തത്രൈവ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച മഹാരാജശ്ച ബാഹ്ലികഃ । കൃപശ്ച കസോമദത്തശ്ച നിര്വിഷ്ണാഃ കുരവസ്തഥാ
അപ്പോഴത്തെ ആ സഭയിൽ തന്നെ ധൃതരാഷ്ട്രനും മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനും കൃപനും സോമദത്തനും മറ്റു കുരുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാവരും മൗനവും വിഷാദവും നിറഞ്ഞവരായിരുന്നു.
തസ്യാം സംസദി സര്വേഷാം ക്ഷത്താരം പൂജയാമ്യഹമ് । വൃത്തേന ഹി ഭവത്യാര്യോ ന ധനേന ന വിദ്യയാ
ആ സഭയിൽ എല്ലാവർക്കുമുമുന്നിൽ ഞാൻ വിദ്യുരനെ ആദരിക്കുന്നു; കാരണം, നല്ല പെരുമാറ്റം കൊണ്ടാണ് ആര്യനായ് മാറുന്നത്, ധനം കൊണ്ടോ വിജ്ഞാനം കൊണ്ടോ അല്ല.
തസ്യ കൃഷ്ണ മഹാബുദ്ധേര്ഗമ്ഭീരസ്യ മഹാത്മനഃ। ക്ഷത്തുഃക ശീലമലങ്കാരോ ലോകാന്വിഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠതി
കൃഷ്ണാ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള, ഗൗരവമുള്ള, മഹാത്മാവായ വിദ്യുരന്റെ സ്വഭാവം അവന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അലങ്കാരമാണ്; അതാണ് ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നത്.
സാ ശോകാര്താ ച ഹൃഷ്ടാ ച ദൃഷ്ട്വാ ഗോവിന്ദമാഗതമ്। നാനാവിധാനി ദുഃഖാനി സര്വാണ്യേവാന്വകീര്തയമ്
ദു:ഖത്തിൽ ആകുലയായിരുന്ന ദ്രൗപദി, ഗോവിന്ദനെ വന്നത് കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷവും അനുഭവിച്ചു. അവൾ അനുഭവിച്ച എല്ലാ വിധ ദു:ഖങ്ങളും അവൾ അവനോട് പറഞ്ഞു.
പൂര്വൈരാചരിതം യത്തത്കുരാജഭിരരിന്ദമ । അക്ഷദ്യൂതം മൃഗവധഃ കച്ചിദേഷാം സുഖാവഹമ്
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനേ, പഴയ രാജാക്കന്മാർ കളിച്ചിരുന്ന പാശക്രീഡയും മാൻ വേട്ടയും അവർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങളാണോ?
തന്മാം ദഹതി യത്കൃഷ്ണാ സഭായാം കുരുസന്നിധൌ । ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ പരിക്ലിഷ്ടാ യഥാ ന കുശലം തഥാ
കുരുക്കളുടെ സന്നിധിയിൽ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കൃഷ്ണയെ അപമാനിച്ചപ്പോൾ സംഭവിച്ച ദു:ഖം ഇന്നും എന്റെ മനസ്സിൽ തീപോലെ കത്തുന്നു; അതിൽ നിന്നു നല്ലതു ഒന്നും ഉണ്ടാവില്ലായിരുന്നു.
നിര്വാസനം ച നഗരാത്പ്രവ്രജ്യാ ച പരന്തപ । നാനാവിധാനാം ദുഃഖാനാമാവാസോഽസ്മി ജനാര്ദന
ജനാർദ്ദനാ, നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടലും കാടിൽ അലയുന്ന ജീവിതവും, അനേകം തരത്തിലുള്ള ദു:ഖങ്ങളുടെയും വാസസ്ഥലമാണ് ഞാൻ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
അജ്ഞാതചര്യാ ബാലാനാമവരോധശ്ച മാധവ । ന മേ ക്ലേശതമം തത്സ്യാത്പുത്രൈഃ സഹ പരന്തപ
മാധവാ, എന്റെ മക്കൾ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, അവരുടെ അജ്ഞാതവാസവും സ്ത്രീകളുടെ ഒറ്റപ്പെടലും എനിക്ക് ഇത്രയും വലിയ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുമായിരുന്നില്ല.
