നിര്യായ ച മഹാബാഹുര്വാസുദേവോ മഹാമനാഃ । നിവേശായ യയൌ വേശ്യ വിദുരസ്യ മഹാത്മനഃ
പിന്നീട്, മഹാബാഹുവും മഹാത്മാവുമായ വാസുദേവൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, മഹാത്മാവായ വിദ്യുരന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
തമഭ്യഗച്ഛദ്ദ്രോണശ്ച കൃപോ ഭീഷ്മോഽഥ ബാഹ്ലികഃ । കുരവശ്ച മഹാബാഹും വിദുരസ്യ ഗൃഹേ സ്ഥിതമ്
അവിടെ ദ്രോണനും കൃപനും ഭീഷ്മനും ബാഹ്ലികനും കൂടാതെ കുരുക്കളും, വിദ്യുരന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന മഹാബാഹുവിനെ സന്ദർശിച്ചു.
ത ഊചുര്മാധവം വീരം കുരവോ മധുസൂദനമ് । നിവേദയാമോ വാര്ഷ്ണേയ സരത്നാംസ്തേ ഗൃഹാന്വയമ്
കുരുക്കൾ ആ വീരനായ മാധവനോടും മധുസൂദനനോടും പറഞ്ഞു: 'വൃഷ്ണികുലജാതനായോ, നമുക്ക് ഉള്ള എല്ലാ ധനസമ്പത്തോടുകൂടിയ വീടുകളും ഞങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു.'
താനുവാച മഹാതേജാഃ കൌരവാന്മധുസൂദനഃ । സര്വേ ഭവന്തേ ഗച്ഛന്തു സര്വാ മേഽപചിതിഃ കൃതാ
അവരോട് മഹാതേജസ്സുള്ള മധുസൂദനൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പോകാം; നിങ്ങൾ നൽകിയ ആദരം ഞാൻ മുഴുവനും ഏറ്റുവാങ്ങി.'
യാതേഷു കുരുഷു ക്ഷത്താ ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്। അഭ്യര്ചയാമാസ തദാ സര്വകാമൈഃ പ്രയത്നവാന്
കൗരവന്മാർ പുറപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, വിദുരൻ ദാശാർഹകുലത്തിൽ ജനിച്ച അജേയനായവനെ എല്ലാ ആഗ്രഹിച്ച വസ്തുക്കളും സമർപ്പിച്ച് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തതഃ ക്ഷത്രാഽന്നപാനാനി ശുചീനി ഗുണവന്തി ച। ഉപാഹരദനേകാനി കേശവായ മഹാത്മനേ
അതിനുശേഷം വിദുരൻ ശുദ്ധവും ഉത്തമഗുണമുള്ളതുമായ പലവിധ ഭക്ഷണവും പാനീയവും മഹാത്മാവായ കേശവനു കൊണ്ടുവന്നു.
തൈതര്പയിത്വാ പ്രഥമം ബ്രാഹ്മണാന്മധുസൂദനഃ । വേദവിദ്ഭ്യോ ദദൌ കൃഷ്ണഃ പരമദ്രവിണാന്യപി
ആദ്യം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, മധുസൂദനനായ കൃഷ്ണൻ വേദം അറിയുന്നവർക്കു വിലയേറിയ ഭണ്ഡാരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.
ഭുക്തവത്സു ദ്വിജാഗ്ര്യേഷു നിഷണ്ണേഷു വരാസനേ । ശുചിഃ സുപ്രയതോ ഭൂന്വാ വിദുരോഽന്നമുപാരത്
പ്രമുഖരായ ദ്വിജന്മാർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു ഉത്തമാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ, ശുദ്ധനും മനസ്സോടെ തയ്യാറായും ആയിരുന്ന വിദുരൻ അവർക്കു ഭക്ഷണം വിളമ്പി.
ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുക്ത ഇദം വചനമബ്രവീത്। സംവൃതൈസ്തുഷ്യ ഗോവിന്ദ ഏതന്നഃ ധനമ്। അന്യഥാ ഹി വിശേഷേണ കസ്ത്വാമര്ചിതുമര്ഹതി
ആഴമായ വിശ്വാസത്തോടെ വിദുരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദാ, ഞങ്ങളുടെ ഈ ലഘുവായ സമർപ്പണം ദയവായി അംഗീകരിക്കണമേ; കാരണം, ഇതല്ലാതെ മറ്റാരാണ് നിന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദരിക്കാനാകുക?'
തതോഽനുയായിഭിഃ സാര്ധം മരുദ്ഭിരിവ വാസവഃ। വിദുരാന്നാനി ബുഭുജേ ശുചീനി ഗുണവന്തി ച
അതിനുശേഷം, അനുയായികളോടൊപ്പം, ഇന്ദ്രൻ മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, വിദുരൻ ശുദ്ധവും ഉത്തമഗുണമുള്ളതുമായ ആഹാരം കഴിച്ചു.
തം ഭുക്തവന്തം വിവിധാഃ സുശബ്ദാഃ സൂതമാഗധാഃ । അഭിതുഷ്ടുവുരാസീനം ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം, സുതന്മാരും മാഗധന്മാരും അവിടെ ഇരുന്ന അജേയനായ ദാശാർഹനെ വിവിധ മനോഹരമായ ഗാനങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു.
തം ഭുക്തവന്തമാശ്വസ്തം നിശായാം വിദുരോഽബ്രവീത്। നേദം സമ്യഗ്വ്യവസിതം കേശവാഗമനം തവ
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മനസ്സിൽ ആശ്വാസം ലഭിച്ചപ്പോൾ, രാത്രിയിൽ വിദുരൻ പറഞ്ഞു: 'കേശവാ, നിന്റെ ഈ വരവ് ശരിയായ രീതിയിൽ തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല.'
അര്ഥധര്മാതിഗോ മന്ദഃ സംരമ്ഭീ ച ജനാര്ദന । മാനഘ്നോ മാനകാമശ്ച വൃദ്ധാനാം ശാസനാതിഗഃ
'ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ, ജനാർദ്ദനാ, ലാഭവും ധർമ്മവും അവഗണിക്കുന്നവനും, ക്രുദ്ധനും, മാനഭംഗം ചെയ്യുന്നവനും, ആദരമാഗ്രഹിക്കുന്നവനും, മൂപ്പന്മാരുടെ ഉപദേശം കേൾക്കാത്തവനും ആണ്.'
ധര്മശാസ്ത്രാതിഗോ മൂഢോ ദുരാത്മാ പ്രഗ്രഹം ഗതഃ । അനേയഃ ശ്രേയസാം മന്ദോ ധാര്തരാഷ്ട്രോ ജനാര്ദന
'അവൻ ധർമ്മശാസ്ത്രം ലംഘിക്കുന്നവനും, ഭ്രാന്തനും, ദുഷ്ടനും, മുറുക്കമുള്ള മനസ്സുള്ളവനും, നല്ലതിലേക്കു നയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനും, ജനാർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ നല്ലതിനെ തേടാൻ വൈകുന്നവനുമാണ്.'
കാമാത്മാ പ്രാജ്ഞമാനീ ച മിത്രധ്രുക്സര്വശങ്കിതാ । അകര്താ ചാകൃതജ്ഞശ്ച ത്യക്തധര്മാ പ്രിയാനൃതഃ
'അവൻ ആസക്തനായി, താനെ വലിയവനെന്ന് കരുതുന്നവനും, സുഹൃത്തുക്കളെ വിശ്വസിക്കാത്തവനും, എല്ലാവരെയും സംശയിക്കുന്നവനും, ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനും, കൃതജ്ഞതയില്ലാത്തവനും, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, അസത്യത്തിൽ ആനന്ദം കാണുന്നവനും ആണ്.'
