ന പശ്യേമ കുരൂന്സര്വാന്പാണ്ഡവാംശ്ചൈവ സംയുഗേ। ക്ഷീണാനുഭയതഃ ശൂരാന്രാഥിനോ രഥിഭിര്ഹതാന്
യുദ്ധത്തിൽ വീരന്മാരായ കുരുക്കളെയും പാണ്ഡവന്മാരെയും, ഇരുവശത്തും രഥികളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരായി നാം കാണേണ്ടതില്ല.
സമവേതാഃ പൃഥിവ്യാം ഹി രാജാനോ രാജസത്തമ । അമര്ഷവശമാപന്നാ നാശയേയുരിമാഃ പ്രജാഃ
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂമിയിൽ ഒന്നിച്ചു കൂടിയ രാജാക്കന്മാർ കോപത്തിന്റെ അധീനരായാൽ, ഈ ജനങ്ങളെ അവർ നശിപ്പിക്കും.
ത്രാഹി രാജന്നിമം ലോകം ന നശ്യേയുരിമാഃ പ്രജാഃ। ത്വയി പ്രകൃതിമാപന്നേ ശേഷഃ സ്യാത്കുരുനന്ദന
രാജാവേ, ഈ ലോകത്തെ രക്ഷിക്കണം, ജനങ്ങൾ നശിക്കാതിരിക്കാൻ. നീ സമാധാനത്തോടു മുഖം തിരിച്ചാൽ, കുറെയെങ്കിലും പേർ ശേഷിക്കും, കുരുനന്ദനാ.
ശുക്ലാ വാദന്യാ ഹ്രീമന്ത ആര്യാഃ പുണ്യാഭിജാതയഃ ।। അന്യോന്യസചിവാ രാജംസ്താന്പാഹി മഹതോ ഭയാത്
അവർ ശുദ്ധരും ദാനശീലികളും ലജ്ജാശീലികളും ഉന്നതരായവരും പുണ്യവംശജന്മാരുമാണ്. പരസ്പരം സഖ്യമായിരിക്കുന്ന ഈ രാജാക്കന്മാരെ വലിയ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് നീ രക്ഷിക്കണം.
ശിവേനേമേ ഭൂമിപാലാഃ സമാഗമ്യ പരസ്പരമ്। സഹ ഭുക്ത്വാ ച പീത്വാ ച പ്രതിയാന്തു യഥാഗൃഹമ്
ഭൂമിയുടെ രാജാക്കന്മാർ സമാധാനത്തോടെ തമ്മിൽ കൂടിയാൽ, ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിച്ച് പാനം ചെയ്തു, മുമ്പുപോലെ സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങട്ടെ.
സുവാസസഃ സ്രഗ്വിണശ്ച സത്കൃതാ ഭരതര്ഷഭ । അമര്ഷം ച നിരാകൃത്യ വൈരാണി ച പരന്തപ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മനോഹര വസ്ത്രം ധരിച്ചും പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞും ആദരിക്കപ്പെട്ടും, ശത്രുനാശകനേ, അവർ കോപവും വൈരവും ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ.
