നാസ്മദ്വിധോഽബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മവിച്ച പ്രതിഗ്രഹേ വര്തതേ രാജമുഖ്യ। യഥാ പ്രദേയം സതതം ദ്വിജേഭ്യ- സ്തഥാഽദദം പൂര്വമഹം നരേന്ദ്ര
ഞാനൊരുപോലുള്ളവൻ, ബ്രാഹ്മണനും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയും അല്ലെങ്കിൽ, ദാനം സ്വീകരിക്കാറില്ല, രാജാവേ. എപ്പോഴും ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകേണ്ടതുപോലെ ഞാൻ മുമ്പും അങ്ങനെ തന്നു.
നാബ്രാഹ്മണഃ കൃപണോ ജാതു ജീവേ- ദ്യാ ചാപ്യസ്യാഽബ്രാഹ്മണീ വീരപത്നീ। സോഽഹം നൈവാകൃതപൂര്വം ചരേയം വിധിത്സമാനഃ കിമു തത്ര സാധുഃ
ബ്രാഹ്മണനല്ലാത്ത ദുർഭാഗ്യനും, അവന്റെ ബ്രാഹ്മണനല്ലാത്ത ഭാര്യയും, അവൾ വീരപത്നിയായാലും, ഒരിക്കലും ജീവിക്കരുത്. ഞാൻ മുമ്പ് ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തത് ചെയ്യാൻ പോകില്ല; എന്താണ് നല്ലത് എന്നറിയാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെ നല്ലതാകും?
പൃച്ഛാമി ത്വാം സ്പൃഹണീയരൂപ പ്രതര്ദനോഽഹം യദി മേ സന്തി ലോകാഃ। യദ്യന്തരിക്ഷേ യദി വാ ദിവി ശ്രിതാഃ ക്ഷേത്രജ്ഞം ത്വാം തസ്യ ധര്മസ്യ മന്യേ
നിനക്കു ചോദിക്കുന്നു, ആകർഷകമായ രൂപമുള്ളവനേ, ഞാൻ പ്രതർദനൻ; എനിക്ക് ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആ ലോകങ്ങൾ ആകാശത്തോ സ്വർഗ്ഗത്തോ എവിടെയായാലും, നീ ആ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്നവനാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
സന്തി ലോകാ ബഹവസ്തേ നരേന്ദ്ര അപ്യേകൈകഃ സപ്തസപ്താപ്യഹാനി। മധുച്യുതോ ഘൃതപൃക്താ വിശോകാ- സ്തേ നാന്തവന്തഃ പ്രതിപാലയന്തി
നിനക്കു അനേകം ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്, രാജാവേ, ഓരോന്നും ഏഴു ദിവസവും രാത്രിയും നീണ്ടുനിൽക്കും. അവ തേൻ കറിയും, നെയ്യിൽ കലർന്നതുമാണ്, ദുഃഖമില്ലാത്തതുമാണ്; അവക്ക് അവസാനമില്ല, അവ നിനക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നു.
താംസ്തേ ദദാനി മാ പ്രപത പ്രപാതം യേ മേ ലോകാസ്തവ തേ വൈ ഭവന്തു। യദ്യന്തരിക്ഷേ യദി വാ ദിവി ശ്രിതാ- സ്താനാക്രമ ക്ഷിപ്രമപേതമോഹഃ
പതനം ചെയ്യരുത്, എനിക്ക് ഉള്ള ലോകങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു; അവ നിന്റെതാവട്ടെ. ആ ലോകങ്ങൾ ആകാശത്തോ സ്വർഗ്ഗത്തോ എവിടെയായാലും, ഭ്രമം വിട്ട് അതിലേക്കു വേഗം ഉയരുക.
ന തുല്യതേജാഃ സുകൃതം കാമയേത യോഗക്ഷേമം പാര്ഥിവ പാര്ഥിവഃ സന്। ദൈവാദേശാദാപദം പ്രാപ്യ വിദ്വാം- ശ്ചരേന്നൃശംസം ന ഹി ജാതു രാജാ
തുല്യശക്തിയില്ലാത്തവരുടെ ഐശ്വര്യം ഒരു രാജാവിന് ആഗ്രഹിക്കരുത്, അവൻ സദാചാരിയാണെങ്കിലും. ദൈവം വിധിച്ച ദുരന്തം വന്നാൽ, ജ്ഞാനമുള്ള രാജാവ് ഒരിക്കലും ക്രൂരത കാണിക്കരുത്.
