ദ്വാദശേമാനി വര്ഷാണി വനേ നിര്വ്യുഷിതാനി നഃ। ത്രയോദശം തഥാഽജ്ഞാതൈഃ സജനേ പരിവത്സരമ്
പന്ത്രണ്ടുവര്ഷം ഞങ്ങള് കാട്ടില് താമസിച്ചു; പതിമൂന്നാം വര്ഷം ജനങ്ങള്ക്കിടയില് മറഞ്ഞ് കഴിയുകയും ചെയ്തു; അങ്ങനെ മുഴുവന് കാലവും പൂര്ത്തിയാക്കി.
സ്ഥാതാ നഃ സമയേ തസ്മിന്പിതേതി കൃതനിശ്ചയാഃ । നാഹാസ്മ സമയം താത തച്ച നോ ബ്രാഹ്മണാ വിദുഃ
അച്ഛനേ, ആ ഉടമ്പടി ഞങ്ങള് പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്; ഞങ്ങള് ഒരിക്കലും അതു ലംഘിച്ചിട്ടില്ല; ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും ഇതറിയാം.
തസ്മിന്നഃ സമയേ തിഷ്ഠ സ്ഥിതാനാം ഭരതര്ഷഭ । നിത്യം സംക്ലേശിതാ രാജന്സ്വരാജ്യാംശം ലഭേമഹി
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങള് പാലിച്ച ആ ഉടമ്പടിയില് നീയും ഉറച്ചുനില്ക്കണം; രാജാവേ, ഞങ്ങള് എപ്പോഴും കഷ്ടം അനുഭവിച്ചിട്ടാണ്; ഞങ്ങള്ക്ക് നമ്മുടെ രാജ്യം ലഭിക്കട്ടെ.
ത്വം ധര്മമര്ഥം സംജാനന്സമ്യങ്വസ്ത്രാതുമര്ഹസി ।। ഗുരുത്വം ഭവതി പ്രേക്ഷ്യ ബഹൂന്ക്ലേശാംസ്തിതിക്ഷ്മഹേ
നീ നീതിയും സമ്പത്തും അറിയുന്നവനല്ലേ, അതിനാല് നീ ശരിയായി ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം; നിന്റെ മഹത്വം കണ്ടുകൊണ്ട് ഞങ്ങള് അനേകം കഷ്ടങ്ങള് സഹിക്കുന്നു.
സ ഭവാന്മാതൃപിതൃവ്രദസ്മാസു പ്രതിപദ്യതാമ് ।। ഗുരോര്ഗരീയസീ വൃത്തിര്യാ ച ശിഷ്യസ്യ ഭാരത
നിന്റെ പെരുമാറ്റം ഞങ്ങളോടു അമ്മയുടേയും അച്ഛനുടേയും പോലെ ആകട്ടെ; ഗുരുവിന്റെ പെരുമാറ്റം ശിഷ്യനേക്കാള് വലിയതാണല്ലോ, ഭാരതവംശത്തിലെവനേ.
വര്താമഹേ ത്വയി ച താം ത്വം ച വര്തസ്വ നസ്തഥാ ।। പിത്രാ സ്ഥാപയിതവ്യാ ഹി വയമുത്പഥമാസ്ഥിതാഃ
ഞങ്ങള് നിന്നോടു അങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു; നീയും ഞങ്ങളോടു അങ്ങനെ തന്നെ പെരുമാറണം; ഞങ്ങള് തെറ്റുവഴിയിലായാല് അച്ഛനാണ് ശരിവഴി കാണിക്കേണ്ടത്.
സംസ്ഥാപയ പഥിപ്വസ്മാംസ്തിഷ്ഠ ധര്മേ സുവര്ത്മനി ।। ആഹുശ്ചേമാം പരിഷദം പുത്രാസ്തേ ഭരതര്ഷഭ
ഞങ്ങളെ ശരിവഴിയില് നിർത്തി നീയും നീതിവഴിയില് ഉറച്ചുനില്ക്കണം; ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ സഭയില് നിന്റെ മക്കളാണ് ഈ വാക്കുകള് പറഞ്ഞത്.