ഹാര്ദം യത്പാണ്ഡവേഷ്വാസീത്പ്രാപ്തോഽസ്മിന്നായുഷഃ ക്ഷയേ । തദേവ തേ ഭവത്വദ്യ സന്ധത്സ്വ ഭരതര്ഷഭ
പാണ്ഡവന്മാരോടുള്ള കരുണയും സ്നേഹവും അവരുടെ ജീവന് അപകടത്തിലായിരുന്നപ്പോള് നിന്റെ ഹൃദയത്തില് ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലെ, അതേ മനോഭാവം ഇന്നും നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ബാലാ വിഹീനാഃ പിത്രാ തേ ത്വയൈവ പരിവര്ധിതാഃ । താന്പാലയ യഥാന്യായം പുത്രാംശ്ച ഭരതര്ഷഭ
അവരെ പിതാവിനാല് വിട്ടുപോയ ബാല്യത്തില് നീയായിരുന്നു വളര്ത്തിയത്; അതിനാല് നീ അവരെ നീയെന്നതുപോലെ നീതിയനുസരിച്ച് സംരക്ഷിക്കണം, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ഭവതൈവ ഹി രക്ഷ്യാസ്തേ വ്യസനേഷു വിശേഷതഃ। മാ തേ ധര്മസ്തഥൈവാര്ഥോ നശ്യേത ഭരതര്ഷഭ
പ്രത്യേകിച്ച് കഷ്ടകാലങ്ങളില് അവരെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് നിനക്കാണ്; നിന്റെ നീതിയും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ആഹുസ്ത്വാം പാണ്ഡവാ രാജന്നഭിവാദ്യ പ്രസാദ്യ ച। ഭവതഃ ശാസനാദ്ദുഃഖസമുഭൂതം സഹാനുഗൈഃ
രാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാര് നിന്നെ വണങ്ങി, നിന്റെ അനുഗ്രഹം തേടി, നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം തങ്ങളുടേയും അനുചരന്മാരുടേയും കൂടെ ദു:ഖം സഹിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദ്വാദശേമാനി വര്ഷാണി വനേ നിര്വ്യുഷിതാനി നഃ। ത്രയോദശം തഥാഽജ്ഞാതൈഃ സജനേ പരിവത്സരമ്
പന്ത്രണ്ടുവര്ഷം ഞങ്ങള് കാട്ടില് താമസിച്ചു; പതിമൂന്നാം വര്ഷം ജനങ്ങള്ക്കിടയില് മറഞ്ഞ് കഴിയുകയും ചെയ്തു; അങ്ങനെ മുഴുവന് കാലവും പൂര്ത്തിയാക്കി.
സ്ഥാതാ നഃ സമയേ തസ്മിന്പിതേതി കൃതനിശ്ചയാഃ । നാഹാസ്മ സമയം താത തച്ച നോ ബ്രാഹ്മണാ വിദുഃ
അച്ഛനേ, ആ ഉടമ്പടി ഞങ്ങള് പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്; ഞങ്ങള് ഒരിക്കലും അതു ലംഘിച്ചിട്ടില്ല; ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും ഇതറിയാം.
തസ്മിന്നഃ സമയേ തിഷ്ഠ സ്ഥിതാനാം ഭരതര്ഷഭ । നിത്യം സംക്ലേശിതാ രാജന്സ്വരാജ്യാംശം ലഭേമഹി
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങള് പാലിച്ച ആ ഉടമ്പടിയില് നീയും ഉറച്ചുനില്ക്കണം; രാജാവേ, ഞങ്ങള് എപ്പോഴും കഷ്ടം അനുഭവിച്ചിട്ടാണ്; ഞങ്ങള്ക്ക് നമ്മുടെ രാജ്യം ലഭിക്കട്ടെ.
ത്വം ധര്മമര്ഥം സംജാനന്സമ്യങ്വസ്ത്രാതുമര്ഹസി ।। ഗുരുത്വം ഭവതി പ്രേക്ഷ്യ ബഹൂന്ക്ലേശാംസ്തിതിക്ഷ്മഹേ
നീ നീതിയും സമ്പത്തും അറിയുന്നവനല്ലേ, അതിനാല് നീ ശരിയായി ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം; നിന്റെ മഹത്വം കണ്ടുകൊണ്ട് ഞങ്ങള് അനേകം കഷ്ടങ്ങള് സഹിക്കുന്നു.
സ ഭവാന്മാതൃപിതൃവ്രദസ്മാസു പ്രതിപദ്യതാമ് ।। ഗുരോര്ഗരീയസീ വൃത്തിര്യാ ച ശിഷ്യസ്യ ഭാരത
നിന്റെ പെരുമാറ്റം ഞങ്ങളോടു അമ്മയുടേയും അച്ഛനുടേയും പോലെ ആകട്ടെ; ഗുരുവിന്റെ പെരുമാറ്റം ശിഷ്യനേക്കാള് വലിയതാണല്ലോ, ഭാരതവംശത്തിലെവനേ.