ധര്മ്യം മാര്ഗം യതമാനോ യശസ്യം കുര്യാന്നൃപോ ധര്മമവേക്ഷമാണഃ। ന മദ്വിധോ ധര്മബുദ്ധിഃ പ്രജാന- ന്കുര്യാദേവം കൃപണം മാം യഥാഽത്ഥ
നന്മയുടെ വഴി പിന്തുടരുന്ന രാജാവിന്, പ്രശസ്തി നേടാൻ ധർമ്മം കണക്കിലെടുത്ത് പ്രവർത്തിക്കണം. ഞാൻ പോലെ ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ ദയനീയമായി എനിക്കെതിരെ പ്രവർത്തിക്കരുത്.
കുര്യാദപൂര്വം ന കൃതം യദന്യൈ- ര്വിധിത്സമാനഃ കിമു തത്ര സാധു। `ധര്മാധര്മൌ സുവിനിശ്ചിത്യ സമ്യ- ക്കാര്യാകാര്യേഷ്വപ്രമത്തശ്ചരേദ്യഃ
മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യാത്തത് വെറും ആഗ്രഹം കൊണ്ടു ചെയ്യരുത്; അതിൽ എന്ത് നല്ലതുണ്ട്? ധർമ്മവും അധർമ്മവും സൂക്ഷ്മമായി വേർതിരിച്ച്, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും ശ്രദ്ധയോടെ തീരുമാനിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
സ വൈ ധീമാന്സത്യസന്ധഃ കൃതാത്മാ രാജാ ഭവേല്ലോകപാലോ മഹിമ്നാ। യദാ ഭവേത്സംശയോ ധര്മകാര്യേ കാമാര്ഥൌ വാ യത്ര വിന്ദന്തി സമ്യക്
ആളും സത്യവാനും സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ളവനും ആയ രാജാവാണ് മഹത്വത്തോടെ ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നത്. ധർമ്മകാര്യങ്ങളിൽ സംശയം വന്നാൽ, ആഗ്രഹവും ലാഭവും ഒരുപോലെ ഉണ്ടെങ്കിൽ—
കാര്യം തത്ര പ്രഥമം ധര്മകാര്യം യന്നോ വിരുധ്യാദര്ഥകാമൌ സ ധര്മഃ
അങ്ങനെയുള്ളപ്പോൾ ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടത് ധർമ്മം തന്നെയാണ്; ആഗ്രഹത്തെയും ലാഭത്തെയും വിരോധിക്കാത്തതാണ് സത്യധർമ്മം.
പൃച്ഛാമി ത്വാം വസുമാനൌഷദശ്വി- ര്യദ്യസ്തി ലോകോ ദിവി മേ നരേന്ദ്ര। യദ്യന്തരിക്ഷേ പ്രഥിതോ മഹാത്മന് ക്ഷേത്രജ്ഞം ത്വാം തസ്യ ധര്മസ്യ മന്യേ
ഏ സമ്പന്നനായവാ, ഔഷധശക്തിയുള്ളവാ, സ്വർഗത്തിൽ എനിക്ക് ലോകം ഉണ്ടോ എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവയാണെങ്കിൽ, മഹാത്മാവേ, ആ ധർമ്മത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നവനായി നിന്നെ ഞാൻ കരുതുന്നു.
യദന്തരിക്ഷം പൃഥിവീ ദിശശ്ച യത്തേജസാ തപതേ ഭാനുമാംശ്ച। ലോകാസ്താവന്തോ ദിവി സംസ്ഥിതാ വൈ തേനാന്തവന്തഃ പ്രതിപാലയന്തി
ആകാശം, ഭൂമി, ദിശകൾ, നിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന സൂര്യൻ—ഇവയെല്ലാം സ്വർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ലോകങ്ങളാണ്. അതിനാൽ, അത്രയും ജീവികൾ അതിനാൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
താംസ്തേ ദദാനി മാ പ്രപത പ്രപാതം യേ മേ ലോകാസ്തവ തേ വൈ ഭവന്തു। ക്രീണീഷ്വൈതാംസ്തൃണകേനാപി രാജ- ന്പ്രതിഗ്രഹസ്തേ യദി ധീമന്പ്രദുഷ്ടഃ
ആ ലോകങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു; നീ തകർച്ചയിലേക്കു വീഴരുത്. എനിക്ക് ഉള്ള ലോകങ്ങൾ എല്ലാം നിന്റെതായിരിക്കട്ടെ. ഒരു പുല്ല് തുമ്പുകൊണ്ടെങ്കിലും വാങ്ങിക്കൊൾക, രാജാവേ, നിന്റെ സ്വീകരണം അശുദ്ധമല്ലെങ്കിൽ.
