രാജമാര്ഗേ നരാസ്തസ്മിന്സംസ്തുവന്ത്യവനിം ഗതാഃ । തസ്മിന്കാലേ മഹാരാജ ഹൃഷീകേശപ്രവേശനേ
ആ രാജപഥത്തിൽ, മഹാരാജാവേ, ഹൃഷീകേശൻ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ എത്തിയ പുരുഷന്മാർ ഭൂമിയെ പ്രശംസിച്ചു.
ആവൃതാനി വരസ്ത്രീഭിര്ഗൃഹാണി സുമഹാന്ത്യപി । പ്രചലന്തീവ ഭാരേണ ദൃശ്യന്തേസ്മ മഹീതലേ
ഉത്തമസ്ത്രീകൾ നിറഞ്ഞ വലിയ വീടുകൾ പോലും, അവയുടെ ഭാരത്തിൽ ഭൂമിയിൽ കുലുങ്ങുന്നപോലെ തോന്നി.
തഥാ ച ഗതിമന്തസ്തേ വാസുദേവസ്യ വാജിനഃ । പ്രനഷ്ടഗതയോഽഭൂവന്രാജമാര്ഗേ നരൈര്വൃതേ
അങ്ങനെ വാസുദേവന്റെ വേഗമുള്ള കുതിരകള് രാജപഥത്തില് ജനങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറ്റിയപ്പോള് വേഗം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സ ഗൃഹം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പ്രാവിശച്ഛത്രുകര്ശനഃ। പാണ്ഡുരൈഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷഃ പ്രാസാദൈരുപശോഭിതമ്
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന, കമലനയനനായ പാണ്ഡവന് ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കടന്നു, വെള്ളപൊലിഞ്ഞ കൊട്ടാരങ്ങള് അണിനിരന്ന ആ ഭവനം അതിമനോഹരമായിരുന്നു.
തിസ്രഃ കക്ഷ്യാ വ്യതിക്രമ്യ കേശവോ രാജവേശ്മനഃ । വൈചിത്രവീര്യം രാജാനമഭ്യഗച്ഛദരിന്ദമഃ
രാജകുടീരത്തിന്റെ മൂന്ന് വളപ്പുകള് കടന്ന്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച കേശവന് വൈചിത്രവീര്യനായ രാജാവിന്റെ അടുക്കല് എത്തി.
അഭ്യാഗച്ഛതി ദാശാര്ഹേ പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്നരാധിപഃ । തഹൈവ ദ്രോണഭീഷ്മാഭ്യാമുദതിഷ്ഠന്മഹായശാഃ
ദാശാര്ഹന് അടുത്തെത്തുമ്പോള്, ധീരനും ജ്ഞാനിയും ആയ രാജാവ്, ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും കൂടെ എഴുന്നേറ്റു, അവരുടെ മഹത്വം പ്രകാശിച്ചു.
കൃപശ്ച സോമദത്തശ്ച മഹാരാജശ്ച ബാഹ്ലികഃ। ആസനേഭ്യോഽചലന്സര്വേ പൂജയന്തോ ജനാര്ദനമ്
കൃപനും സോമദത്തനും മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനും, എല്ലാവരും ജനാര്ദ്ദനനെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളില് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
തതോ രാജാനമാസാദ്യ ധൃതരാഷ്ട്രം യശസ്വിനമ്। സഭീഷ്മം പൂജയാമാസ വാര്ഷ്ണേയോ വാഗ്ഭിരഞ്ജസാ
അതിനുശേഷം, ഭീഷ്മനോടൊപ്പം വൃഷ്ണിവംശത്തില് പിറന്നവന് ധൃതരാഷ്ട്രനെ സമീപിച്ച് മനോഹരമായ വാക്കുകളാല് ആദരിച്ചു.
തേഷു ധര്മാനുപൂര്വീ താം പ്രയുജ്യ മധുസൂദനഃ । യഥാവയഃ സമീയായ രാജഭിഃ സഹ മാധവഃ
അവിടെ മധുസൂദനന് ധര്മാനുസൃതമായ ക്രമത്തില് രാജാക്കന്മാരെ അവരുടെ പ്രായം അനുസരിച്ച് ആദരിച്ചു.
അഥ ദ്രോണം സബാഹ്ലീകം സപുത്രം ച യശസ്വിനമ്। കൃപം ച സോമദത്തം ച സമീയായ ജനാര്ദനഃ
പിന്നീട് ജനാര്ദ്ദനന് ദ്രോണനെയും, പുത്രനോടൊപ്പം ബാഹ്ലികനെയും, കൃപനെയും, സോമദത്തനെയും ആദരിച്ചു.
തത്രാസീദൂര്ജിതം മൃഷ്ടം കാഞ്ചനം മഹദാസനമ് । ശാസനാദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ തത്രോപാവിശദച്യുതഃ
അവിടെ ഒരു ഭംഗിയുള്ള, നന്നായി മിനുക്കിയ പൊന്നിരിപ്പിടം ഉണ്ടായിരുന്നു. ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കല്പനപ്രകാരം അച്യുതന് അതില് ഇരുന്നു.
