നേദമദ്യ യുധാ ശക്യമിന്ദ്രേണാപി സഹാമരൈഃ । ഇതി വ്യവസിതാഃ സര്വേ ധാര്തരാഷ്ട്രാ ജനാര്ദന
ജനാർദ്ദനാ, ഇന്നത്തെ ദിവസം യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഇന്ദ്രനും വിജയിക്കാനാവില്ല. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എല്ലാവരും ഇതിൽ ഉറച്ച മനസ്സാണ്.
തേഷ്വേവമുപപന്നേഷു കാമക്രോധാനുവര്തിഷു । സമര്ഥമപി തേ വാക്യമസമര്ഥം ഭവിഷ്യതി
കാമത്തെയും ക്രോധത്തെയും പിന്തുടരുന്നവരുടെ ഇടയിൽ, നിന്റെ ശക്തമായ വാക്കുകളാണെങ്കിലും ഫലപ്രദമാകില്ല.
മധ്യേ തിഷ്ഠന്ഹസ്ത്യനീകസ്യ മന്ദോ രഥാശ്വയുക്തസ്യ ബലസ്യ മൂഢഃ। ദുര്യോധനോ മന്യതേ ബീതഭീതിഃ കൃത്സ്നാ മയേയം പൃഥിവീ ജിതേതി
ആനകളുടെ സൈന്യത്തിനിടയിൽ, രഥങ്ങളും കുതിരകളും കൂടെ നിൽക്കുന്നവനായ, മനസ്സില്ലാത്ത ദുര്യോധനൻ ഭയപ്പെട്ടിട്ടും ധൈര്യമുള്ളവനെന്നു നടിച്ച്, ഭൂമി മുഴുവൻ താനെ ജയിച്ചുവെന്നു കരുതുന്നു.
ആശംസതേ വൈ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രോ മഹാരാജ്യമസപത്നം പൃഥിവ്യാമ്। തസ്മിഞ്ശമഃ കേവലോ നോപലഭ്യോ ബദ്ധം സന്തം മന്യതേ ലബ്ധമര്ഥമ്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ ഭൂമിയിൽ എതിരില്ലാത്ത വലിയ രാജ്യം നേടാമെന്നു പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. അവനിൽ സത്യമായ ശാന്തി കാണാനാവില്ല; ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നതെല്ലാം സ്വന്തമാക്കിയതാണെന്നു അവൻ കരുതുന്നു.
പര്യസ്തേയം പൃഥിവീ കാലപക്വാ ദുര്യോധനാര്ഥേ പാണ്ഡവാന്യോദ്ധുകാമാഃ । സമാഗതാഃ സര്വയോധാഃ പൃഥിവ്യാം രാജാനശ്ച ക്ഷിതിപാലൈഃ സമേതാഃ
ഈ ഭൂമി കാലം പാകമായതുപോലെ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദുര്യോധനന്റെ കാരണമാണ് പാണ്ഡവന്മാർ യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഭൂമിയിലെ എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ രക്ഷകരോടൊപ്പം ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുന്നു.
സര്വേ ചൈതേ കൃതവൈരാഃ പുരസ്താ- ത്ത്വയാ രാജാനോ ഹൃതസാരാശ്ച കൃഷ്ണ । തവോദ്വേഗാത്സംശ്രിതാ ധാര്തരാഷ്ട്രാ- ന്സുസംഹതാഃ സഹ കര്ണേന വീരാഃ
കൃഷ്ണാ, നീയാൽ മുമ്പ് ശത്രുതയിലായ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു. നിന്നെ ഭയന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും കർണ്ണനും മറ്റു വീരന്മാരും ഒന്നിച്ച് ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ന തന്മതം മമ ദാശാര്ഹവീര
ദാശാർഹവീരാ, അതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായമല്ല.
തേഷാം സമുപവിഷ്ടാനാം ബഹൂനാം ദുഷ്ടചേതസാമ്। കഥം മധ്യം പ്രപദ്യേഥാഃ ശത്രൂണാം ശത്രുകര്ശന
ശത്രുക്കളായ ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ളവരൊക്കെയും കൂടിയിരിക്കുന്നിടയിൽ, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നീ എങ്ങനെ അവരുടെ ഇടയിൽ കടക്കാൻ കഴിയും?
സര്വഥാ ത്വം മഹാബാഹോ ദേവൈരപി ദുരുത്സഹഃ । പ്രഭാവം പൌരുഷം ബുദ്ധിം ജാനാമി തവ ശത്രുഹന്
മഹാബാഹുവേ, ദേവന്മാർക്കു പോലും നിന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, നിന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും ബുദ്ധിയും എനിക്ക് അറിയാം.
യാ മേ പ്രീതിഃ പാണ്ഡവേഷു ഭൂയഃക സാ ത്വയി മാധവ । പ്രേമ്ണാ ച ബഹുമാനാച്ച സൌഹൃദാച്ച ബ്രവീമ്യഹമ്
പാണ്ഡവന്മാരോടുള്ള സ്നേഹത്തേക്കാൾ കൂടുതലാണ് മാധവാ, നിന്നോടുള്ള എന്റെ സ്നേഹം. സ്നേഹത്താലും ആദരത്താലും സൗഹൃദത്താലുമാണ് ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്.