ന മിഥ്യാഽഹം വിക്രയം വൈ സ്മരാമി വൃഥാ ഗൃഹീതം ശിശുകാച്ഛങ്കമാനഃ। കുര്യാം ന ചൈവാകൃതപൂര്വമന്യൈ- ര്വിധിത്സമാനഃ കിമു തത്ര സാധുഃ
ഞാൻ ഒരിക്കലും കള്ളവില്പന ചെയ്തിട്ടില്ല, കുട്ടികളുടെ പരിഹാസം ഭയന്ന് വെറുതെ ഒന്നും സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ല. മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യാത്തത് വെറും ആഗ്രഹം കൊണ്ടു ഞാൻ ചെയ്യുകയില്ല; അതിൽ എന്ത് നല്ലതുണ്ട്?
താംസ്ത്വം ലോകാന്പ്രതിപദ്യസ്വ രാജ- ന്മയാ ദത്താന്യദി നേഷ്ടഃ ക്രയസ്തേ। അഹം ന താന്വൈ പ്രതിഗന്താ നരേന്ദ്ര സര്വേ ലോകാസ്തവ തേ വൈ ഭവന്തു
രാജാവേ, ഞാൻ നൽകിയ ലോകങ്ങൾ നീ സ്വീകരിക്കൂ; വില വേണ്ടെങ്കിൽ വേണ്ട. ഞാൻ അവ തിരിച്ചെടുക്കില്ല; ആ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം നിന്റെതായിരിക്കട്ടെ.
പൃച്ഛാമി ത്വാം ശിബിരൌശീനരോഽഹം മമാപി ലോകാ യദി സന്തീഹ താത। യദ്യന്തരിക്ഷേ യദി വാ ദിവി ശ്രിതാഃ ക്ഷേത്രജ്ഞം ത്വാം തസ്യ ധര്മസ്യ മന്യേ
ഞാൻ ഉശീനരന്റെ മകൻ ശിബി എന്നാണു ചോദിക്കുന്നത്; എനിക്ക് ഇവിടെ ലോകങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, പ്രിയനായവാ, അവ ആകാശത്തിലോ സ്വർഗത്തിലോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആ ധർമ്മത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നവനായി നിന്നെ ഞാൻ കരുതുന്നു.
യത്ത്വം വാചാ ഹൃദയേനാപി സാധൂ- ന്പരീപ്സമാനാന്നാവമംസ്ഥാ നരേന്ദ്ര। തേനാനന്താ ദിവി ലോകാഃ ശ്രിതാസ്തേ വിദ്യുദ്രൂപാഃ സ്വനവന്തോ മഹാന്തഃ
നല്ലവരോട് വാക്കിലും ഹൃദയത്തിലും നീ അവഗണന കാണിച്ചില്ല, അവർ നിന്നെ തേടിയപ്പോൾ. അതിനാൽ, സ്വർഗത്തിൽ അനന്തമായ, ഇടിമുഴക്കമുള്ള വലിയ ലോകങ്ങൾ നിന്റെതായിരിക്കുന്നു.
താംസ്ത്വം ലോകാന്പ്രതിപദ്യസ്വ രാജ- ന്മയാ ദത്താന്യദി നേഷ്ടഃ ക്രയസ്തേ। ന ചാഹം താന്പ്രതിപത്സ്യേ ഹ ദത്ത്വാ യത്ര ഗത്വാ നാനുശോചന്തി ധീരാഃ
രാജാവേ, ഞാൻ നൽകിയ ലോകങ്ങൾ നീ സ്വീകരിക്കൂ; വില വേണ്ടെങ്കിൽ വേണ്ട. ഞാൻ അവ തിരിച്ചെടുക്കുകയില്ല; ധീരന്മാർ പോകുന്ന, ദുഃഖം ഇല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലേക്കാണ് അവ.
യഥാ ത്വമിന്ദ്രപ്രതിമപ്രഭാവ- സ്തേ ചാപ്യനന്താ നരദേവ ലോകാഃ। തഥാഽദ്യ ലോകേ ന രമേഽന്യദത്തേ തസ്മാച്ഛിബേ നാഭിനന്ദാമി ദായമ്
നീ ഇന്ദ്രനോടു സമമായ ശക്തിയുള്ളവനാണ്, ആ ലോകങ്ങൾ അനന്തവുമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് ഞാൻ മറ്റൊരാളിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ദാനം ആസ്വദിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ശിബി, ഞാൻ ആ പങ്ക് സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.
ന ചേദേകൈകശോ രാജഁല്ലോകാന്നഃ പ്രതിനന്ദസി। സര്വേ പ്രദായ ഭവതേ ഗന്താരോ നരകം വയമ്
രാജാവേ, നീ ഓരോ ലോകവും സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാൽ, എല്ലാം നിനക്കു നൽകി ഞങ്ങൾ നരകത്തിലേക്കു പോകും.
