ഋഷീഞ്ശാന്തനവോ ദൃഷ്ട്വാ സഭാദ്വാരമുപസ്ഥിതാന് । ത്വരമാണസ്തതോ ഭൃത്യാനാസനാനീത്യചോദയത്
സഭയുടെ വാതിലിൽ ഋഷിമാരെ കണ്ട ഭീഷ്മൻ ഉടൻ തന്റെ സേവകരോട് ഇരിപ്പിടങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ കല്പിച്ചു.
ആസനാന്യഥ മൃഷ്ടാനി മഹാന്തി വിപുലാനി ച ।। മണികാഞ്ചനചിത്രാണി സമാജഹ്രുസ്തതസ്തതഃ
അപ്പോൾ, വലിയും വിശാലവുമായ, രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഇരിപ്പിടങ്ങൾ എല്ലായിടത്തുനിന്നും കൊണ്ടുവന്നു.
തേഷു തത്രോപവിഷ്ടേഷു ഗൃഹീതാര്ഘ്യേഷു ഭാരത ।। നിഷസാദാസനേ കൃഷ്ണോ രാജാനശ്ച യഥാസനമ്
അവിടെ ഋഷിമാർ ഇരുന്ന് അർഘ്യം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, കൃഷ്ണനും രാജാക്കന്മാരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
ദുഃശാസനഃ സാത്യകയേ ദദാവാസനമുത്തമമ് ।। വിവിംശതിര്ദദൌ പീഠം കാഞ്ചനം കൃതവര്മണേ
ദുഃശാസനൻ സത്യകിക്കു ഏറ്റവും നല്ല ഇരിപ്പിടം നൽകി; വിവിംശതി കൃതവർമ്മയ്ക്ക് പൊന്നിന്റെ പീഠം നൽകി.
അവിദൂരേ തു കൃഷ്ണസ്യ കര്ണദുര്യോധനാവുഭൌ ।। ഏകാസനേ മഹാത്മാനൌ നിഷീദതുരമര്ഷണൌ
കൃഷ്ണനു സമീപം തന്നെ, കര്ണനും ദുര്യോധനനും, മഹാത്മാക്കളും അഭിമാനികളും, ഒരേ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ചേർന്ന് ഇരുന്നു.
ഗാന്ധാരരാജഃ ശകുനിര്ഗാന്ധാരൈരഭിരക്ഷിതഃ ।। നിഷസാദാസനേ രാജാ സഹപുത്രോ വിശാംപതേ
ഗാന്ധാരരാജാവായ ശകുനി ഗാന്ധാരന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, തന്റെ മകനോടൊപ്പം ഒരു ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
വിദുരോ മണിപീഠേ തു ശുക്ലസ്പര്ധ്യാജിനോത്തരേ ।। സംസ്പൃശന്നാസനം ശൌരേര്മഹാമതിരുപാവിശത്
മഹാമതിയായ വിദുരൻ, വെള്ളയാനയുടെ ചർമ്മം വിരിച്ച രത്നപീഠത്തിൽ, ശൗരിയുടെ ഇരിപ്പിടം സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുന്നു.
ചിരസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ദാശാര്ഹം രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ ।। അമൃതസ്യേവ നാതൃപ്യന്പ്രേക്ഷമാണാ ജനാര്ദനമ്
ദാശാർഹനെ ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം കണ്ട രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും, ജനാർദ്ദനനെ അമൃതം കാണുന്നതുപോലെ തൃപ്തികണ്ടില്ലാതെ നോക്കി.
അതസീപുഷ്പസങ്കാശഃ പീതവാസാ ജനാര്ദനഃ ।। വ്യഭ്രാജത സഭാമധ്യേ ഹേമ്നീവോപഹിതോ മണിഃ
അതസിപ്പൂവുപോലെ കാന്തിയുള്ള, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച ജനാർദ്ദനൻ, പൊന്നിൽ പതിച്ച രത്നംപോലെ സഭയുടെ നടുവിൽ പ്രകാശിച്ചു.
തതസ്തൂഷ്ണീം സര്വമാസീദ്ഗോവിന്ദഗതമാനസമ് । ന തത്ര കശ്ചിത്കിംചിദ്വാ വ്യാജഹാര പുമാന്ക്വചിത്
അപ്പോൾ എല്ലാവരും മൗനത്തിൽ ആകി, മനസ്സ് ഗോവിന്ദനിൽ ഏകാഗ്രമായി; അവിടെ ആരും ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിച്ചില്ല.