യാ മേ പ്രീതിഃ പുഷ്കരാക്ഷ ത്വദ്ദര്ശനസമുദ്ഭവാ। സാ കിമാഖ്യായതേ തുഭ്യമന്തരാത്മാഽസി ദേഹിനാം
പുഷ്കരാക്ഷ, നിന്നെ കണ്ടതിലൂടെ എനിക്ക് ഉണർന്ന ഈ സ്നേഹം ഞാൻ നിന്നോട് പറയേണ്ടതെന്ത്? നീ എല്ലാം അറിയുന്ന, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലാണല്ലോ.
വിദുരസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രശ്രിതം പുരുഷോത്തമഃ । ഇദം ഹോവാച വചനം മധുരം മധുസൂദനഃ
വിദുരന്റെ വിനയപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മധുസൂദനൻ ഇങ്ങനെ മധുരമായി പറഞ്ഞു.
യഥാ വ്രൂയാന്മഹാപ്രാജ്ഞോ യഥാ ബ്രൂയാദ്വിചക്ഷണഃ। സഥാ വാച്യസ്ത്വദ്വിധേന ഭവതാ മദ്വിധഃ സുഹൃത്
വിവേകവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവൻ എങ്ങനെ സംസാരിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെ നീ പോലുള്ള സ്നേഹിതൻ എന്നെ പോലുള്ള സ്നേഹിതനോട് സംസാരിക്കേണ്ടതാണ്.
ധര്മാര്ഥയുക്തം തഥ്യം ച യഥാ ത്വയ്യുപപദ്യതേ। തഥാ വചനമുക്തോഽസ്തി ത്വയൈതത്പിതൃമാതൃവത്
നീ എന്നോട് പറഞ്ഞത് പോലെ, സത്യം കൂടിയുള്ള, ധർമ്മത്തിനും ഉദ്ദേശത്തിനും അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ അച്ഛനും അമ്മയും പറയുന്നതുപോലെയാണ്.
സത്യം പ്രാപ്തം ച യുക്തം വാഽപ്യേവമേവ യഥാഽഽത്ഥ മാമ്। ശ്രൃണുഷ്വാഗമനേ ഹേതും വിദുരാവഹിതോ മമ
നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണെന്നും ശരിയാണെന്നും ഞാൻ സമ്മതിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാരണം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, വിദ്യുരാ.
ദൌരാത്മ്യം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ക്ഷത്രിയാണാം ച വൈരിതാമ്। സര്വമേതദഹം ജാനന്ക്ഷത്തഃ പ്രാപ്തോഽദ്യ കൌരവാന്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കളുടെ ദുഷ്ടതയും ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ വൈരവും ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇന്നിവിടെ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ വന്നത്, ക്ഷത്താ.
പര്യസ്താം പൃഥിവീം സര്വാം സാശ്വാം സരഥകുഞ്ജരാമ് । യോ മോചയേന്മൃത്യുപാശാത്പ്രാപ്നുയാദ്ധര്മമുത്തമമ്
കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവനെയും മരണത്തിന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ ഉന്നതമായ ധർമ്മം നേടുന്നു.
ധര്മകാര്യം യതഞ്ശക്ത്യാ നോ ചേത്പ്രാപ്നോതി മാനവഃ । പ്രാപ്തോ ഭവതി തത്പുണ്യമത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ കഴിവ് മുഴുവൻ ഉപയോഗിച്ച് ധർമ്മത്തിനായി ശ്രമിച്ചിട്ടും വിജയിക്കാതിരുന്നാൽ പോലും, അവൻ പുണ്യം നേടുന്നു; ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല.
മനസാ ചിന്തയന്പാപം കര്മണാ നാതിരോചയന്। ന പ്രാപ്നോതി ഫലം തസ്യേത്യേവം ധര്മവിദോ വിദുഃ
കുഴപ്പമായ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചാലും, അതിനെ പ്രവർത്തിയിൽ നടപ്പാക്കാത്തവന് അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കില്ലെന്ന് ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
സോഽഹം യതിഷ്യേ പ്രശമം ക്ഷത്തഃ കര്തുമമായയാ। കുരൂണാം സൃഞ്ജയാനാം ച സങ്ഗ്രാനേ വിനശിഷ്യതാമ്
ക്ഷത്താ, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ കൌരവരും ശ്രഞ്ജയരും യുദ്ധത്തിൽ നശിക്കാതിരിക്കാൻ സമാധാനം കൊണ്ടുവരാൻ മനസ്സിൽ വഞ്ചനയില്ലാതെ ശ്രമിക്കും.
