ധൃതരാഷ്ട്രം പുരസ്കൃത്യ ഭീഷ്മദ്രോണാദയസ്തതഃ । ആസനേഭ്യോഽചലന്സര്വേ പൂജയന്തോ ജനാര്ദനമ്
പിന്നീട്, ധൃതരാഷ്ട്രനെ മുൻപിൽ വെച്ച്, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റു പ്രമുഖരും, ജനാർദ്ദനനെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
അഭ്യാഗച്ഛതി ദാശാര്ഹേ പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്നരേശ്വര। സഹൈവ ദ്രോണഭീഷ്മാഭ്യാമുദതിഷ്ഠന്മഹായശാഃ
ദാശാർഹൻ അടുത്തെത്തുമ്പോൾ, ജ്ഞാനിയായ രാജാവും, ദ്രോണമാരും ഭീഷ്മനും കൂടെ, മഹത്വം നിറഞ്ഞവരായി എഴുന്നേറ്റു.
ഉത്തിഷ്ഠതി മഹാരാജേ ധൃതരാഷ്ട്രേ ജനേശ്വരേ । താനി രാജസഹസ്രാണി സമുത്തസ്ഥുഃ സമന്തതഃ
മഹാരാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, ചുറ്റുമുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരും എഴുന്നേറ്റു നിന്നു.
ആസനം സര്വതോഭദ്രം ജാമ്ബൂനദപരിഷ്കൃതമ് । കൃഷ്ണാര്ഥേ കല്പിതം തത്ര ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ശാസനാത്
അവിടെ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ജാംബൂനദത്തിലെ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച എല്ലാ ഭാഗത്തും ശുഭമായ ഒരു ഇരിപ്പിടം കൃഷ്ണനുവേണ്ടി ഒരുക്കിയിരുന്നു.
സ്മയമാനസ്തു രാജാനം ഭീഷ്മദ്രോണൌ ച മാധവഃ । അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ രാജ്ഞശ്ചാന്യാന്യഥാവയഃ
അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ മാധവൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം ചിരിച്ച്, രാജാവിനോടും ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റു രാജാക്കന്മാരോടും യുക്തമായ രീതിയിൽ സംസാരിച്ചു.
തത്ര കേശവമാനര്ചുഃ സമ്യഗഭ്യാഗതം സഭാമ്। രാജാനഃ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ കുരവശ്ച ജനാര്ദനമ്
അവിടെ, സഭയിൽ ശരിയായി പ്രവേശിച്ച കേശവനെയും ജനാർദ്ദനനെയും എല്ലാ ഭൂമിപാലകരും കുരുക്കളും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തത്ര തിഷ്ഠന്സ ദാശാര്ഹോ രാജമധ്യേ പരന്തപഃ। അപശ്യദന്തരിക്ഷസ്ഥാനൃഷീന്പരപുരഞ്ജയഃ
രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ദാശാർഹൻ ആകാശത്ത് നില്ക്കുന്ന ഋഷിമാരെ കണ്ടു.
തതസ്താനഭിസംപ്രേക്ഷ്യ നാരദപ്രമുഖാനൃഷീന് ।। അഭ്യഭാഷത ദാശാര്ഹോ ഭീഷ്മം ശാന്തനവം ശനൈഃ
നാരദനെ മുന്നിൽ നിർത്തിയുള്ള ഋഷിമാരെ കണ്ടപ്പോൾ, ദാശാർഹൻ ഭീഷ്മനായ ശാന്തനുവിന്റെ മകനോട് മൃദുവായി പറഞ്ഞു.
പാര്ഥിവീം സമിതിം ദ്രഷ്ടുമൃഷയോഽഭ്യാഗതാ നൃപ ।। നിമന്ത്ര്യന്താമാസനൈശ്ച സത്കാരേണ ച ഭൂയസാ
രാജാവേ, ഈ ഋഷിമാർ രാജസഭ കാണാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവരെ ഇരിപ്പിടവും വലിയ ആദരവുമോടെ ക്ഷണിക്കണം.
നൈതേഷ്വനുപവിഷ്ടേഷു ശക്യം കേനചിദാസിതുമ് ।। പൂജാ പ്രയുജ്യതാമാശു മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ്
ഈ മഹാത്മാക്കളായ മുനികൾ ഇരിക്കാതെ ആരും ഇരിക്കരുത്; അവർക്കു വേഗത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം പൂജ നടത്തണം.