ധര്മജ്ഞേഷു സഭാസത്സു നേഹ യുക്തമസാംപ്രതമ് ।। യത്ര ധര്മോ ഹ്യധര്മേണ സത്യം യത്രാനൃതേന ച
നീതിജ്ഞന്മാരുടെ സഭയില് വ്യത്യസ്തമായി പെരുമാറുന്നത് യോജിച്ചതല്ല; അവിടെ നീതി അനീതിയാല് തോറ്റുപോകുമ്പോഴും സത്യം അസത്യത്താല് തോറ്റുപോകുമ്പോഴും—
ഹന്യതേ പ്രേക്ഷമാണാനാം ഹതാസ്തത്ര സഭാസദഃ ।। വിദ്ധോ ധര്മോ ഹ്യധര്മേണ സഭാം യത്ര പ്രപദ്യതേ
—അവിടെ മറ്റുള്ളവര് നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് നീതി കൊല്ലപ്പെടുന്നു; അത്തരം സഭയിലെ അംഗങ്ങള് നശിച്ചുപോകുന്നു; നീതി അനീതിയാല് വെട്ടേറ്റു സഭയില് പ്രവേശിക്കുമ്പോള്—
നചാസ്യ ശല്യം കൃന്തന്തി വിദ്ധാസ്തത്ര സഭാസദഃ ।। ധര്മ ഏതാനാരുജതി യഥാ നദ്യനുകൂലജാന്
—അതിനുള്ള വ്രണം ആരും മാറ്റുന്നില്ലെങ്കില് ആ സഭയിലെ അംഗങ്ങള് നശിച്ചുപോകുന്നു; നീതി അവരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, നദീതീരത്ത് ജനിച്ചവരെപ്പോലെ വെള്ളം അവരെ വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
യേ ധര്മമനുപശ്യന്തസ്തൂഷ്ണീം ധ്യായന്ത ആസതേ । തേ സത്യമാഹുര്ധര്മ്യം ച ന്യായ്യം ച ഭരതര്ഷഭ
നീതിയെ കാണുകയും, മിണ്ടാതെ ആലോചിച്ച് ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര് സത്യം, നീതി, ന്യായം എന്നിവ പറയുന്നവരാണെന്ന് പറയുന്നു, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ശക്യം കിമന്യദ്വക്തും തേ ദാനാദന്യഞ്ജനേശ്വര । ബ്രുവന്തു തേ മഹീപാലാഃ സഭായാം യേ സമാസതേ
ദാനം, ന്യായം എന്നിവയേക്കാള് വേറേതെങ്കിലും നിനക്കു പറയാനാകുമോ, മനുഷ്യരാശിയിലേകമാന്യനേ? ഈ സഭയില് കൂടിയിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാര് പറയട്ടെ.
ധര്മാര്ഥൌ സംപ്രധാര്യൈവ യദി സത്യം ബ്രവീമ്യഹമ് । പ്രമുഞ്ചോമാന്മൃത്യുപാശാത്ക്ഷത്രിയാന്പുരുഷര്ഷഭ
നീതി, സമ്പത്ത് എന്നിവ ആലോചിച്ചശേഷം ഞാന് സത്യം പറയുന്നു എങ്കില് ഞങ്ങളെ മരണത്തിന്റെ കയറില് നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ.
പ്രശാമ്യ ഭരതശ്രേഷ്ഠ മാ മന്യുവശമന്വഗാഃ । പിത്ര്യം തേഭ്യഃ പ്രദായാംശം പാണ്ഡവേഭ്യോ യഥോചിതമ് । തതഃ സപുത്രഃ സിദ്ധാര്ഥോ ഭുങ്ക്ഷ ഭോഗാന്പരന്തപ
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മനസ്സു ശമിപ്പിക്കൂ, കോപത്തിന് അടിമയാകരുത്; പാണ്ഡവന്മാര്ക്ക് അവകാശമുള്ള പിതൃഭാഗം യഥോചിതം നല്കൂ; പിന്നെ മക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടും സമൃദ്ധിയോടും കൂടി ജീവിക്കൂ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ.
