സംപ്രീതിഭോജ്യാന്യന്നാനി ആപദ്ഭോജ്യാനി വാ പുനഃ । ന ച സംപ്രീയതേ രാജന്ന ചൈവാപദ്ഗതാ വയമ്
സന്തോഷത്തോടെ കഴിക്കുന്ന അന്നവും, കഷ്ടതയിൽ കഴിക്കുന്നതും രാജാവേ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കഷ്ടതയിലുമില്ല.
ദ്വിഷദന്നം ന ഭോക്തവ്യം ദ്വിഷന്തം നൈവ ഭോജയേത് । പാണ്ഡവാന്ദ്വിഷസേ രാജന്മമ പ്രാണാ ഹി പാണ്ഡവാഃ
വൈരമുള്ളവരുടെ അന്നം കഴിക്കരുത്, വൈരമുള്ളവരെ ഭക്ഷണം കൊടുക്കാനും പാടില്ല; രാജാവേ, നിങ്ങൾ പാണ്ഡവന്മാരോട് വൈരം പുലർത്തുന്നു, പാണ്ഡവന്മാർ എനിക്ക് ജീവനെപ്പോലെയാണ്.
അകസ്മാദ്ദ്വിഷസേ രാജഞ്ജന്മപ്രഭൃതി പാണ്ഡവാന് । പ്രിയാനുവര്തിനോ ഭ്രാതൄന്സര്വൈഃ സമുദിതാന്ഗുണൈഃ
രാജാവേ, ജനനം മുതൽ നിങ്ങൾക്ക് പാണ്ഡവന്മാരോടു കാരണമില്ലാതെ വൈരം ഉണ്ടായി; അവർ നിങ്ങളുടെ സഹോദരന്മാരാണ്, എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും സമ്പന്നരായി, നിങ്ങളെ സ്നേഹിച്ചവരാണ്.
അകസ്മാച്ചൈവ പാര്ഥാനാം ദ്വേഷണം നോപപദ്യതേ। ധര്മേ സ്ഥിതാഃ പാണ്ഡവേയാഃ കസ്താന്കിം വക്തുമര്ഹതി
അതിനുപോലെ, പാണ്ഡവന്മാരെ വെറുക്കാൻ യുക്തിയില്ല; പാണ്ഡവപുത്രന്മാർ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരാണ് — ആരാണ് അവരെ കുറിച്ച് തെറ്റായി പറയാൻ കഴിയുക?
യസ്താന്ദ്വേഷ്ടി സ മാം ദ്വേഷ്ടി യസ്താനനു സമാമനു । ഐകാത്മ്യം മാം ഗതം വിദ്ധി പാണ്ഡവൈര്ധര്മചാരിഭിഃ
ആരെങ്കിലും അവരെ വെറുക്കുന്നവൻ എന്നെയും വെറുക്കുന്നു; ആരെങ്കിലും അവരെ പിന്തുടരുന്നവൻ എന്നെയും പിന്തുടരുന്നു. പാണ്ഡവന്മാരുമായി ഞാൻ ഒരുമയായി ചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്നു അറിയുക.
കാമക്രോധാനുവര്തീ ഹി യോ മോഹാദ്വിരുരുത്സതി। ഗുണവന്തം ച യോ ദ്വേഷ്ടി തമാഹുഃ പുരുഷാധമമ്
ആശയും കോപവും അനുസരിച്ച്, അജ്ഞാനത്തിൽ ഗുണവാന്മാരെ ദ്രോഹിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനെ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനെന്ന് പറയുന്നു.
യഃ കല്യാണഗുണാഞ്ജ്ഞാതീന്മോഹാല്ലോഭാദ്ദിദൃക്ഷതേ । സോജിതാത്മാഽജിതക്രോധോ ന ചിരം തിഷ്ഠതി ശ്രിയാ
അജ്ഞാനത്താലോ ലോഭത്താലോ തന്റെ ഗുണവാനായ ബന്ധുക്കളെ ദ്രോഹിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ളവനും കോപമില്ലാത്തവനുമെങ്കിലും, ദീർഘകാലം ഐശ്വര്യത്തിൽ നിലനിൽക്കില്ല.
