തേഷ്വാസീനേഷു സര്വേഷു തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു രാജസു। വാക്യമഭ്യാദദേ കൃഷ്ണഃ സുദംഷ്ട്രോ ദുന്ദുഭിസ്വനഃ
എല്ലാവരും ഇരിക്കുമ്പോഴും രാജാക്കന്മാർ മുഴുവൻ മൗനത്തിലായപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ, വാക്കുകൾ മിന്നൽപോലും മൃദംഗംപോലും ഉജ്ജ്വലമായവൻ, സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ജീമൂത ഇവ ധര്മാന്തേ സര്വാം സംശ്രാവയന്സഭാമ് । ധൃതരാഷ്ട്രമഭിപ്രേക്ഷ്യ സമഭാഷത മാധവഃ
ധർമ്മകാലം അവസാനിക്കുന്നപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഇടിമുഴങ്ങുന്നതുപോലെ, കൃഷ്ണൻ തന്റെ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ സഭയിലേക്കും പകർന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രനെ നോക്കി, മാധവൻ സംസാരിച്ചു.
കുരൂണാം പാണ്ഡവാനാം ച ശമഃ സ്യാദിതി ഭാരത । അപ്രണശേന വീരാണാമേതദ്യാചിതുമാഗതഃ
ഭാരതാ, കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാവണം എന്നാശയത്തോടെ, ആരെയും ദുഃഖിപ്പിക്കാതെ ഞാൻ ഇതു ചോദിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.
രാജന്നാന്യത്പ്രവക്തവ്യം തവ നൈഃശ്രേയസം വചഃ । വിദിതം ഹ്യേവ തേ സര്വം വേദിതവ്യമരിന്ദമ
രാജാവേ, നിന്റെ ഏറ്റവും നല്ലതിനു വേണ്ടി പറയേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല; ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, അറിയേണ്ടതെല്ലാം നിനക്ക് നേരത്തെ തന്നെ അറിയാം.
ഇദം ഹ്യദ്യ കുലം ശ്രേഷ്ഠം സര്വരാജസു പാര്ഥിവ । ശ്രുതവൃത്തോപസംപന്നം സര്വൈഃ സമുദിതം ഗുണൈഃ
ഇന്നത്തെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വംശം ഇതാണ്, മനുഷ്യരെ ഭരിക്കുന്നവനേ; നല്ല പെരുമാറ്റവും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രശസ്തവുമാണ് ഈ കുടുംബം.
കൃപാനുകമ്പാ കാരുണ്യമാനൃശംസ്യം ച ഭാരത । തഥാര്ജവം ക്ഷമാ സത്യം കുരുഷ്വേതദ്വിശിഷ്യതേ
കൃപ, ദയ, കരുണ, അനിഷ്ടം ചെയ്യാതിരിക്കുക, നേരായ മനസ്സ്, ക്ഷമ, സത്യവാക്ക് — ഈ ഗുണങ്ങൾ, ഭാരതാ, കുരുക്കളിൽ പ്രത്യേകമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തസ്മിന്നേവംവിധേ രാജന്കുലേ മഹതി തിഷ്ഠതി। ത്വന്നിമിത്തം വിശേഷേണ നേഹ യുക്തമസാംപ്രതമ്
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ നല്ല വംശത്തിൽ, രാജാവേ, നിന്റെ കാരണത്താൽ ഇത്തരമൊരു സ്ഥിതി വരുന്നത് വളരെ അനുചിതമാണ്.
ത്വം ഹി ധാരയിതാ ശ്രേഷ്ഠഃ കുരൂണാം കുരുസത്തമ। മിഥ്യാപ്രചരതാം താത ബാഹ്യേഷ്വാഭ്യന്തരേഷു ച
കുരുക്കളിൽ നീ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ നിലനിൽപ്പും, പുറത്തും അകത്തും മറ്റുള്ളവർ തെറ്റായി പെരുമാറുമ്പോഴും, നീയാണല്ലോ അവരെ നിലനിർത്തുന്നത്, പ്രിയ പിതാവേ.
തേ പുത്രാസ്തവ കൌരവ്യ ദുര്യോധനപുരോഗമാഃ। ധര്മാര്ഥൌ പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ പ്രചരന്തി നൃശംസവത്
എന്നാൽ, കൌരവനേ, നിന്റെ മക്കൾ, ദുര്യോധനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ധർമ്മവും ലാഭവും അവഗണിച്ച് ക്രൂരമായി പെരുമാറുന്നു.
അശിഷ്ടാ ഗതമര്യാദാ ലോഭേന ഹൃതചേതസഃ। സ്വേഷു ബന്ധുഷു മുഖ്യേഷു തദ്വേത്ഥ പുരുഷര്ഷഭ
അവർക്കു നല്ല പഠനമില്ല, മര്യാദകൾ കടന്നുപോയി, മനസ്സിൽ തൃശ്യ, സ്വന്തം അടുത്ത ബന്ധുക്കളോടും അവർ ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു — മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ, നീ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്.