അഥ ഗാം മധുപര്കം ചാപ്യുദകം ച ജനാര്ദനേ । ഉപജഹ്നുര്യഥാന്യായം ധൃതരാഷ്ട്രപുരോഹിതാഃ
അതിനുശേഷം, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുരോഹിതന്മാര് ജനാര്ദ്ദനന് വേണ്ടി ആചാരപ്രകാരം പശുവിനെയും മധുപര്ക്കത്തെയും വെള്ളവും കൊണ്ടുവന്നു.
കൃതാതിഥ്യസ്തു ഗോവിന്ദഃ സര്വാന്പരിഹസന്കുരൂന് । ആസ്തേ സാംബന്ധികം കുര്വന്കുരുഭിഃ പരിവാരിതഃ
ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച ശേഷം ഗോവിന്ദന് കുരുക്കളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവരോടൊപ്പം ബന്ധുത്വം പുലര്ത്തി സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു.
സോഽര്ചിതോ ധൃതരാഷ്ട്രേണ പൂജിതശ്ച മഹായശാഃ । രാജാനം സമനുജ്ഞാപ്യ നിരക്രാമദരിന്ദമഃ
ധൃതരാഷ്ട്രനും മറ്റുള്ളവരും ആദരിച്ച ശേഷം, മഹത്വമുള്ള ശത്രുനാശകന് രാജാവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
തൈഃ സമേത്യ യഥാന്യായം കുരുഭിഃ കുരുസംസദി । വിദുരാവസഥം രമ്യമുപാതിഷ്ഠത മാധവഃ
കുരുക്കളെ ആചാരപ്രകാരം സഭയില് കണ്ടു, മാധവന് വിചാരിച്ച ശേഷം മനോഹരമായ വിദുരന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
വിദുരഃ സര്വകല്യാണൈരഭിഗമ്യ ജനാര്ദനമ് । അര്ചയാമാസ ദാശാര്ഹം സര്വകാമൈരുപസ്ഥിതമ്
വിദുരന് എല്ലാ മംഗളങ്ങളോടെയും ജനാര്ദ്ദനനെ സമീപിച്ച്, ദാശാര്ഹനെ എല്ലാ ഇഷ്ടസൗകര്യങ്ങളോടും കൂടി ആദരിച്ചു.
കൃതാതിഥ്യം തു ഗോവിന്ദം വിദുരഃ സര്വധര്മവിത്। കുശലം പാണ്ഡുപുത്രാണാമപൃച്ഛന്മധുസൂദനമ്
ആതിഥ്യം പൂര്ത്തിയായ ശേഷം, എല്ലാ ധര്മങ്ങളും അറിയുന്ന വിദുരന് മധുസൂദനനോടു പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ ക്ഷേമം ചോദിച്ചു.
പ്രീയമാണസ്യ സുഹൃദോ വിദുരോ ബുദ്ധിസത്തമഃ । ധര്മാര്ഥനിത്യസ്യ സതോ ഗതരോവസ്യ ധീമതഃ
പ്രിയസുഹൃത്ത്, ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ള, ധര്മത്തിലും സമ്പത്തിലും സ്ഥിരനായി ദീര്ഘകാലം കഴിഞ്ഞ് വന്ന വിദുരനോട്—
തസ്യ സര്വം സവിസ്താരം പാണ്ഡവാനാം വിചേഷ്ടിതമ് । ക്ഷത്തുരാചഷ്ട ദാശാര്ഹഃ സര്വം പ്രത്യക്ഷദര്ശിവാന്
അവന് നേരിട്ട് കണ്ട ദാശാര്ഹന് പാണ്ഡവരുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമായി വിദുരനോട് പറഞ്ഞു.
അഥോപഗമ്യ വിദുരമപരാഹ്ണേ ജനാര്ദനഃ। പിതൃഷ്വസാരം സ പൃഥാമഭ്യഗച്ഛദരിന്ദമഃ
അതിനുശേഷം, അപരാഹ്ണ സമയത്ത് ജനാര്ദ്ദനന് വിദുരനെ സന്ദര്ശിച്ചു, പിന്നെ പിതാവിന്റെ സഹോദരിയായ പൃഥയെ സമീപിച്ചു.
സാ ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണമായാന്തം പ്രസന്നാദിത്യവര്ചസമ്। കണ്ഠേ ഗൃഹീത്വാ പ്രാക്രോശത്സ്മരന്തീ തനയാന്പൃഥാ
കൃഷ്ണൻ വന്നു സമീപിക്കുന്നതും, പ്രകാശമുള്ള ഒരു ഉജ്ജ്വല സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, കുന്തി അവനെ കഴുത്തിൽ ചേർത്ത് പിടിച്ചു. തന്റെ മക്കളെ ഓർത്ത് അവൾ കരഞ്ഞുപോയി.