അഥ യോ ഗുണസംപന്നാന്ഹൃദയസ്യാപ്രിയാനപി। പ്രിയേണ കുരുതേ വശ്യാംശ്ചിരം യശസി തിഷ്ഠതി
എന്നാൽ, ഹൃദയത്തിൽ ഇഷ്ടമില്ലെങ്കിലും ഗുണസമ്പന്നരായവരെ സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ച് അവരെ സ്വന്തമാക്കുന്നവൻ, ദീർഘകാലം പ്രശസ്തിയിൽ നിലനിൽക്കും.
സര്വമേതന്ന ഭോക്തവ്യമന്നം ദുഷ്ടാഭിസംഹിതമ്। ക്ഷുത്തുരേകസ്യ ഭോക്തവ്യമിതി മേ ധീയതേ മതിഃ
ദുഷ്ടഹൃദയത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയ ഈ അന്നം ഒന്നും കഴിക്കരുത്; ഓരോരുത്തൻ സ്വന്തമായി ഒരുക്കിയ അന്നം മാത്രം കഴിക്കണമെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പുള്ളതാണു.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുര്ദുര്യോധനമമര്ഷണമ് । നിശ്ചക്രാമ തതഃ ശുഭ്രാദ്ധാര്തരാഷ്ട്രനിവേശനാത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബാഹുവായവൻ, ദുര്യോധനന്റെ അഹങ്കാരത്തോട് വിടപറഞ്ഞ്, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ ശുദ്ധമായ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
നിര്യായ ച മഹാബാഹുര്വാസുദേവോ മഹാമനാഃ । നിവേശായ യയൌ വേശ്യ വിദുരസ്യ മഹാത്മനഃ
പിന്നീട്, മഹാബാഹുവും മഹാത്മാവുമായ വാസുദേവൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, മഹാത്മാവായ വിദ്യുരന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
തമഭ്യഗച്ഛദ്ദ്രോണശ്ച കൃപോ ഭീഷ്മോഽഥ ബാഹ്ലികഃ । കുരവശ്ച മഹാബാഹും വിദുരസ്യ ഗൃഹേ സ്ഥിതമ്
അവിടെ ദ്രോണനും കൃപനും ഭീഷ്മനും ബാഹ്ലികനും കൂടാതെ കുരുക്കളും, വിദ്യുരന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന മഹാബാഹുവിനെ സന്ദർശിച്ചു.
ത ഊചുര്മാധവം വീരം കുരവോ മധുസൂദനമ് । നിവേദയാമോ വാര്ഷ്ണേയ സരത്നാംസ്തേ ഗൃഹാന്വയമ്
കുരുക്കൾ ആ വീരനായ മാധവനോടും മധുസൂദനനോടും പറഞ്ഞു: 'വൃഷ്ണികുലജാതനായോ, നമുക്ക് ഉള്ള എല്ലാ ധനസമ്പത്തോടുകൂടിയ വീടുകളും ഞങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു.'
താനുവാച മഹാതേജാഃ കൌരവാന്മധുസൂദനഃ । സര്വേ ഭവന്തേ ഗച്ഛന്തു സര്വാ മേഽപചിതിഃ കൃതാ
അവരോട് മഹാതേജസ്സുള്ള മധുസൂദനൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പോകാം; നിങ്ങൾ നൽകിയ ആദരം ഞാൻ മുഴുവനും ഏറ്റുവാങ്ങി.'
യാതേഷു കുരുഷു ക്ഷത്താ ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്। അഭ്യര്ചയാമാസ തദാ സര്വകാമൈഃ പ്രയത്നവാന്
കൗരവന്മാർ പുറപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, വിദുരൻ ദാശാർഹകുലത്തിൽ ജനിച്ച അജേയനായവനെ എല്ലാ ആഗ്രഹിച്ച വസ്തുക്കളും സമർപ്പിച്ച് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തതഃ ക്ഷത്രാഽന്നപാനാനി ശുചീനി ഗുണവന്തി ച। ഉപാഹരദനേകാനി കേശവായ മഹാത്മനേ
അതിനുശേഷം വിദുരൻ ശുദ്ധവും ഉത്തമഗുണമുള്ളതുമായ പലവിധ ഭക്ഷണവും പാനീയവും മഹാത്മാവായ കേശവനു കൊണ്ടുവന്നു.