ദുര്യോധനേന നികൃതാ വര്ഷമദ്യ ചതുര്ദശമ്। ദുഃഖാദപി സുഖം നഃ സ്യാദ്യദി പുണ്യഫലക്ഷയഃ
ദുര്യോധനൻ ഞങ്ങളെ പതിനാലു വർഷം വഞ്ചിച്ചു; നമ്മുടെ പുണ്യഫലം തീർന്നാൽ, ദു:ഖം പോലും സന്തോഷം നൽകില്ലായിരിക്കും.
ന മേ വിശേപോ ജാത്വാസീദ്ധാര്തരാഷ്ട്രേഷു പാണ്ഡവൈഃ । തേന സത്യേന കൃഷ്ണ ത്വാം ഹതാമിത്രം ശ്രിയാ വൃതമ് । അസ്മാദ്വിമുക്തം സങ്ഗ്രാമാത്പശ്യേയം പാണ്ഡവൈഃ സഹ
കുറുക്കളുടെ മക്കളേക്കാൾ പാണ്ഡവന്മാരോടാണ് എനിക്ക് എപ്പോഴും സ്നേഹം ഉണ്ടായിരുന്നത്; ആ സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ, കൃഷ്ണാ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് മഹത്വത്തോടെ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം നീ ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നത് ഞാൻ കാണട്ടെ.
നൈവ ശക്യാഃ പരാജേതും സര്വം ഹ്യേഷാം തഥാവിധമ് । പിതരം ത്വേവ ഗര്ഹേയം നാത്മാനം ന സുയോധനമ്
ഇവരെല്ലാവരെയും അങ്ങനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; പക്ഷേ, ഞാൻ കുറ്റം പറയേണ്ടത് എന്റെ അച്ഛനെയാണ്, എനിക്ക് അല്ല, സുയോധനനെയും അല്ല.
യേനാഹം കുന്തിഭോജായ ധനം വൃത്തൈരിവാര്പിതാ । ബാലാം മാമാര്യകസ്തുഭ്യം ക്രീഡന്തീം കന്ദുഹസ്തികാം
ഞാൻ ഒരു കുഞ്ഞായി കളിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, നല്ലവർക്കു സമ്പത്ത് നൽകുന്നതുപോലെ എന്റെ ഉത്തമനായ അച്ഛൻ എന്നെ കുന്തിഭോജന് നൽകിയതാണു.
അദാത്തു കുന്തിഭോജായ സഖാ സഖ്യേ മഹാത്മനേ । സാഽഹം പിത്രാ ച നികൃതാ ശ്വശുരൈശ്ച പരന്തപ। അത്യന്തദുഃഖിതാ കൃഷ്ണ കിം ജീവിതഫലം മമ
എന്റെ അച്ഛൻ സ്നേഹത്തിനുവേണ്ടി മഹാത്മാവായ കുന്തിഭോജനു എന്നെ നൽകി; അങ്ങനെ അച്ഛനും ഭർത്താവിന്റെ ബന്ധുക്കളും എന്നെ വഞ്ചിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ. കൃഷ്ണാ, അത്യന്തം ദു:ഖിതയായ ഞാൻ, ഈ ജീവിതത്തിൽ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?
യന്മാം വാഗബ്രവീന്നക്തം സൂതകേ സവ്യസാചിനഃ । പുത്രസ്തേ പൃഥിവീം ജേതാ യശശ്ചാസ്യ ദിവം സ്പൃശേത്
എന്റെ പ്രസവകാലത്ത്, സവ്യാസാചി രാത്രിയിൽ പറഞ്ഞ വാക്ക്: 'നിന്റെ മകൻ ഭൂമി ജയിക്കും, അവന്റെ കീർത്തി ആകാശത്തേക്കും ഉയരും.'
ഹത്വാ കുരൂന്മഹാജന്യേ രാജ്യം പ്രാപ്യ ധനഞ്ജയഃ । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ കൌന്തേയസ്ത്രീന്മേധാനാഹരിഷ്യതി
കുരുക്കളെ മഹായുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ച്, രാജ്യം നേടുമ്പോൾ, കുന്തിപുത്രനായ ധനഞ്ജയൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മൂന്നു വലിയ യാഗങ്ങൾ നടത്തും.