ഋഷീഞ്ശാന്തനവോ ദൃഷ്ട്വാ സഭാദ്വാരമുപസ്ഥിതാന് । ത്വരമാണസ്തതോ ഭൃത്യാനാസനാനീത്യചോദയത്
സഭയുടെ വാതിലിൽ ഋഷിമാരെ കണ്ട ഭീഷ്മൻ ഉടൻ തന്റെ സേവകരോട് ഇരിപ്പിടങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ കല്പിച്ചു.
ആസനാന്യഥ മൃഷ്ടാനി മഹാന്തി വിപുലാനി ച ।। മണികാഞ്ചനചിത്രാണി സമാജഹ്രുസ്തതസ്തതഃ
അപ്പോൾ, വലിയും വിശാലവുമായ, രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഇരിപ്പിടങ്ങൾ എല്ലായിടത്തുനിന്നും കൊണ്ടുവന്നു.
തേഷു തത്രോപവിഷ്ടേഷു ഗൃഹീതാര്ഘ്യേഷു ഭാരത ।। നിഷസാദാസനേ കൃഷ്ണോ രാജാനശ്ച യഥാസനമ്
അവിടെ ഋഷിമാർ ഇരുന്ന് അർഘ്യം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, കൃഷ്ണനും രാജാക്കന്മാരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
ദുഃശാസനഃ സാത്യകയേ ദദാവാസനമുത്തമമ് ।। വിവിംശതിര്ദദൌ പീഠം കാഞ്ചനം കൃതവര്മണേ
ദുഃശാസനൻ സത്യകിക്കു ഏറ്റവും നല്ല ഇരിപ്പിടം നൽകി; വിവിംശതി കൃതവർമ്മയ്ക്ക് പൊന്നിന്റെ പീഠം നൽകി.
അവിദൂരേ തു കൃഷ്ണസ്യ കര്ണദുര്യോധനാവുഭൌ ।। ഏകാസനേ മഹാത്മാനൌ നിഷീദതുരമര്ഷണൌ
കൃഷ്ണനു സമീപം തന്നെ, കര്ണനും ദുര്യോധനനും, മഹാത്മാക്കളും അഭിമാനികളും, ഒരേ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ചേർന്ന് ഇരുന്നു.
ഗാന്ധാരരാജഃ ശകുനിര്ഗാന്ധാരൈരഭിരക്ഷിതഃ ।। നിഷസാദാസനേ രാജാ സഹപുത്രോ വിശാംപതേ
ഗാന്ധാരരാജാവായ ശകുനി ഗാന്ധാരന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, തന്റെ മകനോടൊപ്പം ഒരു ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു.
വിദുരോ മണിപീഠേ തു ശുക്ലസ്പര്ധ്യാജിനോത്തരേ ।। സംസ്പൃശന്നാസനം ശൌരേര്മഹാമതിരുപാവിശത്
മഹാമതിയായ വിദുരൻ, വെള്ളയാനയുടെ ചർമ്മം വിരിച്ച രത്നപീഠത്തിൽ, ശൗരിയുടെ ഇരിപ്പിടം സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുന്നു.
ചിരസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ദാശാര്ഹം രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ ।। അമൃതസ്യേവ നാതൃപ്യന്പ്രേക്ഷമാണാ ജനാര്ദനമ്
ദാശാർഹനെ ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം കണ്ട രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും, ജനാർദ്ദനനെ അമൃതം കാണുന്നതുപോലെ തൃപ്തികണ്ടില്ലാതെ നോക്കി.
അതസീപുഷ്പസങ്കാശഃ പീതവാസാ ജനാര്ദനഃ ।। വ്യഭ്രാജത സഭാമധ്യേ ഹേമ്നീവോപഹിതോ മണിഃ
അതസിപ്പൂവുപോലെ കാന്തിയുള്ള, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച ജനാർദ്ദനൻ, പൊന്നിൽ പതിച്ച രത്നംപോലെ സഭയുടെ നടുവിൽ പ്രകാശിച്ചു.
തതസ്തൂഷ്ണീം സര്വമാസീദ്ഗോവിന്ദഗതമാനസമ് । ന തത്ര കശ്ചിത്കിംചിദ്വാ വ്യാജഹാര പുമാന്ക്വചിത്
അപ്പോൾ എല്ലാവരും മൗനത്തിൽ ആകി, മനസ്സ് ഗോവിന്ദനിൽ ഏകാഗ്രമായി; അവിടെ ആരും ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിച്ചില്ല.