തൈതര്പയിത്വാ പ്രഥമം ബ്രാഹ്മണാന്മധുസൂദനഃ । വേദവിദ്ഭ്യോ ദദൌ കൃഷ്ണഃ പരമദ്രവിണാന്യപി
ആദ്യം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, മധുസൂദനനായ കൃഷ്ണൻ വേദം അറിയുന്നവർക്കു വിലയേറിയ ഭണ്ഡാരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.
ഭുക്തവത്സു ദ്വിജാഗ്ര്യേഷു നിഷണ്ണേഷു വരാസനേ । ശുചിഃ സുപ്രയതോ ഭൂന്വാ വിദുരോഽന്നമുപാരത്
പ്രമുഖരായ ദ്വിജന്മാർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു ഉത്തമാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ, ശുദ്ധനും മനസ്സോടെ തയ്യാറായും ആയിരുന്ന വിദുരൻ അവർക്കു ഭക്ഷണം വിളമ്പി.
ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുക്ത ഇദം വചനമബ്രവീത്। സംവൃതൈസ്തുഷ്യ ഗോവിന്ദ ഏതന്നഃ ധനമ്। അന്യഥാ ഹി വിശേഷേണ കസ്ത്വാമര്ചിതുമര്ഹതി
ആഴമായ വിശ്വാസത്തോടെ വിദുരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദാ, ഞങ്ങളുടെ ഈ ലഘുവായ സമർപ്പണം ദയവായി അംഗീകരിക്കണമേ; കാരണം, ഇതല്ലാതെ മറ്റാരാണ് നിന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദരിക്കാനാകുക?'
തതോഽനുയായിഭിഃ സാര്ധം മരുദ്ഭിരിവ വാസവഃ। വിദുരാന്നാനി ബുഭുജേ ശുചീനി ഗുണവന്തി ച
അതിനുശേഷം, അനുയായികളോടൊപ്പം, ഇന്ദ്രൻ മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, വിദുരൻ ശുദ്ധവും ഉത്തമഗുണമുള്ളതുമായ ആഹാരം കഴിച്ചു.
തം ഭുക്തവന്തം വിവിധാഃ സുശബ്ദാഃ സൂതമാഗധാഃ । അഭിതുഷ്ടുവുരാസീനം ദാശാര്ഹമപരാജിതമ്
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം, സുതന്മാരും മാഗധന്മാരും അവിടെ ഇരുന്ന അജേയനായ ദാശാർഹനെ വിവിധ മനോഹരമായ ഗാനങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു.
തം ഭുക്തവന്തമാശ്വസ്തം നിശായാം വിദുരോഽബ്രവീത്। നേദം സമ്യഗ്വ്യവസിതം കേശവാഗമനം തവ
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മനസ്സിൽ ആശ്വാസം ലഭിച്ചപ്പോൾ, രാത്രിയിൽ വിദുരൻ പറഞ്ഞു: 'കേശവാ, നിന്റെ ഈ വരവ് ശരിയായ രീതിയിൽ തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല.'
അര്ഥധര്മാതിഗോ മന്ദഃ സംരമ്ഭീ ച ജനാര്ദന । മാനഘ്നോ മാനകാമശ്ച വൃദ്ധാനാം ശാസനാതിഗഃ
'ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ, ജനാർദ്ദനാ, ലാഭവും ധർമ്മവും അവഗണിക്കുന്നവനും, ക്രുദ്ധനും, മാനഭംഗം ചെയ്യുന്നവനും, ആദരമാഗ്രഹിക്കുന്നവനും, മൂപ്പന്മാരുടെ ഉപദേശം കേൾക്കാത്തവനും ആണ്.'