സേയമാപന്മഹാഘോരാ കുരുഷ്വേവ സമുത്ഥിതാ । കര്ണദുര്യോധനകൃതാ സര്വേ ഹ്യേതേ തദന്വയാഃ
ഈ ഭയങ്കരമായ ദുരന്തം കൌരവരിൽ ഉണർന്നത് കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും കൊണ്ടാണ്; മറ്റുള്ളവർ എല്ലാവരും അവരെ പിന്തുടരുന്നവരാണ്.
വ്യസനേ ക്ലിശ്യമാനം ഹി യോ മിത്രം നാഭിപദ്യതേ । അനുനീയ യഥാശക്തി തം നൃശംസം വിദുര്ബുധാഃ
ദു:ഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന സ്നേഹിതനെ എല്ലാ ശ്രമവും നടത്തി ആശ്വസിപ്പിക്കാതിരിക്കുന്നവനെ, ജ്ഞാനികൾ ക്രൂരനെന്ന് കരുതുന്നു.
ആകേശഗ്രഹണാന്മിത്രമകാര്യാത്സംനിവര്തയന്। അവാച്യഃ കസ്യചിദ്ഭവതി കൃതയത്നോ യഥാബലമ്
സ്നേഹിതനെ തെറ്റായ വഴിയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ എല്ലാ ശ്രമവും ചെയ്തിട്ടും, തലയിൽ പിടിച്ചുവലിച്ചാലും പോലും വിജയിക്കാതിരുന്നാൽ, ആരും അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തില്ല.
തത്സമര്ഥം ശുഭം വാക്യം ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ്। ധാര്തരാഷ്ട്രഃ സഹാമാത്യോ ഗ്രഹീതും വിദുരാര്ഹതി
നീ പറഞ്ഞ ഈ ഉത്തമവും നല്ലതുമായ, ധർമ്മത്തിനും ഉദ്ദേശത്തിനും അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും അവന്റെ മന്ത്രിമാർക്കും സ്വീകരിക്കാൻ യോജിച്ചതാണ്.
ഹിതം ഹി ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം പാണ്ഡവാനാം തഥൈവ ച । പൃഥിവ്യാം ക്ഷത്രിയാണാം ച യതിഷ്യേഽഹമമായയാ
ധൃതരാഷ്ട്രന്മാരുടെയും പാണ്ഡവന്മാരുടെയും ഭൂമിയിലെ ക്ഷത്രിയന്മാരുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ വഞ്ചനയില്ലാതെ പരിശ്രമിക്കും.
ഹിതേ പ്രയതമാനം മാം ശങ്കേദ്ദുര്യോധനോ യദി। ഹൃദയസ്യ ച മേ പ്രീതിരാനൃണ്യം ച ഭവിഷ്യതി
ദുര്യോധനൻ എങ്കിൽ ഞാൻ അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നതിൽ സംശയിച്ചാലും, എന്റെ മനസ്സ് സംതൃപ്തവും കടമയില്ലാത്തതുമായിരിക്കും.
ജ്ഞാതീനാം ഹി മിഥോ ഭേദേ യന്മിത്രം നാഭിപദ്യതേ । സര്വയത്നേന മാധ്യസ്ഥ്യം ന തന്മിത്രം വിദുര്ബുധാഃ
ബന്ധുക്കൾ തമ്മിൽ ഭിന്നതയുണ്ടാകുമ്പോൾ, ഒരു സ്നേഹിതൻ എല്ലാ ശ്രമവും നടത്തി ഇടപെടാതിരിക്കുകയും, മധ്യസ്ഥനായി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്താൽ, ജ്ഞാനികൾ അവനെ സ്നേഹിതനെന്ന് കരുതില്ല.
ന മാം ബ്രൂയുരധര്മിഷ്ഠാ മൂഢാ ഹ്യസുഹൃദസ്തഥാ । ശക്തോ നാവാരയത്കൃഷ്ണഃ സംരബ്ധാന്കുരുപാണ്ഡവാന്
അധർമ്മികളും മൂഢന്മാരും ദുഷ്ടന്മാരും എന്നെക്കുറിച്ച് 'കൃഷ്ണൻ കൌരവരെയും പാണ്ഡവരെയും ശമിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു' എന്ന് പറയേണ്ട.
ഉഭയോഃ സാധയന്നര്ഥമഹാമാഗത ഇത്യുത । തത്ര യത്നമഹം കൃത്വാ ഗച്ഛേയം നൃഷ്വവാച്യതാമ്
ഇരുവശത്തെയും ഉദ്ദേശം ഞാൻ വിജയകരമായി സാധിപ്പിച്ചാൽ, ഞാൻ എല്ലാ ശ്രമവും നടത്തി മനുഷ്യരിൽ പ്രശംസ നേടും.
മമ ധര്മാര്ഥയുക്തം ഹി ശ്രുത്വാ വാക്യമനാമയമ്। ന ചേദാദാസ്യതേ ബാലോ ദിഷ്ടസ്യ വശമേഷ്യതി
എന്റെ ധർമ്മത്തോടും ഉത്തമഫലത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും ആ ബാലൻ സ്വീകരിക്കാതെ പോയാൽ, അവൻ വിധിയുടെ അധീനനാകും.