സേയമാപന്മഹാഘോരാ കുരുഷ്വേവ സമുത്ഥിതാ । ഉപേക്ഷ്യമാണാ കൌരവ്യ പൃഥിവീം ഘാതയിഷ്യതി
ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ ദുരന്തം കുരുക്കളിൽ തന്നെയാണ് ഉയർന്നത്, കൌരവനേ; ഇതിനെ അവഗണിച്ചാൽ ഭൂമി തന്നെ നശിക്കും.
ശക്യാ ചേയം ശമയിതും ത്വം ചേദിച്ഛസി ഭാരത । ന ദുഷ്കരോ ഹ്യത്ര ശമോ മതോ മേ ഭരതര്ഷഭ
ഇത് നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ തീർക്കാൻ കഴിയും, ഭാരതാ; ഇവിടെ സമാധാനം നേടുന്നത് എനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല, ഭാരതന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ.
ത്വയ്യധീനഃ ശമോ രാജന്മയി ചൈവ വിശാംപതേ । പുത്രാന്സ്ഥാപയ കൌരവ്യ സ്ഥാപയിഷ്യാമ്യഹം പരാന്
രാജാവേ, സമാധാനം നിന്റെ കൈയിലും എന്റെ കൈയിലുമാണ്, ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ; നിന്റെ മക്കളെ നീ നിയന്ത്രിക്കൂ, ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കും.
ആജ്ഞാ തവ ഹി രാജേന്ദ്ര കാര്യാ പുത്രൈഃ സഹാന്വയൈഃ । ഹിതം ബലവദപ്യേഷാം തിഷ്ഠതാം തവ ശാസനേ
രാജാക്കന്മാരുടെ രാജാവേ, നിന്റെ ആജ്ഞ നിന്റെ മക്കളും അനുയായികളും നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം, അതു കഠിനമായാലും, അവർ നിന്റെ ഭരണത്തിൽ കഴിയുന്നിടത്തോളം.
തവ ചൈവ ഹിതം രാജന്പാണ്ഡവാനാമഥോ ഹിതമ് । ശമേ പ്രയതമാനസ്യ തവ ശാസനകാങ്ക്ഷിണഃ
രാജാവേ, നിനക്കും പാണ്ഡവർക്കും നല്ലതായതെല്ലാം നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സമാധാനത്തിനായി നീ ശ്രമിച്ചാൽ സാധിക്കും.
സ്വയം നിഷ്ഫലമാലക്ഷ്യ സംവിധത്സ്വ വിശാംപതേ । സഹായഭൂതാ ഭരതാസ്തവൈവ സ്യുര്ജനേശ്വര
നിന്റെ ശ്രമങ്ങൾ ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് നീ കാണുമ്പോൾ, നീയേത് ക്രമീകരണം നടത്തണം, ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ; ഭാരതന്മാർ നിന്റെ കൂട്ടായ്മയാകും.
ധര്മാര്ഥയോസ്തിഷ്ഠ രാജന്പാണ്ഡവൈരഭിരക്ഷിതഃ । ന ഹി ശക്യാസ്തഥാഭൂതാ യത്നാദപി നരാധിപ
ധർമ്മത്തിലും ലാഭത്തിലും ഉറച്ചു നിൽക്കൂ, രാജാവേ, പാണ്ഡവർ നിന്നെ കാത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ; അത്തരം മഹാത്മാക്കളെ യാതൊരു ശ്രമത്താലും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, മനുഷ്യരിൽ അധിപനേ.
ന ഹി ത്വാം പാണ്ഡവൈര്ജേതും രക്ഷ്യമാണം മഹാത്മഭിഃ । ഇന്ദ്രോപി ദേവൈഃ സഹിതഃ പ്രസഹേത കുതോ നൃപാഃ
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ നിന്നെ കാത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഇന്ദ്രനും നിന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ സാധാരണ രാജാക്കന്മാർക്ക് എങ്ങനെ കഴിയും?
യത്ര ഭീഷ്മശ്ച ദ്രോണശ്ച കൃപഃ കര്ണോ വിവിംശതിഃ । അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച സോമദത്തോഽഥ ബാഹ്ലികഃ
അവിടെ ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും കർണ്ണനും വിവിംശതിയും അശ്വത്താമനും വികർണ്ണനും സോമദത്തനും ബാഹ്ലികനും ഉണ്ട്,
സൈന്ധവശ്ച കലിങ്ഗശ്ച കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ । യുധിഷ്ഠിരോ ഭീമസേനഃ സവ്യസാചീ യമൌ തഥാ
സിന്ധുരാജാവും കലിംഗരാജാവും കാംഭോജനും സുദക്ഷിണനും യുധിഷ്ഠിരനും ഭീമസേനനും അർജുനനും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും ഉണ്ട്,
സാത്യകിശ്ച മഹാതേജാ യുയുത്സുശ്ച മഹാരഥഃ । കോ നു താന്വിപരീതാത്മാ യുദ്ധ്യേത ഭരതര്ഷഭ
മഹാശക്തിയുള്ള സാത്യകിയും മഹാരഥിയായ യുയുത്സുവും ഉണ്ട്. ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇവരെ എതിർത്ത് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആരാണ് മനസ്സില്ലാതെ തയ്യാറാകുക?