ധര്മശാസ്ത്രാതിഗോ മൂഢോ ദുരാത്മാ പ്രഗ്രഹം ഗതഃ । അനേയഃ ശ്രേയസാം മന്ദോ ധാര്തരാഷ്ട്രോ ജനാര്ദന
'അവൻ ധർമ്മശാസ്ത്രം ലംഘിക്കുന്നവനും, ഭ്രാന്തനും, ദുഷ്ടനും, മുറുക്കമുള്ള മനസ്സുള്ളവനും, നല്ലതിലേക്കു നയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനും, ജനാർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ നല്ലതിനെ തേടാൻ വൈകുന്നവനുമാണ്.'
കാമാത്മാ പ്രാജ്ഞമാനീ ച മിത്രധ്രുക്സര്വശങ്കിതാ । അകര്താ ചാകൃതജ്ഞശ്ച ത്യക്തധര്മാ പ്രിയാനൃതഃ
'അവൻ ആസക്തനായി, താനെ വലിയവനെന്ന് കരുതുന്നവനും, സുഹൃത്തുക്കളെ വിശ്വസിക്കാത്തവനും, എല്ലാവരെയും സംശയിക്കുന്നവനും, ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനും, കൃതജ്ഞതയില്ലാത്തവനും, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, അസത്യത്തിൽ ആനന്ദം കാണുന്നവനും ആണ്.'
മൂഢശ്വാകൃതബുദ്ധിശ്ച ഇന്ദ്രിയാണാമനീശ്വരഃ। കാമാനുസാരീ കൃത്യേഷു സര്വേഷ്വകൃതനിശ്ചയഃ
'അവൻ ഭ്രാന്തനും, സ്ഥിരതയില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവനും, ആഗ്രഹങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവനും, ഏതു കാര്യത്തിലും ഉറച്ച തീരുമാനമില്ലാത്തവനും ആണ്.'
ഏതൈശ്ചാന്യൈശ്ച ബഹുഭിര്ദോഷൈരേവ സമന്വിതഃ । ത്വയോച്യമാനഃ ശ്രേയോഽപി സംരമ്ഭാന്ന ഗ്രഹീഷ്യതി
'ഇവയും മറ്റു പല ദോഷങ്ങളും ഉള്ളവനായി, നീ നല്ലതിനെ പറയുമ്പോഴും അവൻ ക്രോധം കൊണ്ടു അതു അംഗീകരിക്കില്ല.'
ഭീഷ്മേ ദ്രോണേ കൃപേ കര്ണേ ദ്രോണപുത്രേ ജയദ്രഥേ। ഭൂയസീം വര്തതേ വൃത്തിം ന ശമേ കുരുതേ മനഃ
'ഭീഷ്മൻ, ദ്രോൺ, കൃപ, കർണ്ണൻ, ദ്രോൺപുത്രൻ, ജയദ്രഥൻ ഇവരോടൊപ്പം അവനു വലിയ പിന്തുണയുണ്ട്; അവൻ മനസ്സിൽ സമാധാനത്തേക്കു ചായുന്നില്ല.'
നിശ്ചിതം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം സകര്ണാനാം ജനാര്ദന । ഭീഷ്മദ്രോണമുഖാന്പാര്ഥാ ന ശക്താഃ പ്രതിവീക്ഷിതുമ്
'ജനാർദ്ദനാ, കർണ്ണനോടൊപ്പം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്കു, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, പാണ്ഡവന്മാർ നേരിടാൻ കഴിയില്ലെന്നു ഉറപ്പാണ്.'
സേനാസമുദയം കൃത്വാ പാര്ഥിവം മധുസൂദന। കൃതാര്ഥം മന്യതേ ബാല ആത്മാനമവിചക്ഷണാഃ
'രാജസേനയെ ഒരുമിപ്പിച്ചിട്ടു, മധുസൂദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ വിവേകമില്ലാതെ തന്നെ വിജയിയായി കരുതുന്നു.'