോടും, രാജാവേ, നീ ഒരിക്കലും തുല്യമാകാൻ കഴിയില്ല.
ഏവമുക്തഃ സ രാജാ തു പുനഃ പപ്രച്ഛ താന്ദ്വിജാന്। ക്വ തൌ വീരൌ ക്വജന്മാനൌ കിംകര്മാണൌ ച കൌ ച തൌ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവു വീണ്ടും ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ചോദിച്ചു: 'ആ വീരന്മാർ എവിടെയാണ്? അവരാരാണ്? അവരുടേത് എങ്ങനെയുള്ള ജന്മമാണ്? അവർ ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?'
നരോ നാരായണശ്ചൈവ താപസാവിതി നഃ ശ്രുതമ്। ആയാതൌ മാനുഷേ ലോകേ താഭ്യാം യുദ്ധ്യസ്വ പാര്ഥിവ
നരനും നാരായണനും തപസ്സുകാരാണ് എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവർ മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, നീ അവരോടൊപ്പം പോരാടുക.
ശ്രൂയേതേ തൌ മഹാത്മാനൌ നരനാരായണാവുഭൌ । തപോ ഘോരമനിര്ദേശ്യം തപ്യേതേ ഗന്ധമാദനേ
നരനും നാരായണനും മഹാത്മാക്കളാണ് എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. അവർ ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തിൽ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സാണ് ചെയ്യുന്നത്.
സ രാജാ മഹതീം സേനാം യോജയിത്വാ ഷഡങ്ഗിനീമ് । അമൃഷ്യമാണഃ സംപ്രായാദ്യത്ര താവപരാജിതൌ
അവരെ സഹിക്കാനാവാതെ രാജാവ് വലിയൊരു ആറുഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം ഒരുക്കി, അജേയരായ ആ ഇരുവരുള്ളിടത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ ഗത്വാ വിഷമം ഘോരം പര്വതം ഗന്ധമാദനമ്। മാര്ഗമാണോഽന്വഗച്ഛത്തൌ താപസൌ വനമാശ്രിതൌ
അവൻ കഠിനവും ഭയാനകവുമായ ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി, കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന ആ തപസ്സുകാരെ അന്വേഷിച്ചു.
തൌ ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷുത്പിപാസാഭ്യാം കൃശൌ ധമനിസന്തതൌ । ശീതവാതാതപൈശ്ചൈവ കര്ശിതൌ പുരുഷോത്തമൌ
അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചും, നരമ്പുകൾ പുറത്തു കാണിച്ചും, തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നിവ കൊണ്ട് വാടിയുമായിരുന്നു ആ മഹാപുരുഷന്മാർ.
അഭിഗമ്യോപസങ്ഗൃഹ്യ പര്യപൃച്ഛദനാമയമ്। തമര്ചിത്വാ മൂലഫലൈരാസനേനോദകേന ച
അവരോടു സമീപിച്ച് വന്ദനം ചെയ്ത്, അവരുടേയും ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു; മൂലഫലങ്ങൾ, ഇരിപ്പിടം, വെള്ളം എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു.
ന്യമന്ത്രയേതാം രാജാനം കിം കാര്യം ക്രിയതാമിതി। തതസ്താമാനുപൂര്വീ സ പുനരേവാന്വകീര്തയത്
അവർ രാജാവിനെ ക്ഷണിച്ച്, 'എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് ചോദിച്ചു. പിന്നീട് രാജാവ് സംഭവങ്ങളുടെ ക്രമം വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ബാഹുഭ്യാം മേ ജിതാ ഭൂമിര്നിഹതാഃ സര്വശത്രവഃ। ഭവദ്ഭ്യാം യുദ്ധമാകാങ്ക്ഷന്നുപയാതോഽസ്മി പര്വതമ്
'എന്റെ കൈകളാൽ ഞാൻ ഭൂമിയെ ജയിച്ചു; എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും സംഹരിച്ചു. നിങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഈ പർവ്വതത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.'
ആതിഥ്യം ദീയതാമേതത്കാങ്ക്ഷിതം മേ ചിരം പ്രതി
'നീണ്ട കാലമായി ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ച അതിഥിസൽക്കാരം ദയവായി നൽകണം.'
ന ഹ്യസ്മിന്നാശ്രമേ യുദ്ധം കുതഃ ശസ്ത്രം കുതോഽനൃജുഃ । അന്യത്ര യുദ്ധമാകാങ്ക്ഷ ബഹവഃ ക്ഷത്രിയാഃ ക്ഷിതൌ
'ഈ ആശ്രമത്തിൽ യുദ്ധം ഇല്ല; ആയുധങ്ങൾ എവിടെ? അധർമ്മം എവിടെ? യുദ്ധം വേണമെങ്കിൽ മറ്റിടത്ത് നോക്കൂ; ഭൂമിയിൽ അനേകം ക്ഷത്രിയന്മാർ ഉണ്ട്.'
ഉച്യമാനസ്തഥാഽപി സ്മ ഭൂയ ഏവാഭ്യഭാഷത। പുനഃ പുനഃ ക്ഷാമ്യമാണഃ സാന്ത്വ്യമാനശ്ച ഭാരത
അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരിച്ചു; പലതവണ ക്ഷമിച്ചും ആശ്വസിപ്പിച്ചുമായിരുന്നു, ഭാരത.
ദമ്ഭോദ്ഭവോ യുദ്ധമിച്ഛന്നാഹ്വയത്യേവ താപസൌ । തതോ നരസ്ത്വിഷീകാണാം മുഷ്ടിമാദായ ഭാരത
അഭിമാനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവൻ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചു, ആ തപസ്സുകാരെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു. അപ്പോൾ, നരൻ ഒരു കയ്യിൽ പുല്ലെടുത്ത്, ഭാരത—
അബ്രവീദേഹി യുദ്ധ്യസ്വ യുദ്ധകാമുക ക്ഷത്രിയ। സര്വശസ്ത്രാണി ചാദത്സ്വ യോജയസ്വ ച വാഹിനീമ്
'വരിക, നീ യുദ്ധം ചെയ്യൂ, യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയാ; എല്ലാ ആയുധങ്ങളും എടുക്കൂ, സൈന്യവും ഒരുക്കൂ.'
അഹം ഹി തേ വിനേഷ്യാമി യുദ്ധശ്രദ്ധാമിതഃ പരമ് । `യദാഹ്വയസി ദര്പേണ ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖാഞ്ജനാന്
'നിന്റെ അതിക്രമമായ യുദ്ധാശയം ഞാൻ ഇല്ലാതാക്കും; ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും നീ അഭിമാനത്തോടെ യുദ്ധത്തിനായി വിളിച്ചുവല്ലോ.'