തേഷ്വാസീനേഷു സര്വേഷു തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു രാജസു। വാക്യമഭ്യാദദേ കൃഷ്ണഃ സുദംഷ്ട്രോ ദുന്ദുഭിസ്വനഃ
എല്ലാവരും ഇരിക്കുമ്പോഴും രാജാക്കന്മാർ മുഴുവൻ മൗനത്തിലായപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ, വാക്കുകൾ മിന്നൽപോലും മൃദംഗംപോലും ഉജ്ജ്വലമായവൻ, സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ജീമൂത ഇവ ധര്മാന്തേ സര്വാം സംശ്രാവയന്സഭാമ് । ധൃതരാഷ്ട്രമഭിപ്രേക്ഷ്യ സമഭാഷത മാധവഃ
ധർമ്മകാലം അവസാനിക്കുന്നപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഇടിമുഴങ്ങുന്നതുപോലെ, കൃഷ്ണൻ തന്റെ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ സഭയിലേക്കും പകർന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രനെ നോക്കി, മാധവൻ സംസാരിച്ചു.
കുരൂണാം പാണ്ഡവാനാം ച ശമഃ സ്യാദിതി ഭാരത । അപ്രണശേന വീരാണാമേതദ്യാചിതുമാഗതഃ
ഭാരതാ, കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാവണം എന്നാശയത്തോടെ, ആരെയും ദുഃഖിപ്പിക്കാതെ ഞാൻ ഇതു ചോദിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.
രാജന്നാന്യത്പ്രവക്തവ്യം തവ നൈഃശ്രേയസം വചഃ । വിദിതം ഹ്യേവ തേ സര്വം വേദിതവ്യമരിന്ദമ
രാജാവേ, നിന്റെ ഏറ്റവും നല്ലതിനു വേണ്ടി പറയേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല; ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, അറിയേണ്ടതെല്ലാം നിനക്ക് നേരത്തെ തന്നെ അറിയാം.
ഇദം ഹ്യദ്യ കുലം ശ്രേഷ്ഠം സര്വരാജസു പാര്ഥിവ । ശ്രുതവൃത്തോപസംപന്നം സര്വൈഃ സമുദിതം ഗുണൈഃ
ഇന്നത്തെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വംശം ഇതാണ്, മനുഷ്യരെ ഭരിക്കുന്നവനേ; നല്ല പെരുമാറ്റവും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രശസ്തവുമാണ് ഈ കുടുംബം.
കൃപാനുകമ്പാ കാരുണ്യമാനൃശംസ്യം ച ഭാരത । തഥാര്ജവം ക്ഷമാ സത്യം കുരുഷ്വേതദ്വിശിഷ്യതേ
കൃപ, ദയ, കരുണ, അനിഷ്ടം ചെയ്യാതിരിക്കുക, നേരായ മനസ്സ്, ക്ഷമ, സത്യവാക്ക് — ഈ ഗുണങ്ങൾ, ഭാരതാ, കുരുക്കളിൽ പ്രത്യേകമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തസ്മിന്നേവംവിധേ രാജന്കുലേ മഹതി തിഷ്ഠതി। ത്വന്നിമിത്തം വിശേഷേണ നേഹ യുക്തമസാംപ്രതമ്
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ നല്ല വംശത്തിൽ, രാജാവേ, നിന്റെ കാരണത്താൽ ഇത്തരമൊരു സ്ഥിതി വരുന്നത് വളരെ അനുചിതമാണ്.
ത്വം ഹി ധാരയിതാ ശ്രേഷ്ഠഃ കുരൂണാം കുരുസത്തമ। മിഥ്യാപ്രചരതാം താത ബാഹ്യേഷ്വാഭ്യന്തരേഷു ച
കുരുക്കളിൽ നീ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ നിലനിൽപ്പും, പുറത്തും അകത്തും മറ്റുള്ളവർ തെറ്റായി പെരുമാറുമ്പോഴും, നീയാണല്ലോ അവരെ നിലനിർത്തുന്നത്, പ്രിയ പിതാവേ.
തേ പുത്രാസ്തവ കൌരവ്യ ദുര്യോധനപുരോഗമാഃ। ധര്മാര്ഥൌ പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ പ്രചരന്തി നൃശംസവത്
എന്നാൽ, കൌരവനേ, നിന്റെ മക്കൾ, ദുര്യോധനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ധർമ്മവും ലാഭവും അവഗണിച്ച് ക്രൂരമായി പെരുമാറുന്നു.
അശിഷ്ടാ ഗതമര്യാദാ ലോഭേന ഹൃതചേതസഃ। സ്വേഷു ബന്ധുഷു മുഖ്യേഷു തദ്വേത്ഥ പുരുഷര്ഷഭ
അവർക്കു നല്ല പഠനമില്ല, മര്യാദകൾ കടന്നുപോയി, മനസ്സിൽ തൃശ്യ, സ്വന്തം അടുത്ത ബന്ധുക്കളോടും അവർ ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു — മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ, നീ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്.