തേഷാം സത്വവതാം മധ്യേ ഗോവിന്ദം സഹചാരിണമ് । ചിരസ്യ ദൃഷ്ട്വാ വാര്ഷ്ണേയം ബാഷ്പമാഹാരയത്മൃഥാ
ആ ധൈര്യശാലികളായവരുടെ നടുവിൽ, വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗോവിന്ദനെ, വളരെക്കാലത്തിന് ശേഷം കണ്ടപ്പോൾ, പൃഥാ കണ്ണീരൊഴുക്കി.
സാഽബ്രവീത്കൃഷ്ണമാസീനം കൃതാതിഥ്യം യുധാം പതിമ് । ബാഷ്പഗദ്ഗദപൂര്ണേന മുഖേന പരിശുഷ്യതാ
അവൻ അതിഥിയായി ആദരിക്കപ്പെട്ട് ഇരുന്ന കൃഷ്ണനോട്, യുദ്ധവീരന്മാരുടെ നാഥനോട്, കണ്ണീരും ദു:ഖത്തിൽ ഉണങ്ങിയ വാക്കുകളും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ അവൾ പറഞ്ഞു.
ഏതേ ബാല്യാന്പ്രഭൃത്യേവ ഗുരുശുശ്രൂഷണേ രതാഃ । പരസ്പരസ്യ സുഹൃദഃ സംമതാഃ സമചേതസഃ। നികൃത്യാ ഭ്രംശിതാ രാജ്യാഞ്ജനാര്ഹാ നിര്ജനം ഗതാഃ
ഇവരെ ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ മുതിർന്നവരെ സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടായവരും, പരസ്പരം പ്രിയവും മനസ്സിൽ ഐക്യവുമുള്ളവരുമായിരുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾക്കും പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. എന്നാൽ, വഞ്ചനയാൽ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട്, അർഹതയുള്ളവരായിട്ടും ഒറ്റപ്പെടേണ്ടി വന്നു.
വിനീതക്രോധഹര്ഷാശ്ച ബ്രഹ്മണ്യാഃ സത്യവാദിനഃ । ത്യക്ത്വാ പ്രിയമുഖേ പാര്ഥാ രുദതീമപഹായ മാമ്
വിനയവും, ക്രോധവും ആനന്ദവും വിട്ടവരും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കുന്നവരും, സത്യം പറയുന്നവരുമായ പാണ്ഡവന്മാർ, പ്രിയപ്പെട്ട അമ്മയായ എന്നെ കരയിച്ച്, വനത്തിലേക്ക് പോയി.
അഹാര്ഷുശ്ച വനം യാന്തഃ സമൂലം ഹൃദയം മമ। അതദര്ഹാ മഹാത്മാനഃ കഥം കേശവ പാണ്ഡവാഃ
അവർ വനത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയം മുഴുവനും അവർ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. കേശവാ, മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് അർഹതയില്ലാത്ത ഈ ദുരിതം എങ്ങനെ സഹിക്കേണ്ടി വന്നു?
ഊഷുര്മഹാവനേ താത സിംഹവ്യാഘ്രഗജാകുലേ । ബാലാ വിഹീനാഃ പിത്രാ തേ മയാ സതതലാലിതാഃ
സിംഹങ്ങൾ, കടുവകൾ, ആനകൾ നിറഞ്ഞ വലിയ വനത്തിൽ, പിതാവിനെ ഇല്ലാതായും, എപ്പോഴും എന്റെ സ്നേഹത്തിൽ വളർന്നും, ആ കുഞ്ഞുങ്ങൾ ജീവിച്ചു, പ്രിയനേ.
അപശ്യന്തശ്ച പിതരൌ കഥമുഷൂര്മഹാവനേ। ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷൈര്ഭൃദങ്ഗൈര്വേണുനിസ്വനൈഃ
അവർക്കു ബാല്യത്തിൽ മുതൽ ശംഖം, മദ്ദളം, വേദി എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മാത്രമേ അറിയാവുന്നതായിരുന്നുള്ളൂ. അച്ഛനും അമ്മയും ഇല്ലാതെ, ആ വലിയ വനത്തിൽ അവർ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു?
പാണ്ഡവാഃ സമബോധ്യന്ത ബാല്യാത്പ്രഭൃതി കേശവ । യേ സ്മ വാരണശബ്ദേന ഹയാനാം ഹേഷിതേന ച
കേശവാ, ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഉണരാൻ ആനകളുടെ കൂക്കളും കുതിരകളുടെ കുരൽശബ്ദവും ആയിരുന്നു.
രഥേനേമിനിനാദൈശ്ച വ്യബോധ്യന്ത തദാ ഗൃഹേ । ശങ്ഖഭേരീനിനാദേന വേണുവീണാനുനാദിനാ
അവർക്കു വീട്ടിൽ ഉണരാൻ രഥങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും, ശംഖം, ഭേരി, വേണു, വീണ തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും ഉണ്ടായിരുന്നു.