മൂഢശ്വാകൃതബുദ്ധിശ്ച ഇന്ദ്രിയാണാമനീശ്വരഃ। കാമാനുസാരീ കൃത്യേഷു സര്വേഷ്വകൃതനിശ്ചയഃ
'അവൻ ഭ്രാന്തനും, സ്ഥിരതയില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവനും, ആഗ്രഹങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവനും, ഏതു കാര്യത്തിലും ഉറച്ച തീരുമാനമില്ലാത്തവനും ആണ്.'
ഏതൈശ്ചാന്യൈശ്ച ബഹുഭിര്ദോഷൈരേവ സമന്വിതഃ । ത്വയോച്യമാനഃ ശ്രേയോഽപി സംരമ്ഭാന്ന ഗ്രഹീഷ്യതി
'ഇവയും മറ്റു പല ദോഷങ്ങളും ഉള്ളവനായി, നീ നല്ലതിനെ പറയുമ്പോഴും അവൻ ക്രോധം കൊണ്ടു അതു അംഗീകരിക്കില്ല.'
ഭീഷ്മേ ദ്രോണേ കൃപേ കര്ണേ ദ്രോണപുത്രേ ജയദ്രഥേ। ഭൂയസീം വര്തതേ വൃത്തിം ന ശമേ കുരുതേ മനഃ
'ഭീഷ്മൻ, ദ്രോൺ, കൃപ, കർണ്ണൻ, ദ്രോൺപുത്രൻ, ജയദ്രഥൻ ഇവരോടൊപ്പം അവനു വലിയ പിന്തുണയുണ്ട്; അവൻ മനസ്സിൽ സമാധാനത്തേക്കു ചായുന്നില്ല.'
നിശ്ചിതം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം സകര്ണാനാം ജനാര്ദന । ഭീഷ്മദ്രോണമുഖാന്പാര്ഥാ ന ശക്താഃ പ്രതിവീക്ഷിതുമ്
'ജനാർദ്ദനാ, കർണ്ണനോടൊപ്പം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്കു, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, പാണ്ഡവന്മാർ നേരിടാൻ കഴിയില്ലെന്നു ഉറപ്പാണ്.'
സേനാസമുദയം കൃത്വാ പാര്ഥിവം മധുസൂദന। കൃതാര്ഥം മന്യതേ ബാല ആത്മാനമവിചക്ഷണാഃ
'രാജസേനയെ ഒരുമിപ്പിച്ചിട്ടു, മധുസൂദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ വിവേകമില്ലാതെ തന്നെ വിജയിയായി കരുതുന്നു.'
ഏകഃ കര്ണഃ പരാഞ്ജേതും സമര്ഥ ഇതി നിശ്ചിതമ് । ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്ബുദ്ധേഃ സ ശമം നോപയാസ്യതി
'കർണ്ണൻ ഒറ്റയ്ക്കു ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ കഴിയും എന്നു അവൻ ഉറപ്പുള്ളവനാണ്; ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ കാരണം സമാധാനം ഉണ്ടാകില്ല.'
സംവിച്ച ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം സര്വേഷാമേവ കേശവ । ശമേ പ്രയതമാനസ്യ തവ സൌഭ്രാത്രകാങ്ക്ഷിണഃ
'ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ മനസ്സുകൾ നീ അറിയുമ്പോൾ, കേശവാ, സഹോദരസ്നേഹത്താൽ സമാധാനത്തിനായി നീ ശ്രമിക്കുന്നു.'
ന പാണ്ഡവാനാമസ്മാഭിഃ പ്രതിദേയം യഥോചിതമ് । ഇതി വ്യവസിതാസ്തേഷു വചനം സ്യാന്നിരര്ഥകമ്
പാണ്ഡവന്മാരോട് ഞങ്ങൾക്കു യോജിച്ച രീതിയിൽ ഒന്നും തിരിച്ചു നൽകാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ അവരിടയിൽ നിന്റെ വാക്കുകൾ ഫലപ്രദമാകില്ല.