യദര്ഹോഽഹം തദ്യതധ്വം സന്തഃ സത്യാഭിനന്ദിനഃ। അഹം തന്നാഭിജാനാമി യത്കൃതം ന മയാ പുരാ
ഞാൻ അർഹിക്കുന്നതെന്താണോ അതു തന്നേ നൽകണം, സത്യത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികളേ. മുമ്പ് ഞാൻ ചെയ്തതിൽ അർഹതയുള്ളത് എനിക്കു ഓർമ്മയില്ല.
കസ്യൈതേ പ്രതിദൃശ്യന്തേ രഥാഃ പഞ്ച ഹിരണ്മയാഃ। യാനാരുഹ്യ നരോ ലോകാനഭിവാഞ്ഛതി ശാശ്വതാന്
ആഞ്ചു പൊൻ രഥങ്ങൾ ആരെ കാണാൻ വരുന്നു? അവയിൽ കയറി മനുഷ്യൻ ശാശ്വതമായ ലോകങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യുഷ്മാനേതേ വഹിഷ്യന്തി രഥാഃ പഞ്ച ഹിരണ്മയാഃ। ഉച്ചൈഃ സന്തഃ പ്രകാശന്തേ ജ്വലന്തോഽഗ്നിശിഖാ ഇവ
ഈ അഞ്ചു പൊൻ രഥങ്ങൾ നിനക്കാണ്; അവ ഉയരത്തിൽ പ്രകാശിച്ച്, അഗ്നിജ്വാലപോലെ ദഹിക്കുന്നു.
അശ്വമേധേ മഹായജ്ഞേ സ്വയംഭുവിഹിതേ പുരാ। ഹയസ്യ യാനി ചാങ്ഗാനി സംനികൃത്യ യഥാക്രമമ്
സ്വയംഭുവൻ നിർദ്ദേശിച്ച പുരാതന അശ്വമേധ മഹായാഗത്തിൽ, കുതിരയുടെ അവയവങ്ങൾ ഒത്തുപോലെ ക്രമത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെടുന്നു.
ഹോതാഽധ്വര്യുരഥോദ്ഗാതാ ബ്രഹ്മണാ സഹ ഭാരത। അഗ്നൌ പ്രാസ്യന്തി വിധിവത്സമസ്താഃ ഷോഡശര്ത്വിജഃ
ഭാരത, ഹോതൃ, അധ്വര്യു, ഉദ്ഗാതൃ, ബ്രഹ്മണൻ എന്നിവരും കൂടെ പതിനാറു യജ്ഞികരും, എല്ലാ വിധിയും പാലിച്ച് അഗ്നിയിൽ ഹോമം അർപ്പിച്ചു.
ധൂമഗന്ധം ച പാപിഷ്ഠാ യേ ജിഘ്രന്തി നരാ ഭുവി। വിമുക്തപാപാഃ പൂതാസ്തേ തത്ക്ഷണേനാഭവന്നരാഃ
ഭൂമിയിൽ പാപികളായ മനുഷ്യർ ആ ധൂമത്തിന്റെ സുഗന്ധം ശ്വസിച്ചാൽ, അപ്പോൾത്തന്നെ അവർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി ശുദ്ധരാവുന്നു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ചൈവ മാധവീ സാ തപോധനാ। മൃഗചര്മപരീതാങ്ഗീ പരിധായ മൃഗത്വചമ്
അതിനിടയിൽ, തപസ്സിൽ സമൃദ്ധയായ മാധവി, തന്റെ ശരീരം മൃഗചർമ്മം ധരിച്ച് പൊതിഞ്ഞു.
മൃഗൈഃ പരിചരന്തീ സാ മൃഗാഹാരവിചേഷ്ടിതാ। യജ്ഞവാടം മൃഗഗണൈഃ പ്രവിശ്യ ഭൃശവിസ്മിതാ
അവൾ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച്, അവപോലെ ജീവിച്ചു, മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തോടെ യജ്ഞശാലയിൽ കടന്നു, അതിനാൽ അത്ഭുതപ്പെട്ടുപോയി.
ആഘ്രായന്തീ ധൂമഗന്ധം മൃഗൈരേവ ചചാര സാ। യജ്ഞവാടമടന്തീ സാ പുത്രാംസ്താനപരാജിതാന്
അവൾ ധൂമത്തിന്റെ സുഗന്ധം നുകർന്ന്, മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം യജ്ഞവാടിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു, അവിടെ പരാജിതരായ തന്റെ പുത്രന്മാരെ കണ്ടു.
പശ്യന്തീ യജ്ഞമാഹാത്മ്യം മുദം ലേഭേ ച മാധവീ। അസംസ്പൃശന്തം വസുധാം യയാതിം നാഹുഷം യദാ
യജ്ഞത്തിന്റെ മഹത്വം കണ്ട മാധവി സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കാതിരുന്ന യയാതിയെ അവൾ അവിടെ കണ്ടു.