അജാതശത്രും ജാനീഷേ സ്ഥിതം ധര്മേ സതാം സദാ। സപുത്രേ ത്വയി വൃത്തിം ച വര്തതേ യാം നരാധിപ
നീതിമാന്മാരുടെ ഇടയിൽ എന്നും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന അജാതശത്രുവിനെ നീ അറിയുന്നില്ലേ? രാജാവേ, അവൻ എന്നും നിന്നോടും നിന്റെ മക്കളോടും നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറിയിട്ടുണ്ട്.
ദാഹിതശ്ച നിരസ്തശ്ച ത്വാമേവോപാശ്രിതഃ പുനഃ । ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ത്വയൈവാസൌ സപുത്രേണ വിവാസിതഃ
അവനെ നീ കത്തിച്ചു പുറത്താക്കിയെങ്കിലും പിന്നെയും അവൻ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചു. നീയായിരുന്നു അവനെയും അവന്റെ മക്കളെയും ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയത്.
സ തത്ര വിവസന്സര്വാന്വശമാനീയ പാര്ഥിവാന്। ത്വന്മുഖാനകരോദ്രാജന്ന ച ത്വാമത്യവര്തത
അവിടെ വാസം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവൻ നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം എല്ലാ രാജാക്കളെയും കീഴടക്കി. രാജാവേ, ഒരിക്കലും അവൻ നിന്നെ അവഗണിച്ചിട്ടില്ല.
തസ്യൈവം വര്തമാനസ്യ സൌബലേന ജിഹീര്ഷതാ। രാഷ്ട്രാണി ധനധാന്യം ച പ്രയുക്തഃ പരമോപധിഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, സൌബലപുത്രൻ അവനെ രാജ്യം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വഞ്ചിക്കാൻ ഏറ്റവും വലിയ ചതിയുപയോഗിച്ചു.
സ താമവസ്ഥാം സംപ്രാപ്യ കൃഷ്ണാം പ്രേക്ഷ്യ സഭാം ഗതാമ്। ക്ഷത്രധര്മാദമേയാത്മാ നാകമ്പത യുധിഷ്ഠിരഃ
അവൻ ആ അവസ്ഥയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, കൃഷ്ണയെ സഭയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നത് കണ്ടിട്ടും, അളക്കാനാവാത്ത മനസ്സുള്ള യുദിഷ്ഠിരൻ ക്ഷത്രിയന്റെ കർത്തവ്യത്തിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ടു പോയില്ല.
അഹം തു തവ തേഷാം ച ശ്രേയ ഇച്ഛാമി ഭാരത । ധര്മാദര്ഥാത്സുഖാച്ചൈവ മാ രാജന്നീനശഃ പ്രജാഃ
എന്നാൽ, ഭാരതാ, ഞാൻ നിന്റെതും അവരുടെതും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാജാവേ, ധർമ്മത്തിനോ ലാഭത്തിനോ സന്തോഷത്തിനോ വേണ്ടി ജനങ്ങൾ നശിക്കരുത്.
അനര്ഥമര്ഥം മന്വാനോഽപ്യര്ഥം ചാനര്ഥമാത്മനഃ । ലോഭേഽതിപ്രസൃതാന്പുത്രാന്നിഗൃഹ്ണീഷ്വ വിശാംപതേ
സ്വന്തം ദോഷം ലാഭം എന്നും, ലാഭം ദോഷം എന്നും കരുതുമ്പോഴും, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, അത്യധികം ലോഭം വളർന്നിരിക്കുന്ന നിന്റെ മക്കളെ നിയന്ത്രിക്കണം.