ലോകസ്യേശ്വരതാം ഭൂയഃ ശത്രുഭിശ്ചാപ്യധൃഷ്യതാമ്। പ്രാപ്സ്യസി ത്വമമിത്രഘ്ന സഹിതഃ കുരുപാണ്ഡവൈഃ
കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും ചേർന്ന് നിന്നാൽ, ശത്രുക്കൾക്ക് അജേയത്വവും ലോകത്തിന്റെ ആധിപത്യവും നീ നേടും, ശത്രുനാശകനേ.
തസ്യ തേ പൃഥിവീപാലാസ്ത്വത്സമാഃ പൃഥിവീപതേ । ശ്രേയാംസശ്ചൈവ രാജാനഃ സന്ധാസ്യന്തേ പരന്തപ
ഭൂമിപതിയായ രാജാവേ, നിനക്കു തുല്യരും അതിലും ശ്രേഷ്ഠരായ മറ്റു രാജാക്കന്മാർ സഖ്യതയ്ക്ക് വന്നു ചേരും, ശത്രുനാശകനേ.
സ ത്വം പുത്രൈശ്ച പൌത്രൈശ്ച പിതൃഭിര്ഭ്രാതൃഭിസ്തഥാ । സുഹൃദ്ഭിഃ സര്വതോ ഗുപ്തഃ സുഖം ശക്ഷ്യസി ജീവിതും
നിന്റെ പുത്രന്മാരും മക്കളും പിതാക്കളും സഹോദരന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും ചുറ്റും നിന്നാൽ, നീ എല്ലാ ദിശകളിലും സുരക്ഷിതനായി സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാൻ കഴിയും.
ഏതാനേവ പുരോധായ യത്കൃത്യ ച യഥാ പുരാ। അഖിലാം ഭോക്ഷ്യസേ സര്വാം പൃഥിവീം പൃഥിവീപതേ
ഈ മഹാന്മാരെ മുൻപിൽ വെച്ച്, മുമ്പുപോലെ നീ മുഴുവൻ ഭൂമി ആസ്വദിക്കാം, ഭൂമിപതിയായ രാജാവേ.
ഏതൈര്ഹി സഹിതഃ സര്വൈഃ പാണ്ഡവൈഃ സ്വൈശ്ച ഭാരത । അന്യാന്വിജേഷ്യസേ ശത്രൂനേഷ സ്വാര്ഥസ്തവാഖിലഃ
ഭാരതപുത്രാ, പാണ്ഡവന്മാരും നിന്റെ കുടുംബവും കൂടെ നിന്നാൽ, നീ മറ്റു ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും; ഇതാണ് നിന്റെ മുഴുവൻ ലാഭം.
തൈരേവോപാര്ജിതാം ഭൂമിം ഭോക്ഷ്യസേ ച പരന്തപ । യദി സംപത്സ്യസേ പുത്രൈഃ സഹാമാത്യൈര്നരാധിപ
പുത്രന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും കൂടെ നീ ഐശ്വര്യത്തോടെ ജീവിച്ചാൽ, അവർ നേടിയ ഭൂമി നീ ആസ്വദിക്കും, ശത്രുനാശകനായ രാജാവേ.
സംയുഗേ വൈ മഹാരാജ ദൃശ്യതേ സുമഹാന്ക്ഷയഃ। ക്ഷയേ ചോഭയതോ രാജന്കം ധര്മമനുപശ്യസി
മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ വലിയ നാശം കാണാം. ഇങ്ങനെ ഇരുവശത്തും നാശം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, നീ എന്താണ് ധർമ്മം എന്ന് കരുതുന്നു?
പാണ്ഡവൈര്നിഹതൈഃ സങ്ഖ്യേ പുത്രൈര്വാപി മഹാബലൈഃ । യദ്വിന്ദേഥാഃ സുഖം രാജംസ്തദ്ബ്രൂഹി ഭരതര്ഷഭ
പാണ്ഡവന്മാരോ അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ ശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാരോ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ നിന്നു സന്തോഷം ലഭിക്കുമോ, രാജാവേ? അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ അത് പറയൂ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ.
ശൂരാശ്ച ഹി കൃതാസ്ത്രാശ്ച സര്വേ യുദ്ധാഭികാങ്ക്ഷിണഃ। പാണ്ഡവാസ്താവകാശ്ചൈവ താന്രക്ഷ മഹതോ ഭയാത്
പാണ്ഡവരും നിന്റെവരും എല്ലാവരും ധൈര്യശാലികളും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ളവരുമാണ്. അവരെ വലിയ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം.