പക്ഷ്മസംപാതജേ കാലേ നകുലേന വിനാകൃതാ । ന ലഭാമി ധൃതിം വീര സാഽദ്യ ജീവാമി പശ്യ മാമ്
പക്ഷികൾ പറന്നു പോകുന്ന കാലത്ത് നകുലൻ എന്നെ വിട്ടുപോയതുമുതൽ എനിക്ക് ഒരുപോലും മനസ്സുതീരുമാനമില്ല, ധീരനായ കൃഷ്ണാ. എന്നിരുന്നാലും, ഇന്നും ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു നോക്കൂ.
സര്വൈഃ പുത്രൈഃ പ്രിയതരാ ദ്രൌപദീ മേ ജനാര്ദന । കുലീനാ രൂപസംപന്നാ സര്വൈഃ സമുദിതാ ഗുണൈഃ
ജനാർദ്ദനാ, എന്റെ എല്ലാ മക്കളിലും ദ്രൗപദി എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്. ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ചവളും, സുന്ദരിയും, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നയുമാണ് അവൾ.
പുത്രലോകാത്പതിലോകം വൃണ്വാനാ സത്യവാദിനീ। പ്രിയാന്പുത്രാന്പരിത്യജ്യ പാണ്ഡവാനനുരുധ്യതേ
സത്യവാദിനിയായ ദ്രൗപദി മക്കളുടെ സ്നേഹത്തെ വിട്ട് ഭർത്താക്കന്മാരുടെ ലോകം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും പ്രിയപ്പെട്ട മക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പാണ്ഡവന്മാരെ അനുഗമിക്കുകയും ചെയ്തു.
മഹാഭിജനസംപന്നാ സര്വകാമൈഃ സുപൂജിതാ। ഈശ്വരീ സര്വകല്യാണീ ദ്രൌപദീ കഥമച്യുത
മഹത്തായ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവളും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെട്ടവളും, എല്ലാ ഭാഗ്യങ്ങളാലും സമ്പന്നയുമായ ദ്രൗപദി, അച്യുതാ, അവൾക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥ എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു?
പതിഭിഃ പഞ്ചഭിഃ ശൂരൈരഗ്നികല്പൈഃ പ്രഹാരിഭിഃ । ഉപപന്നാ മഹേഷ്വാസൈര്ദ്രൌപദീ ദുഃഖഭാഗിനീ
അഗ്നിയെപ്പോലെ ധൈര്യശാലികളായ അഞ്ച് ഭർത്താക്കന്മാരെ ലഭിച്ചിട്ടും, മഹാവീരന്മാരും വില്ലാളികളും ആയിട്ടും, ദ്രൗപദി ഇപ്പോൾ ദു:ഖത്തിൽ പങ്കാളിയാവുകയാണ്.
ചതുര്ദശമിദം വര്ഷം യന്നാപശ്യമരിന്ദമ । പുത്രാദിഭിഃ പരിദ്യൂനാം ദ്രൌപദീം സത്യവാദിനീമ്
അരിന്ദമാ, സത്യവാദിനിയായ ദ്രൗപദിയെ, മക്കളെയും മറ്റും നഷ്ടപ്പെട്ടവളെ, ഞാൻ കണ്ടിട്ട് ഇന്നേക്ക് പതിനാലാം വർഷമാണ്.
ന നൂനം കര്മഭിഃ പുണ്യൈരശ്രുതേ പുരുഷഃ സുഖമ് । ദ്രൌപദീ ചേത്തഥാവൃത്താ നാശ്രുതേ സുഖമവ്യയമ്
ദ്രൗപദി ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിട്ടും അവൾക്ക് ശാശ്വതമായ സന്തോഷം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടു മാത്രം മനുഷ്യന് സുഖം ലഭിക്കില്ലെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ന പ്രിയോ മമ കൃഷ്ണായാ ബീഭത്സുര്ന യുധിഷ്ഠിരഃ । ഭീമസേനോ യമൌ വാപി യദപശ്യം സഭാഗതാമ്
കൃഷ്ണയ്ക്ക് ഞാൻ അർജുനനോ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോ ഭീമസേനനോ യമജന്മാരോക്കെയും അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ പ്രിയനാണ്; ഞാൻ അവളെ ആ സഭയിൽ കണ്ടതുമുതൽ.
ന മേ ദുഃഖതരം കിംചിദ്ഭൂതപൂര്വം തതോഽധികമ് । സ്ത്രീധര്മിണീം ദ്രൌപദീം യച്ഛ്വശുരാണാം സമീപഗാമ്
എനിക്ക് ഇതിലും വേദനാജനകമായ മറ്റൊന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഭർത്താവിന്റെ കടമകൾ നിർവ്വഹിക്കുന്ന ദ്രൗപദിയെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവന്നത്.
ആനായിതാമനാര്യേണ ക്രോധലോഭാനുവര്തിനാ । സര്വേ പ്രൈക്ഷന്ത കുരവ ഏകവസ്ത്രാം സഭാഗതാമ്
അന്യായിയായവൻ ക്രോധത്തിലും ലോഭത്തിലും ആകൃഷ്ടനായി അവളെ സഭയിൽ കൊണ്ടുവന്നു. അപ്പോൾ കുരുക്കൾ എല്ലാവരും അവളെ ഒറ്റവസ്ത്രത്തിൽ കണ്ടു.
തത്രൈവ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച മഹാരാജശ്ച ബാഹ്ലികഃ । കൃപശ്ച കസോമദത്തശ്ച നിര്വിഷ്ണാഃ കുരവസ്തഥാ
അപ്പോഴത്തെ ആ സഭയിൽ തന്നെ ധൃതരാഷ്ട്രനും മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനും കൃപനും സോമദത്തനും മറ്റു കുരുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാവരും മൗനവും വിഷാദവും നിറഞ്ഞവരായിരുന്നു.
തസ്യാം സംസദി സര്വേഷാം ക്ഷത്താരം പൂജയാമ്യഹമ് । വൃത്തേന ഹി ഭവത്യാര്യോ ന ധനേന ന വിദ്യയാ
ആ സഭയിൽ എല്ലാവർക്കുമുമുന്നിൽ ഞാൻ വിദ്യുരനെ ആദരിക്കുന്നു; കാരണം, നല്ല പെരുമാറ്റം കൊണ്ടാണ് ആര്യനായ് മാറുന്നത്, ധനം കൊണ്ടോ വിജ്ഞാനം കൊണ്ടോ അല്ല.
തസ്യ കൃഷ്ണ മഹാബുദ്ധേര്ഗമ്ഭീരസ്യ മഹാത്മനഃ। ക്ഷത്തുഃക ശീലമലങ്കാരോ ലോകാന്വിഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠതി
കൃഷ്ണാ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള, ഗൗരവമുള്ള, മഹാത്മാവായ വിദ്യുരന്റെ സ്വഭാവം അവന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അലങ്കാരമാണ്; അതാണ് ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നത്.
സാ ശോകാര്താ ച ഹൃഷ്ടാ ച ദൃഷ്ട്വാ ഗോവിന്ദമാഗതമ്। നാനാവിധാനി ദുഃഖാനി സര്വാണ്യേവാന്വകീര്തയമ്
ദു:ഖത്തിൽ ആകുലയായിരുന്ന ദ്രൗപദി, ഗോവിന്ദനെ വന്നത് കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷവും അനുഭവിച്ചു. അവൾ അനുഭവിച്ച എല്ലാ വിധ ദു:ഖങ്ങളും അവൾ അവനോട് പറഞ്ഞു.
പൂര്വൈരാചരിതം യത്തത്കുരാജഭിരരിന്ദമ । അക്ഷദ്യൂതം മൃഗവധഃ കച്ചിദേഷാം സുഖാവഹമ്
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനേ, പഴയ രാജാക്കന്മാർ കളിച്ചിരുന്ന പാശക്രീഡയും മാൻ വേട്ടയും അവർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്ന കാര്യങ്ങളാണോ?
തന്മാം ദഹതി യത്കൃഷ്ണാ സഭായാം കുരുസന്നിധൌ । ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ പരിക്ലിഷ്ടാ യഥാ ന കുശലം തഥാ
കുരുക്കളുടെ സന്നിധിയിൽ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കൃഷ്ണയെ അപമാനിച്ചപ്പോൾ സംഭവിച്ച ദു:ഖം ഇന്നും എന്റെ മനസ്സിൽ തീപോലെ കത്തുന്നു; അതിൽ നിന്നു നല്ലതു ഒന്നും ഉണ്ടാവില്ലായിരുന്നു.
നിര്വാസനം ച നഗരാത്പ്രവ്രജ്യാ ച പരന്തപ । നാനാവിധാനാം ദുഃഖാനാമാവാസോഽസ്മി ജനാര്ദന
ജനാർദ്ദനാ, നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടലും കാടിൽ അലയുന്ന ജീവിതവും, അനേകം തരത്തിലുള്ള ദു:ഖങ്ങളുടെയും വാസസ്ഥലമാണ് ഞാൻ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
അജ്ഞാതചര്യാ ബാലാനാമവരോധശ്ച മാധവ । ന മേ ക്ലേശതമം തത്സ്യാത്പുത്രൈഃ സഹ പരന്തപ
മാധവാ, എന്റെ മക്കൾ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, അവരുടെ അജ്ഞാതവാസവും സ്ത്രീകളുടെ ഒറ്റപ്പെടലും എനിക്ക് ഇത്രയും വലിയ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുമായിരുന്നില്ല.
ദുര്യോധനേന നികൃതാ വര്ഷമദ്യ ചതുര്ദശമ്। ദുഃഖാദപി സുഖം നഃ സ്യാദ്യദി പുണ്യഫലക്ഷയഃ
ദുര്യോധനൻ ഞങ്ങളെ പതിനാലു വർഷം വഞ്ചിച്ചു; നമ്മുടെ പുണ്യഫലം തീർന്നാൽ, ദു:ഖം പോലും സന്തോഷം നൽകില്ലായിരിക്കും.
ന മേ വിശേപോ ജാത്വാസീദ്ധാര്തരാഷ്ട്രേഷു പാണ്ഡവൈഃ । തേന സത്യേന കൃഷ്ണ ത്വാം ഹതാമിത്രം ശ്രിയാ വൃതമ് । അസ്മാദ്വിമുക്തം സങ്ഗ്രാമാത്പശ്യേയം പാണ്ഡവൈഃ സഹ
കുറുക്കളുടെ മക്കളേക്കാൾ പാണ്ഡവന്മാരോടാണ് എനിക്ക് എപ്പോഴും സ്നേഹം ഉണ്ടായിരുന്നത്; ആ സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ, കൃഷ്ണാ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് മഹത്വത്തോടെ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം നീ ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നത് ഞാൻ കാണട്ടെ.
നൈവ ശക്യാഃ പരാജേതും സര്വം ഹ്യേഷാം തഥാവിധമ് । പിതരം ത്വേവ ഗര്ഹേയം നാത്മാനം ന സുയോധനമ്
ഇവരെല്ലാവരെയും അങ്ങനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; പക്ഷേ, ഞാൻ കുറ്റം പറയേണ്ടത് എന്റെ അച്ഛനെയാണ്, എനിക്ക് അല്ല, സുയോധനനെയും അല്ല.
യേനാഹം കുന്തിഭോജായ ധനം വൃത്തൈരിവാര്പിതാ । ബാലാം മാമാര്യകസ്തുഭ്യം ക്രീഡന്തീം കന്ദുഹസ്തികാം
ഞാൻ ഒരു കുഞ്ഞായി കളിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, നല്ലവർക്കു സമ്പത്ത് നൽകുന്നതുപോലെ എന്റെ ഉത്തമനായ അച്ഛൻ എന്നെ കുന്തിഭോജന് നൽകിയതാണു.
അദാത്തു കുന്തിഭോജായ സഖാ സഖ്യേ മഹാത്മനേ । സാഽഹം പിത്രാ ച നികൃതാ ശ്വശുരൈശ്ച പരന്തപ। അത്യന്തദുഃഖിതാ കൃഷ്ണ കിം ജീവിതഫലം മമ
എന്റെ അച്ഛൻ സ്നേഹത്തിനുവേണ്ടി മഹാത്മാവായ കുന്തിഭോജനു എന്നെ നൽകി; അങ്ങനെ അച്ഛനും ഭർത്താവിന്റെ ബന്ധുക്കളും എന്നെ വഞ്ചിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ. കൃഷ്ണാ, അത്യന്തം ദു:ഖിതയായ ഞാൻ, ഈ ജീവിതത്തിൽ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?
യന്മാം വാഗബ്രവീന്നക്തം സൂതകേ സവ്യസാചിനഃ । പുത്രസ്തേ പൃഥിവീം ജേതാ യശശ്ചാസ്യ ദിവം സ്പൃശേത്
എന്റെ പ്രസവകാലത്ത്, സവ്യാസാചി രാത്രിയിൽ പറഞ്ഞ വാക്ക്: 'നിന്റെ മകൻ ഭൂമി ജയിക്കും, അവന്റെ കീർത്തി ആകാശത്തേക്കും ഉയരും.'
ഹത്വാ കുരൂന്മഹാജന്യേ രാജ്യം പ്രാപ്യ ധനഞ്ജയഃ । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ കൌന്തേയസ്ത്രീന്മേധാനാഹരിഷ്യതി
കുരുക്കളെ മഹായുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ച്, രാജ്യം നേടുമ്പോൾ, കുന്തിപുത്രനായ ധനഞ്ജയൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം മൂന്നു വലിയ യാഗങ്ങൾ നടത്തും.
നാഹം താമഭ്യസൂയാമി നമോ ധര്മായ വേധസേ । കൃഷ്ണായ മഹതേ നിത്യം ധര്മോ ധാരയതി പ്രജാഃ
അതിൽ എനിക്ക് അസൂയയില്ല; സൃഷ്ടാവായ ധർമ്മത്തിന്ന് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. മഹത്വമുള്ള കൃഷ്ണയുടെ പേരിൽ, ധർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ധര്മശ്ചേദസ്തി വാര്ഷ്ണേയ യഥാ വാഗഭ്യഭാഷത। ത്വം ചാപി തത്തഥാ കൃഷ്ണ സര്വം സംപാദയിഷ്യസി
വൃഷ്ണിവംശജനായ കൃഷ്ണാ, ആ വാക്കുകൾ പോലെ ധർമ്മം സത്യമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, നീ അതെല്ലാം നിർവഹിക്കും.
ന മാം മാധവ വൈധവ്യം നാര്ഥനാശോ ന വൈരിതാ । തഥാ ശോകായ ദഹതി യഥാ പുത്രൈര്വിനാ ഭവഃ
മാധവാ, വിധവയായതും സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടതും ശത്രുതയും എനിക്ക് ഇത്രയും ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല; എന്റെ മക്കളില്ലാത്തതാണു എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ദു:ഖം.
യാഽഹം ഗാണ്ഡീവധന്വാനം സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരമ്। ധനഞ്ജയം ന പശ്യാമി കാ ശാന്തിര്ഹൃദയസ്യ മേ। ഇതശ്ചതുര്ദശം വര്ഷം യന്നാപശ്യം യുധിഷ്ഠിരമ്
ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള ധനഞ്ജയനെ, ആയുധധാരികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായി, ഞാൻ കാണുന്നില്ല; എന്റെ ഹൃദയത്തിന് എങ്ങനെയെങ്കിലും സമാധാനം ഉണ്ടാകുമോ? പതിനാലു വർഷമായി ഞാൻ യുദിഷ്ഠിരനെ കാണുന്നില്ല.
ധനഞ്ജയം ച ഗോവിന്ദ യമൌ തം ച വൃകോദരമ്। ജീവനാശം പ്രനഷ്ടാനാം ശ്രാദ്ധം കുര്വന്തി മാനവാഃ
ഗോവിന്ദാ, ധനഞ്ജയനും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും വൃക്കോദരനും, പ്രിയപ്പെട്ടവർ നഷ്ടമായെന്ന് കരുതുമ്പോൾ, മനുഷ്യർ മരിച്ചവർക്കായി ശുദ്ധം നടത്താറുണ്ട്.