സ്ഥിതാഃ ശുശ്രൂഷിതും പാര്ഥാഃ സ്ഥിതാ യോദ്ധുമരിന്ദമാഃ । യത്തേ പഥ്യതമം രാജംസ്തസ്മിംതിഷ്ഠ പരന്തപ
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ സേവനത്തിനും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ യുദ്ധത്തിനും സജ്ജരായി കാത്തിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വഴിയിൽ നീങ്ങുക.
തദ്വാക്യം പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ഹൃദയൈഃ സമപൂജയന്। ന തത്ര കശ്ചിദ്വക്തും ഹി വാചം പ്രാക്രാമദഗ്രതഃ
ആ വാക്കുകൾ എല്ലാ രാജാക്കളും ഹൃദയത്തിൽ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. അവിടെ ആരും മറുപടി പറയാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
തസ്മിന്നഭിഹിതേ വാക്യേ കേശവേന മഹാത്മനാ। സ്തിമിതാ ഹൃഷ്ടരോമാണ ആസന്സര്വേ സഭാസദഃ
മഹാത്മാവായ കെശവൻ ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സഭയിലെ എല്ലാവരും അചഞ്ചലരായി ഇരുന്നു, രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞു.
കസ്സ്വിദുത്തരമേതേഷാം വക്തുമുത്സഹതേ പുമാന്। ഇതി സര്വേ മനോഭിസ്തേ ചിന്തയന്തി സ്മ പാര്ഥിവാഃ
ഇവരിൽ ആരാണ് മറുപടി പറയാൻ ധൈര്യം കാണിക്കുക? എന്ന ചിന്തയിൽ എല്ലാ രാജാക്കളും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
തഥാ തേഷു ച സര്വേഷു തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു രാജസു । ജാമദഗ്ന്യ ഇദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
അങ്ങനെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും മൗനത്തിലിരുന്നപ്പോൾ, ജാമദഗ്ന്യൻ കുരുസഭയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇമാം മേ സോപമാം വാചം ശ്രൃണു സത്യാമശങ്കിതഃ । താം ശ്രുത്വാ ശ്രേയ ആദത്സ്വ യദി സാധ്വിതി മന്യസേ
എന്റെ ഈ സത്യമായ ഉദാഹരണത്തോടെ കൂടിയ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. അതിൽ നിന്നു നിനക്ക് നല്ലതാണെന്ന് തോന്നുന്നതു സ്വീകരിക്കൂ.
രാജാ ദമ്ഭോദ്ഭവോ നാമ സാര്വഭൌമഃ പുരാഽഭവത്। അഖിലാം ബുഭുജേ സര്വാം പൃഥിവീമിതി നഃ ശ്രുതമ്
പണ്ടൊരിക്കൽ ദംഭോദ്ഭവൻ എന്നൊരു സാമ്രാട്ട് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ഭൂമിയിലെ എല്ലാം അനുഭവിച്ചു എന്നതാണ് ഞങ്ങൾ കേട്ടത്.
സ സ്മ നിത്യം നിശാപായേ പ്രാതരുത്ഥായ വീര്യവാന് । ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാന്വൈശ്യാന്പൃച്ഛന്നാസ്തേ മഹാരഥഃ
അവൻ വീരനായ രാജാവു, ഓരോ രാവും കഴിഞ്ഞ് രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും വൈശ്യന്മാരെയും ചോദ്യം ചെയ്യുമായിരുന്നു.
അസ്തി കശ്ചിദ്വിശിഷ്ടോ വാ മദ്വിധോ വാ ഭവേദ്യുധി । ശൂദ്രോ വൈശ്യഃ ക്ഷത്രിയോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാഽപി ശസ്ത്രഭൃത്
യുദ്ധത്തിൽ എന്നേക്കാൾ മികച്ചവനോ സമാനനോ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ? ശൂദ്രനോ, വൈശ്യനോ, ക്ഷത്രിയനോ, ആയുധം കൈവശമുള്ള ബ്രാഹ്മണനോ എന്നിങ്ങനെ അവൻ ചോദിച്ചു.