തേഷ്വാസീനേഷു സര്വേഷു തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു രാജസു। വാക്യമഭ്യാദദേ കൃഷ്ണഃ സുദംഷ്ട്രോ ദുന്ദുഭിസ്വനഃ
എല്ലാവരും ഇരിക്കുമ്പോഴും രാജാക്കന്മാർ മുഴുവൻ മൗനത്തിലായപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ, വാക്കുകൾ മിന്നൽപോലും മൃദംഗംപോലും ഉജ്ജ്വലമായവൻ, സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ജീമൂത ഇവ ധര്മാന്തേ സര്വാം സംശ്രാവയന്സഭാമ് । ധൃതരാഷ്ട്രമഭിപ്രേക്ഷ്യ സമഭാഷത മാധവഃ
ധർമ്മകാലം അവസാനിക്കുന്നപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഇടിമുഴങ്ങുന്നതുപോലെ, കൃഷ്ണൻ തന്റെ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ സഭയിലേക്കും പകർന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രനെ നോക്കി, മാധവൻ സംസാരിച്ചു.
കുരൂണാം പാണ്ഡവാനാം ച ശമഃ സ്യാദിതി ഭാരത । അപ്രണശേന വീരാണാമേതദ്യാചിതുമാഗതഃ
ഭാരതാ, കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാവണം എന്നാശയത്തോടെ, ആരെയും ദുഃഖിപ്പിക്കാതെ ഞാൻ ഇതു ചോദിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.
രാജന്നാന്യത്പ്രവക്തവ്യം തവ നൈഃശ്രേയസം വചഃ । വിദിതം ഹ്യേവ തേ സര്വം വേദിതവ്യമരിന്ദമ
രാജാവേ, നിന്റെ ഏറ്റവും നല്ലതിനു വേണ്ടി പറയേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല; ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, അറിയേണ്ടതെല്ലാം നിനക്ക് നേരത്തെ തന്നെ അറിയാം.
ഇദം ഹ്യദ്യ കുലം ശ്രേഷ്ഠം സര്വരാജസു പാര്ഥിവ । ശ്രുതവൃത്തോപസംപന്നം സര്വൈഃ സമുദിതം ഗുണൈഃ
ഇന്നത്തെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വംശം ഇതാണ്, മനുഷ്യരെ ഭരിക്കുന്നവനേ; നല്ല പെരുമാറ്റവും എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രശസ്തവുമാണ് ഈ കുടുംബം.
കൃപാനുകമ്പാ കാരുണ്യമാനൃശംസ്യം ച ഭാരത । തഥാര്ജവം ക്ഷമാ സത്യം കുരുഷ്വേതദ്വിശിഷ്യതേ
കൃപ, ദയ, കരുണ, അനിഷ്ടം ചെയ്യാതിരിക്കുക, നേരായ മനസ്സ്, ക്ഷമ, സത്യവാക്ക് — ഈ ഗുണങ്ങൾ, ഭാരതാ, കുരുക്കളിൽ പ്രത്യേകമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തസ്മിന്നേവംവിധേ രാജന്കുലേ മഹതി തിഷ്ഠതി। ത്വന്നിമിത്തം വിശേഷേണ നേഹ യുക്തമസാംപ്രതമ്
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ നല്ല വംശത്തിൽ, രാജാവേ, നിന്റെ കാരണത്താൽ ഇത്തരമൊരു സ്ഥിതി വരുന്നത് വളരെ അനുചിതമാണ്.
ത്വം ഹി ധാരയിതാ ശ്രേഷ്ഠഃ കുരൂണാം കുരുസത്തമ। മിഥ്യാപ്രചരതാം താത ബാഹ്യേഷ്വാഭ്യന്തരേഷു ച
കുരുക്കളിൽ നീ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ നിലനിൽപ്പും, പുറത്തും അകത്തും മറ്റുള്ളവർ തെറ്റായി പെരുമാറുമ്പോഴും, നീയാണല്ലോ അവരെ നിലനിർത്തുന്നത്, പ്രിയ പിതാവേ.
തേ പുത്രാസ്തവ കൌരവ്യ ദുര്യോധനപുരോഗമാഃ। ധര്മാര്ഥൌ പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ പ്രചരന്തി നൃശംസവത്
എന്നാൽ, കൌരവനേ, നിന്റെ മക്കൾ, ദുര്യോധനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ധർമ്മവും ലാഭവും അവഗണിച്ച് ക്രൂരമായി പെരുമാറുന്നു.
അശിഷ്ടാ ഗതമര്യാദാ ലോഭേന ഹൃതചേതസഃ। സ്വേഷു ബന്ധുഷു മുഖ്യേഷു തദ്വേത്ഥ പുരുഷര്ഷഭ
അവർക്കു നല്ല പഠനമില്ല, മര്യാദകൾ കടന്നുപോയി, മനസ്സിൽ തൃശ്യ, സ്വന്തം അടുത്ത ബന്ധുക്കളോടും അവർ ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു — മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനേ, നീ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്.