നാഹം താമഭ്യസൂയാമി നമോ ധര്മായ വേധസേ । കൃഷ്ണായ മഹതേ നിത്യം ധര്മോ ധാരയതി പ്രജാഃ
അതിൽ എനിക്ക് അസൂയയില്ല; സൃഷ്ടാവായ ധർമ്മത്തിന്ന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. മഹത്വമുള്ള കൃഷ്ണയുടെ പേരിൽ, ധർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ധര്മശ്ചേദസ്തി വാര്ഷ്ണേയ യഥാ വാഗഭ്യഭാഷത। ത്വം ചാപി തത്തഥാ കൃഷ്ണ സര്വം സംപാദയിഷ്യസി
വൃഷ്ണിവംശജനായ കൃഷ്ണാ, ആ വാക്കുകൾ പോലെ ധർമ്മം സത്യമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, നീ അതെല്ലാം നിർവഹിക്കും.
ന മാം മാധവ വൈധവ്യം നാര്ഥനാശോ ന വൈരിതാ । തഥാ ശോകായ ദഹതി യഥാ പുത്രൈര്വിനാ ഭവഃ
മാധവാ, വിധവയായതും സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടതും ശത്രുതയും എനിക്ക് ഇത്രയും ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല; എന്റെ മക്കളില്ലാത്തതാണു എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ദു:ഖം.
യാഽഹം ഗാണ്ഡീവധന്വാനം സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരമ്। ധനഞ്ജയം ന പശ്യാമി കാ ശാന്തിര്ഹൃദയസ്യ മേ। ഇതശ്ചതുര്ദശം വര്ഷം യന്നാപശ്യം യുധിഷ്ഠിരമ്
ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള ധനഞ്ജയനെ, ആയുധധാരികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായി, ഞാൻ കാണുന്നില്ല; എന്റെ ഹൃദയത്തിന് എങ്ങനെയെങ്കിലും സമാധാനം ഉണ്ടാകുമോ? പതിനാലു വർഷമായി ഞാൻ യുദിഷ്ഠിരനെ കാണുന്നില്ല.
ധനഞ്ജയം ച ഗോവിന്ദ യമൌ തം ച വൃകോദരമ്। ജീവനാശം പ്രനഷ്ടാനാം ശ്രാദ്ധം കുര്വന്തി മാനവാഃ
ഗോവിന്ദാ, ധനഞ്ജയനും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും വൃക്കോദരനും, പ്രിയപ്പെട്ടവർ നഷ്ടമായെന്ന് കരുതുമ്പോൾ, മനുഷ്യർ മരിച്ചവർക്കായി ശുദ്ധം നടത്താറുണ്ട്.
അര്ഥതസ്തേ മമ മൃതാസ്തേഷാം ചാഹം ജനാര്ദനാ । ബ്രൂയാ മാധവ രാജാനം ധര്മാത്മാനം യുധിഷ്ഠിരമ്
ജനാർദ്ദനാ, അവർ എനിക്ക് മരിച്ചവരുപോലെയാണ്, ഞാൻ അവർക്കും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. മാധവാ, നീ ധർമ്മശീലനായ രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരനോട് ഇതു പറയണം.
ഭൂയാംസ്തേ ഹീയതേ ധര്മോ മാ പുത്രക വൃഥാ കൃഥാഃ । പരാശ്രയാ വാസുദേവ യാ ജീവതി ഘിഗസ്തു താമ്
മകനേ, നിന്റെ ധർമ്മം ഇനി കുറയരുത്; വ്യർത്ഥമായി ഒന്നും ചെയ്യരുത്. വാസുദേവാ, ആശ്രയിച്ചുകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവളെ രക്ഷിക്കപ്പെടട്ടെ.