സേയമാപന്മഹാഘോരാ കുരുഷ്വേവ സമുത്ഥിതാ । ഉപേക്ഷ്യമാണാ കൌരവ്യ പൃഥിവീം ഘാതയിഷ്യതി
ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ ദുരന്തം കുരുക്കളിൽ തന്നെയാണ് ഉയർന്നത്, കൌരവനേ; ഇതിനെ അവഗണിച്ചാൽ ഭൂമി തന്നെ നശിക്കും.
ശക്യാ ചേയം ശമയിതും ത്വം ചേദിച്ഛസി ഭാരത । ന ദുഷ്കരോ ഹ്യത്ര ശമോ മതോ മേ ഭരതര്ഷഭ
ഇത് നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ തീർക്കാൻ കഴിയും, ഭാരതാ; ഇവിടെ സമാധാനം നേടുന്നത് എനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്നു തോന്നുന്നില്ല, ഭാരതന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ.
ത്വയ്യധീനഃ ശമോ രാജന്മയി ചൈവ വിശാംപതേ । പുത്രാന്സ്ഥാപയ കൌരവ്യ സ്ഥാപയിഷ്യാമ്യഹം പരാന്
രാജാവേ, സമാധാനം നിന്റെ കൈയിലും എന്റെ കൈയിലുമാണ്, ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ; നിന്റെ മക്കളെ നീ നിയന്ത്രിക്കൂ, ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കും.
ആജ്ഞാ തവ ഹി രാജേന്ദ്ര കാര്യാ പുത്രൈഃ സഹാന്വയൈഃ । ഹിതം ബലവദപ്യേഷാം തിഷ്ഠതാം തവ ശാസനേ
രാജാക്കന്മാരുടെ രാജാവേ, നിന്റെ ആജ്ഞ നിന്റെ മക്കളും അനുയായികളും നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം, അതു കഠിനമായാലും, അവർ നിന്റെ ഭരണത്തിൽ കഴിയുന്നിടത്തോളം.
തവ ചൈവ ഹിതം രാജന്പാണ്ഡവാനാമഥോ ഹിതമ് । ശമേ പ്രയതമാനസ്യ തവ ശാസനകാങ്ക്ഷിണഃ
രാജാവേ, നിനക്കും പാണ്ഡവർക്കും നല്ലതായതെല്ലാം നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സമാധാനത്തിനായി നീ ശ്രമിച്ചാൽ സാധിക്കും.
സ്വയം നിഷ്ഫലമാലക്ഷ്യ സംവിധത്സ്വ വിശാംപതേ । സഹായഭൂതാ ഭരതാസ്തവൈവ സ്യുര്ജനേശ്വര
നിന്റെ ശ്രമങ്ങൾ ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് നീ കാണുമ്പോൾ, നീയേത് ക്രമീകരണം നടത്തണം, ജനങ്ങളുടെ അധിപനേ; ഭാരതന്മാർ നിന്റെ കൂട്ടായ്മയാകും.
ധര്മാര്ഥയോസ്തിഷ്ഠ രാജന്പാണ്ഡവൈരഭിരക്ഷിതഃ । ന ഹി ശക്യാസ്തഥാഭൂതാ യത്നാദപി നരാധിപ
ധർമ്മത്തിലും ലാഭത്തിലും ഉറച്ചു നിൽക്കൂ, രാജാവേ, പാണ്ഡവർ നിന്നെ കാത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ; അത്തരം മഹാത്മാക്കളെ യാതൊരു ശ്രമത്താലും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, മനുഷ്യരിൽ അധിപനേ.
ന ഹി ത്വാം പാണ്ഡവൈര്ജേതും രക്ഷ്യമാണം മഹാത്മഭിഃ । ഇന്ദ്രോപി ദേവൈഃ സഹിതഃ പ്രസഹേത കുതോ നൃപാഃ
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ നിന്നെ കാത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഇന്ദ്രനും നിന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ സാധാരണ രാജാക്കന്മാർക്ക് എങ്ങനെ കഴിയും?
യത്ര ഭീഷ്മശ്ച ദ്രോണശ്ച കൃപഃ കര്ണോ വിവിംശതിഃ । അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച സോമദത്തോഽഥ ബാഹ്ലികഃ
അവിടെ ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും കർണ്ണനും വിവിംശതിയും അശ്വത്താമനും വികർണ്ണനും സോമദത്തനും ബാഹ്ലികനും ഉണ്ട്,
സൈന്ധവശ്ച കലിങ്ഗശ്ച കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ । യുധിഷ്ഠിരോ ഭീമസേനഃ സവ്യസാചീ യമൌ തഥാ
സിന്ധുരാജാവും കലിംഗരാജാവും കാംഭോജനും സുദക്ഷിണനും യുധിഷ്ഠിരനും ഭീമസേനനും അർജുനനും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും ഉണ്ട്,