വര്താമഹേ ത്വയി ച താം ത്വം ച വര്തസ്വ നസ്തഥാ ।। പിത്രാ സ്ഥാപയിതവ്യാ ഹി വയമുത്പഥമാസ്ഥിതാഃ
ഞങ്ങള് നിന്നോടു അങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു; നീയും ഞങ്ങളോടു അങ്ങനെ തന്നെ പെരുമാറണം; ഞങ്ങള് തെറ്റുവഴിയിലായാല് അച്ഛനാണ് ശരിവഴി കാണിക്കേണ്ടത്.
സംസ്ഥാപയ പഥിപ്വസ്മാംസ്തിഷ്ഠ ധര്മേ സുവര്ത്മനി ।। ആഹുശ്ചേമാം പരിഷദം പുത്രാസ്തേ ഭരതര്ഷഭ
ഞങ്ങളെ ശരിവഴിയില് നിർത്തി നീയും നീതിവഴിയില് ഉറച്ചുനില്ക്കണം; ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ സഭയില് നിന്റെ മക്കളാണ് ഈ വാക്കുകള് പറഞ്ഞത്.
ധര്മജ്ഞേഷു സഭാസത്സു നേഹ യുക്തമസാംപ്രതമ് ।। യത്ര ധര്മോ ഹ്യധര്മേണ സത്യം യത്രാനൃതേന ച
നീതിജ്ഞന്മാരുടെ സഭയില് വ്യത്യസ്തമായി പെരുമാറുന്നത് യോജിച്ചതല്ല; അവിടെ നീതി അനീതിയാല് തോറ്റുപോകുമ്പോഴും സത്യം അസത്യത്താല് തോറ്റുപോകുമ്പോഴും—
ഹന്യതേ പ്രേക്ഷമാണാനാം ഹതാസ്തത്ര സഭാസദഃ ।। വിദ്ധോ ധര്മോ ഹ്യധര്മേണ സഭാം യത്ര പ്രപദ്യതേ
—അവിടെ മറ്റുള്ളവര് നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് നീതി കൊല്ലപ്പെടുന്നു; അത്തരം സഭയിലെ അംഗങ്ങള് നശിച്ചുപോകുന്നു; നീതി അനീതിയാല് വെട്ടേറ്റു സഭയില് പ്രവേശിക്കുമ്പോള്—
നചാസ്യ ശല്യം കൃന്തന്തി വിദ്ധാസ്തത്ര സഭാസദഃ ।। ധര്മ ഏതാനാരുജതി യഥാ നദ്യനുകൂലജാന്
—അതിനുള്ള വ്രണം ആരും മാറ്റുന്നില്ലെങ്കില് ആ സഭയിലെ അംഗങ്ങള് നശിച്ചുപോകുന്നു; നീതി അവരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, നദീതീരത്ത് ജനിച്ചവരെപ്പോലെ വെള്ളം അവരെ വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
യേ ധര്മമനുപശ്യന്തസ്തൂഷ്ണീം ധ്യായന്ത ആസതേ । തേ സത്യമാഹുര്ധര്മ്യം ച ന്യായ്യം ച ഭരതര്ഷഭ
നീതിയെ കാണുകയും, മിണ്ടാതെ ആലോചിച്ച് ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര് സത്യം, നീതി, ന്യായം എന്നിവ പറയുന്നവരാണെന്ന് പറയുന്നു, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ശക്യം കിമന്യദ്വക്തും തേ ദാനാദന്യഞ്ജനേശ്വര । ബ്രുവന്തു തേ മഹീപാലാഃ സഭായാം യേ സമാസതേ
ദാനം, ന്യായം എന്നിവയേക്കാള് വേറേതെങ്കിലും നിനക്കു പറയാനാകുമോ, മനുഷ്യരാശിയിലേകമാന്യനേ? ഈ സഭയില് കൂടിയിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാര് പറയട്ടെ.