വൃത്തേഃ കാര്പണ്യലബ്ധായാ അപ്രതിഷ്ഠൈവ ജ്യായസീ। അഥോ ധനഞ്ജയം ബ്രൂയാ നിത്യോദ്യുക്തം വൃകോദരമ്
രണ്ടു വഴികളിൽ, ദുർബലത്വം കൊണ്ടു ലഭിക്കുന്നതിൽ സ്ഥിരതയോ മഹത്വമോ ഇല്ല; അതിനാൽ ധനഞ്ജയനും എപ്പോഴും സജ്ജനായ വൃക്കോദരനും സംസാരിക്കണം.
യദര്ഥം ക്ഷത്രിയാ സൂതേ തസ്യ കാലോഽയമാഗതഃ। അസ്മിംശ്ചേദാഗതേ കാലേ മിഥ്യാ ചാതിക്രമിഷ്യതി
ക്ഷത്രിയൻ ജനിക്കുന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശം ഇതാണ്; ആ സമയമിപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് അവൻ തെറ്റായ രീതിയിൽ പെരുമാറിയാൽ, തന്റെ കർത്തവ്യം അവൻ ലംഘിക്കും.
ലോകസംഭാവിതാഃ സംതഃ സുനൃശംസം കരിഷ്യഥ । നൃശംസേന ച വോ യുക്താംസ്ത്യജേയം ശാശ്വതീഃ സമാഃ
ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവർ അതിരുകടന്ന കാരുണ്യം കാണിച്ചാൽ അവരെ അപമാനം അനുഗമിക്കും; അത്തരം കാരുണ്യത്തിനായി ഞാൻ പോലും ശാശ്വതമായ സുഖം ഉപേക്ഷിക്കും.
കാലേ ഹി സമനുപ്രാപ്തേ ത്യക്തവ്യമപി ജീവനമ് । മാദ്രീപുത്രൌ ച വ്യക്തവ്യൌ ക്ഷത്രധര്മരതൌ സദാ
സമയമെത്തുമ്പോൾ ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരും; യുദ്ധധർമ്മത്തിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയുള്ള മാദ്രിയുടെ മക്കളോടും ഇത് വ്യക്തമാക്കണം.
വിക്രമേണാര്ജിതാന്ഭോഗാന്വൃണീതം ജീവിതാദപി । വിക്രമാധിഗതാ ഹ്യര്ഥാഃ ക്ഷത്രധര്മേണ ജീവതഃ
ധൈര്യത്തോടെ നേടിയ സുഖങ്ങൾ ജീവനേക്കാൾ വിലപ്പെട്ടതാണ്; ധൈര്യത്തോടെ സമ്പാദിച്ച സമ്പത്താണ് യുദ്ധധർമ്മത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കു യോജിക്കുന്നത്.
മനോ മനുഷ്യസ്യ സദാ പ്രീണന്തി പുരുഷോത്തമ। ഗത്വാ ബ്രൂഹി മഹാബാഹോ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരമ്
മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ എപ്പോഴും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു; അതിനാൽ, മഹാബാഹുവായ നീ പോവുകയും ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജ്ജുനനോടു സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യണം.
അര്ജുനം പാണ്ഡവം വീരം ദ്രൌപദ്യാഃ പദവീം ചര । വിദിതൌ ഹി തവാത്യന്തം ക്രുദ്ധൌ തൌ തു യഥാന്തകൌ
പാണ്ഡവരിൽ വീരനായ അർജ്ജുനനെയും, ദ്രൗപദിയുടെ വഴിയെ പോകുന്നവനെയും സമീപിക്കണം; അവർ ഇരുവരും ക്രുദ്ധരായാൽ മരണത്തേക്കാൾ ഭയങ്കരരാണ് എന്ന് നീ നന്നായി അറിയുന്നു.
ഭീമാര്ജുനൌ നയേതാം ഹി ദേവാനപി പരാം ഗതിമ്। തയോശ്ചൈതദവജ്ഞാനം യത്സാ കൃഷ്ണാ സഭാം ഗതാ
ഭീമനും അർജ്ജുനനും ദേവന്മാരെയും പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കാൻ കഴിയും; ദ്രൗപദി സഭയിൽ അനുഭവിച്ച അപമാനമാണ് അവരുടെ ക്രോധത്തിന് കാരണം.