യത്ര സൂക്തം ദുരുക്തം ച സമം സ്യാന്മധുസൂദന । ന തത്ര പ്രലപേത്പ്രാജ്ഞോ ബധിരേഷ്വിവ ഗായനഃ
മധുസൂദനാ, നല്ല വാക്കും കഠിനവാക്കും ഒരുപോലെ കണക്കാക്കുന്നിടത്ത്, ബുദ്ധിമാൻ ആരും സംസാരിക്കേണ്ടതില്ല. കുരുടന്മാരുടെ ഇടയിൽ പാടുന്നവനെപ്പോലെയാണ് അത്.
അവിജാനത്സു മൂഢേഷു നിര്മര്യാദേഷു മാധവ । തത്ത്വം വാക്യം ബ്രുവന്നിന്ദ്യശ്ചണ്ഡാലേഷു ദ്വിജോ യഥാ
മാധവാ, അറിവില്ലാത്തവരും ഭ്രമിച്ചവരുമായ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരുടെ ഇടയിൽ സത്യവാക്ക് പറയുന്നത്, ചണ്ഡാളരുടെ ഇടയിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ അപമാനകരമാണ്.
സോഽയം ബലസ്ഥോ മൂഢശ്ചന കരിഷ്യതി തേ വചഃ । തസ്മിന്നിരര്ഥകം വാക്യമുക്തം സംപത്സ്യതേ തവ
ഇവൻ ശക്തനും മൂഢനും ആണല്ലോ, നിന്റെ വാക്ക് അവൻ കേൾക്കുകയോ അനുസരിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല. അവനോട് പറയുന്നതൊക്കെയും ഫലമില്ലാതെ പോകും.
തേഷാം സമുപവിഷ്ടാനാം സര്വേഷാം പാപചേതസാമ് । തവ മധ്യാവതരണം മമ കൃഷ്ണ ന രോചതേ
കൃഷ്ണാ, അവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്നവരൊക്കെയും ദുഷ്ടചിന്തകളുള്ളവരാണ്. അവരുടെ ഇടയിൽ നീ കടക്കുന്നത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല.
ദുര്ബുദ്ധീനാമശിഷ്ടാനാം ബഹൂനാം ദുഷ്ടചേതസാമ് । പ്രതീപം വചനം മധ്യേ തവ കൃഷ്ണ ന രോചതേ
കൃഷ്ണാ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവരും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരും ദുഷ്ടഹൃദയമുള്ളവരും ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത്, അവർക്കെതിരെ നീ വാക്ക് പറയുന്നത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല.
അനുപാസിതവൃദ്ധത്വാച്ഛ്രിയോ ദര്പാച്ച മോഹിതഃ । വയോദര്പാദമര്ഷാച്ച ന തേ ശ്രേയോ ഗ്രഹീഷ്യതി
വയസ്സുകൂടിയവരെ ആദരിക്കാതെയും, സമ്പത്തിലും അഭിമാനത്തിലും മുങ്ങിയതുകൊണ്ടും, യൗവനത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിലും കോപത്തിലും ആകൃഷ്ടനായതുകൊണ്ടും, അവൻ തനിക്കു നല്ലതെന്താണെന്നു സ്വീകരിക്കില്ല.
ബലം ബലവദപ്യസ്യ യദി വക്ഷ്യസി മാധവ । ത്വയ്യസ്യ മഹതീ ശങ്കാ ന കരിഷ്യതി തേ വചഃ
മാധവാ, നീ അവന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞാലും, അവൻ നിന്നെക്കുറിച്ച് വലിയ സംശയത്തിൽ ആകും. നിന്റെ വാക്ക് അവൻ അനുസരിക്കില്ല.