അഥ ദുര്യോധനഃ കൃഷ്മം ശകുനിശ്ചാപി സൌബലഃ। സന്ധ്യാം തിഷ്ഠന്തമഭ്യേത്യ ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്
അപ്പോൾ ദുര്യോധനനും ശകുനിയും പ്രഭാതത്തിൽ നില്ക്കുന്ന അജേയനായ ദാശാർഹനെ സമീപിച്ചു.
ആചക്ഷേതാം തു കൃഷ്ണസ്യ ധൃതരാഷ്ട്രം സഭാഗതമ്। കുരൂശ്ച ഭീഷ്മപ്രമുഖാന്രാജ്ഞഃ സര്വാംശ്ച പാര്ഥിവാന്
അവർ കൃഷ്ണനോട്, സഭയോടുകൂടിയ ധൃതരാഷ്ട്രനും, ഭീഷ്മൻമുതലായ കുരുക്കളും എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും എത്തിയതായി അറിയിച്ചു.
ത്വാമര്ഥയന്തേ ഗോവിന്ദ ദിവി ശക്രമിവാമരാഃ । താവഭ്യനന്ദദ്ഗോവിന്ദഃ സാമ്നാ പരമവല്ഗുനാ
ഗോവിന്ദാ, ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെ അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ നിന്നെ അന്വേഷിക്കുന്നു; അവരെ ഗോവിന്ദൻ അത്യന്തം സൗമ്യമായി സ്വീകരിച്ചു.
തതോ വിമല ആദിത്യേ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ജനാര്ദനഃ। ദദൌ ഹിരണ്യം വാസാംസി ഗാശ്ചാശ്ചാംശ്ച പരന്തപഃ
ശുദ്ധമായ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, ശത്രുക്കളുടെ ഭയങ്കരനായ ജനാർദ്ദനൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പൊന്നും വസ്ത്രവും പശുക്കളും അന്നവും ദാനം ചെയ്തു.
വിസൃഷ്ടവന്തം രത്നാനി ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്। തിഷ്ഠന്തമുപസങ്ഗമ്യ വവന്ദേ സാരഥിസ്തദാ
അജേയനായ ദാശാർഹൻ രത്നങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്ത് നില്ക്കുമ്പോൾ, സാരഥി അടുത്തെത്തി അദ്ദേഹത്തെ വണങ്ങി.
തസ്മൈ രഥവരോ യുക്തഃ ശുശുഭേ ലോകവിശ്രുതഃ । വാജിഭിഃ ശൈബ്യസുഗ്രീവമേഘപുഷ്പബലാഹകൈഃ
ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തമായ, ശൈബ്യൻ, സുഗ്രീവൻ, മേഘപുഷ്പൻ, ബാലാഹകൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുള്ള കുതിരകൾ കെട്ടിയ മനോഹരമായ രഥം അദ്ദേഹത്തിനായി ഒരുക്കിയിരുന്നു.
ശൈബ്യസ്തു ശുകപത്രാഭഃ സുഗ്രീവഃ കിംശുകപ്രഭഃ । മേഘപുഷ്പോ മേഘവര്ണഃ പാണ്ഡരസ്തു ബലാഹകഃ
ശൈബ്യൻ തുതിക്കയുടെ പച്ചപ്പുപോലെയുള്ളവനായിരുന്നു. സുഗ്രീവൻ കിംശുകപ്പൂവിന്റെ ചുവപ്പുപോലെ പ്രകാശിച്ചു. മേഘപുഷ്പൻ മേഘത്തിന്റെ നിറത്തിൽ, ബാലാഹകൻ വെളുത്ത മേഘംപോലെ വെളുപ്പായിരുന്നു.
ദക്ഷിണം ചാവഹച്ഛൈബ്യഃ സുഗ്രീവഃ സവ്യതോഽവഹത്। പൃഷ്ഠവാഹൌ രഥസ്യാസ്താം മേഘപുഷ്പബലാഹകൌ
ശൈബ്യൻ വലതുവശത്ത് രഥം വലിച്ചു, സുഗ്രീവൻ ഇടതുവശത്ത്. രഥത്തിന്റെ പുറകിൽ മേഘപുഷ്പനും ബാലാഹകനും കെട്ടിയിരുന്നതായിരുന്നു.
വിശ്വകര്മകൃതാഽഽപീഡാ രത്നജാലവിഭൂഷിതാ । ആശ്രിതാ വൈ രഥേ തസ്മിന്ധ്വജയഷ്ടിരശോഭത
വിശ്വകർമാവ് നിർമ്മിച്ച, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ആ പീഠം ആ രഥത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. അതിൽ പതാകയോളം ദണ്ഡം ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
വൈനതേയഃ സ്ഥിതസ്തസ്യാം പ്രഭാകരമിവ സ്പൃശന്। തസ്യ സത്വവതഃ കേതൌ ഭുജഗാരിരശോഭത
ആ പതാകയിൽ ഗരുഡൻ സൂര്യനെ തൊടുന്നതുപോലെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ആ ധീരന്റെ പതാകയിൽ പാമ്പുകളുടെ ശത്രുവായവൻ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുകയായിരുന്നു.