ധര്മാര്ഥൌ സംപ്രധാര്യൈവ യദി സത്യം ബ്രവീമ്യഹമ് । പ്രമുഞ്ചോമാന്മൃത്യുപാശാത്ക്ഷത്രിയാന്പുരുഷര്ഷഭ
നീതി, സമ്പത്ത് എന്നിവ ആലോചിച്ചശേഷം ഞാന് സത്യം പറയുന്നു എങ്കില് ഞങ്ങളെ മരണത്തിന്റെ കയറില് നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ.
പ്രശാമ്യ ഭരതശ്രേഷ്ഠ മാ മന്യുവശമന്വഗാഃ । പിത്ര്യം തേഭ്യഃ പ്രദായാംശം പാണ്ഡവേഭ്യോ യഥോചിതമ് । തതഃ സപുത്രഃ സിദ്ധാര്ഥോ ഭുങ്ക്ഷ ഭോഗാന്പരന്തപ
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മനസ്സു ശമിപ്പിക്കൂ, കോപത്തിന് അടിമയാകരുത്; പാണ്ഡവന്മാര്ക്ക് അവകാശമുള്ള പിതൃഭാഗം യഥോചിതം നല്കൂ; പിന്നെ മക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടും സമൃദ്ധിയോടും കൂടി ജീവിക്കൂ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ.
അജാതശത്രും ജാനീഷേ സ്ഥിതം ധര്മേ സതാം സദാ। സപുത്രേ ത്വയി വൃത്തിം ച വര്തതേ യാം നരാധിപ
നീതിമാന്മാരുടെ ഇടയിൽ എന്നും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന അജാതശത്രുവിനെ നീ അറിയുന്നില്ലേ? രാജാവേ, അവൻ എന്നും നിന്നോടും നിന്റെ മക്കളോടും നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറിയിട്ടുണ്ട്.
ദാഹിതശ്ച നിരസ്തശ്ച ത്വാമേവോപാശ്രിതഃ പുനഃ । ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ത്വയൈവാസൌ സപുത്രേണ വിവാസിതഃ
അവനെ നീ കത്തിച്ചു പുറത്താക്കിയെങ്കിലും പിന്നെയും അവൻ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചു. നീയായിരുന്നു അവനെയും അവന്റെ മക്കളെയും ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയത്.
സ തത്ര വിവസന്സര്വാന്വശമാനീയ പാര്ഥിവാന്। ത്വന്മുഖാനകരോദ്രാജന്ന ച ത്വാമത്യവര്തത
അവിടെ വാസം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവൻ നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം എല്ലാ രാജാക്കളെയും കീഴടക്കി. രാജാവേ, ഒരിക്കലും അവൻ നിന്നെ അവഗണിച്ചിട്ടില്ല.
തസ്യൈവം വര്തമാനസ്യ സൌബലേന ജിഹീര്ഷതാ। രാഷ്ട്രാണി ധനധാന്യം ച പ്രയുക്തഃ പരമോപധിഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, സൌബലപുത്രൻ അവനെ രാജ്യം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വഞ്ചിക്കാൻ ഏറ്റവും വലിയ ചതിയുപയോഗിച്ചു.
സ താമവസ്ഥാം സംപ്രാപ്യ കൃഷ്ണാം പ്രേക്ഷ്യ സഭാം ഗതാമ്। ക്ഷത്രധര്മാദമേയാത്മാ നാകമ്പത യുധിഷ്ഠിരഃ
അവൻ ആ അവസ്ഥയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, കൃഷ്ണയെ സഭയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നത് കണ്ടിട്ടും, അളക്കാനാവാത്ത മനസ്സുള്ള യുദിഷ്ഠിരൻ ക്ഷത്രിയന്റെ കർത്തവ്യത്തിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ടു പോയില്ല.
അഹം തു തവ തേഷാം ച ശ്രേയ ഇച്ഛാമി ഭാരത । ധര്മാദര്ഥാത്സുഖാച്ചൈവ മാ രാജന്നീനശഃ പ്രജാഃ
എന്നാൽ, ഭാരതാ, ഞാൻ നിന്റെതും അവരുടെതും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാജാവേ, ധർമ്മത്തിനോ ലാഭത്തിനോ സന്തോഷത്തിനോ വേണ്ടി ജനങ്ങൾ നശിക്കരുത്.