തസ്യ കീര്തിമതസ്തേന ഭാസ്വരേണ വിരാജതാ । ശുശുഭേ സ്യന്ദനശ്രേഷ്ഠഃ പതഗേന്ദ്രേണ കേതുനാ
ആ പ്രശസ്തനും പ്രകാശമുള്ള പതാകകൊണ്ട് രഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് ഗരുഡനെ പതാകയാക്കി ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
രശ്മിജാലൈഃ പതാകാഭിഃ സൌവര്ണേന ച കേതുനാ । ബഭൂവ സ രഥശ്രേഷ്ഠഃ കാലസൂര്യ ഇവോദിതഃ
പ്രകാശം ചൊരിയുന്ന പതാകകളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പതാകയും കൊണ്ട് ആ രഥം കാലാന്ത്യത്തിലെ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ഭംഗിയായി തെളിഞ്ഞു.
പക്ഷിധ്വജവിതാനൈശ്ച രുക്മജാലകൃതാങ്ഗണൈഃ । ദണ്ഡമാര്ഗവിഭാഗൈശ്ച സുകൃതൈര്വിശ്വകര്മണാ
പക്ഷികൾ പതിച്ച കുടകളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ജാലികകൾ ഇടിച്ച നിലവും, വിശ്വകർമാവ് കൃത്യമായി വിഭജിച്ച ദണ്ഡവും പീഠവും കൊണ്ട്,
പ്രവാലമണിശോഭൈശ്ച മുക്താവൈഡൂര്യശോഭനൈഃ । കിങ്കിണീശതസങ്ഘൈശ്ച വാലജാലകൃതാന്തരൈഃ
പ്രവാളവും രത്നങ്ങളും, മുത്തുകളും വൈഡൂര്യക്കല്ലുകളും, നൂറുകണക്കിന് മണിക്കൊമ്പുകളും, വാൽജാലികകളാൽ അകത്തളങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചും,
കാര്തസ്വരമയീഭിശ്ച പദ്മിനീഭിരലങ്കൃതഃ। ശുശുഭേ സ്യന്ദനശ്രേഷ്ഠസ്താപനീയൈശ്ച പാദപൈഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള താമരകളും താപനീയമായ മരങ്ങളാലും ആ ഉത്തമരഥം ഭംഗിയായി തെളിഞ്ഞു.
വ്യാഘ്രസിംഹവരാഹൈശ്ച ഗോഭിശ്ച മൃഗപക്ഷിഭിഃ । താരാഭിര്ഭാസ്കരൈശ്ചാപി വാരണൈശ്ച ഹിരണ്മയൈഃ
പുലികൾ, സിംഹങ്ങൾ, പന്നികൾ, പശുക്കൾ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, സൂര്യൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ആനകൾ എന്നിവ പതിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
വജ്രാങ്കുശവിമാനൈശ്ച കൂബരാവൃത്തസന്ധിഷു । സമുച്ഛ്രിതമഹാനാഭിഃ സ്തനയിത്നുമഹാസ്വനഃ
വജ്രാങ്കുശങ്ങൾ പതിച്ച വിമാനങ്ങൾ ആക്സിലിന്റെ സന്ധികളിൽ, ഉയർന്ന വലിയ ചക്രനാഭിയും ഇടിച്ച, ഇടിമുഴക്കുപോലുള്ള ശബ്ദവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തതോ രഥേന ശുഭ്രേണ മഹതാ കിങ്കിണീകിനാ । ഹയോത്തമയുജാ ശീഘ്രമുപാതിഷ്ഠത ദാരുകഃ
ശേഷം, അത്രയും ഭംഗിയുള്ള, വലിയ, മണിക്കൊമ്പുകളാൽ അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമകുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥം ദാരുകൻ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നു.
തമുപസ്ഥിതമാജ്ഞായ രഥം ദിവ്യം മഹാമനാഃ । മഹാഭ്രഘനനിര്ഘോഷം സര്വരത്നവിഭൂഷിതമ്
ആ ദിവ്യരഥം, വലിയ മേഘക്കൂട്ടംപോലെയുള്ള ശബ്ദവും എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കാരവും ഉള്ളതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മഹാത്മാവ് തയ്യാറായി.
അഗ്നിം പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണാംശ്ച ജനാര്ദനഃ। കൌസ്തുഭം മണിമാബധ്യ ശ്രിയാ പരമയാ ജ്വലന്
അഗ്നിയെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, ജനാർദ്ദനൻ പരമമായ തേജസ്സോടെ കൌസ്തുഭമണിയെ ധരിച്ചു.
കുരുഭിഃ സംവൃതഃ കൃഷ്ണോ വൃഷ്ണിഭിശ്ചാഭിരക്ഷിതഃ । ആതിഷ്ഠത രഥം ശൌരിഃ സര്വയാദവനന്ദനഃ
കുരുക്കൾ ചുറ്റിയും വൃഷ്ണികൾ കാവലായി നിന്നും, യാദവരുടെ സന്തോഷമായ ശൌര്യവംശജനായ കൃഷ്ണൻ രഥത്തിൽ കയറി.
അന്വാരുരോഹ ദാശാര്ഹം വിദുരഃ സര്വധര്മവിത്। സര്വപ്രാണഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠം സര്വബുദ്ധിമതാം വരമ്
സകലധർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്ന വിദ്യുരൻ, എല്ലാ ജീവികളിലും ഉത്തമനും ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനുമായ ദാശാർഹന്റെ പിന്നാലെ രഥത്തിൽ കയറി.
തതോ ദുര്യോധനഃ കൃഷ്ണം ശകുനിശ്ചാപി സൌബലഃ । ദ്വിതീയേന രഥേനൈനമന്വയാതാം പരന്തപമ്
ശേഷം ദുര്യോധനനും സുബലപുത്രനായ ശകുനിയും രണ്ടാമത്തെ രഥത്തിൽ കയറി, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കൃഷ്ണന്റെ പിന്നാലെ പോയി.
സാത്യകിഃ കൃതവര്മാ ച വൃഷ്ണീനാം ചാപരേ രഥാഃ । പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ കൃഷ്ണം ഗജൈരശ്വൈ രഥൈരപി
സാത്യകിയും കൃതവർമ്മയും മറ്റു വൃഷ്ണിരഥികളും കൃഷ്ണന്റെ പിന്നാലെ ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും കൂട്ടത്തോടെ അനുസരിച്ചു.
തേഷാം ഹേമപരിഷ്കാരൈര്യുക്താഃ പരമവാജിഭിഃ । ഗച്ഛതാം ഘോഷിണശ്ചിത്രരഥാ രാജന്വിരേജിരേ
അവരുടെ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമ കുതിരകൾ കയറ്റിയ രഥങ്ങൾ, രാജാവേ, സംഗീതം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ അതിശയകരമായി തിളങ്ങി.
സംമൃഷ്ടസംസിക്തരജഃ പ്രതിപേദേ മഹാപഥമ് । രാജര്ഷിചരിതം കാലേ കൃഷ്ണോ ധീമാഞ്ശ്രിയാ ജ്വലന്
അവിടത്തെ വലിയ പാത, പൊടി നീക്കി കഴുകി വൃത്തിയാക്കിയിരുന്നതുകൊണ്ട്, രാജർഷിമാർ നടന്ന വഴിയിൽ കൃഷ്ണൻ, ജ്ഞാനവും തേജസ്സും നിറഞ്ഞവനായി, ആ പാതയിൽ സ്നേഹത്തോടും ആദരവോടും കൂടി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു.
തതഃ പ്രയാതേ ദാശാര്ഹേ പ്രാവാദ്യന്തൈകപുഷ്കരാഃ। ശങ്ഖാശ്ച ദധ്മിരേ തത്ര വാദ്യാന്യന്യാനി യാനി ച
പിന്നീട് ദാശാർഹൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഏകപദ്മം ചാർത്തിയ ശംഖങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയും, മറ്റു പല വാദ്യോപകരണങ്ങളും അതോടൊപ്പം മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു.
പ്രവീരാഃ സര്വലോകസ്യ യുവാനഃ സിംഹവിക്രമാഃ। പരിവാര്യ രഥം ശൌരേരഗച്ഛന്ത പരന്തപാഃ
സിംഹത്തിന്റെ ധൈര്യംപോലുള്ള, ലോകത്തിലെ ധീരനായ യുവാക്കൾ, ശൗരിയുടെ രഥം ചുറ്റി, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനോടൊപ്പം നടന്നു.
തതോഽന്യേ ബഹുസാഹസ്രാ വിചിത്രാദ്ഭുതവാസസഃ । അസിപ്രാസായുധധരാഃ കൃഷ്ണസ്യാസന്പുരഃസരാഃ
അതിനുശേഷം, അനേകം ആയിരക്കണക്കിന് പേർ, അത്ഭുതകരമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, വാൾ, കുന്തം, ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വെച്ച്, കൃഷ്ണന്റെ മുന്നിൽ അണിനിരന്നു.
ഗജാഃ പഞ്ചശതാസ്തത്ര രഥാശ്ചാസന്സഹസ്രശഃ। പ്രയാന്തമന്വയുര്വീരം ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്
അവിടെ അഞ്ചുനൂറ് ആനകളും ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളും, ജയിക്കാനാവാത്ത ദാശാർഹനായ ധീരനെ പിന്തുടർന്നു.