യത്തത്സത്കാരസംയുക്തം ദേയം വസു ജനാര്ദനേ । അനേകരൂപം രാജേന്ദ്ര ന തദ്ദേയം കദാചന
രാജേന്ദ്രാ, ജനാർദ്ദനന് ആദരവോടും സമ്മാനങ്ങളോടും കൂടിയ ആദരം എത്ര രൂപത്തിൽ വേണമെങ്കിലും നൽകേണ്ടതാണു, അതൊരിക്കലും ഒഴിവാക്കരുത്.
ദേശഃ കാലസ്തഥാഽയുക്തോ ന ഹി നാര്ഹതി കേശവഃ । മംസ്യത്യധോക്ഷജോ രാജന്ഭയാദര്ചതി മാമിതി
സ്ഥലവും സമയവും യോജിച്ചില്ലെങ്കിലും കേശവന് ആദരം അർഹതയുണ്ട്; അല്ലെങ്കിൽ അദ്ധോക്ഷജൻ 'ഭയത്താൽ ആണ് എനിക്ക് ആദരം ചെയ്യുന്നത്' എന്ന് കരുതും.
അവമാനശ്ച യത്ര സ്യാത്ക്ഷത്രിയസ്യ വിശാംപതേ। ന തത്കുര്യാദ്ബുധഃ കാര്യമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ
ജനാധിപതിയായ രാജാവേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ അവമാനിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത്, ഒരു ജ്ഞാനി അങ്ങനെ ചെയ്യരുത് — ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച അഭിപ്രായം.
സ ഹി പൂജ്യതമോ ലോകേ കൃഷ്ണഃ പൃഥുലലോചനഃ । ത്രയാണാമപി ലോകാനാം വിദിതം മമ സര്വഥാ
പലകണ്ണുള്ള കൃഷ്ണൻ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇതെനിക്ക് ഉറപ്പായാണ് അറിയുന്നത്.
ന തു തസ്മൈ പ്രദേയം സ്യാത്തഥാ കാര്യഗതിഃ പ്രഭോ । വിഗ്രഹഃ സമുപാരബ്ധോ ന ഹി ശാമ്യത്യവിഗ്രഹാത്
അവനു ഒന്നും നൽകാതെ അങ്ങനെ കാര്യങ്ങൾ നടക്കുകയാണെങ്കിൽ, പ്രഭുവേ, അപ്പോൾ കലഹം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു; കലഹം ഇല്ലാതെ അത് അവസാനിക്കില്ല.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭീഷ്മഃ കുരുപിതാമഹഃ। വൈചിത്രവീര്യം രാജാനമിദം വചനമബ്രവീത്
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കുരുക്കളുടെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ, വൈचित्रവീര്യന്റെ മകനായ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സത്കൃതോഽസത്കൃതോ വാഽപി ന ക്രുധ്യേത ജനാര്ദനഃ । `നാവമംസ്യത്യവജ്ഞാതൄനവജ്ഞാതോഽപി കേശവഃ।' നാലമേനമവജ്ഞാതും നാവജ്ഞേയോ ഹി കേശവഃ
ആദരിക്കപ്പെട്ടാലും അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലും ജനാർദ്ദനൻ കോപിക്കാറില്ല; അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലും കേശവൻ അവമാനിച്ചവരെ അവഹേളിക്കില്ല. അവനെ അവഹേളിക്കാൻ പാടില്ല, അവനെ അവഹേളിക്കേണ്ടതുമല്ല.
യത്തു കാര്യം മഹാബാഹോ മനസാ കാര്യതാം ഗതമ് । സര്വോപായൈര്ന തച്ഛക്യം കേനചിത്കര്തുമന്യഥാ
മഹാബാഹുവേ, മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമായ കാര്യങ്ങൾ ആരും എത്ര ശ്രമിച്ചാലും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.
സ യദ്ബ്രൂയാന്മഹാബാഹുസ്തത്കാര്യമവിശങ്കയാ । വാസുദേവേന തീര്ഥേന ക്ഷിപ്രം സംശാഭ്യ പാണ്ഡവൈഃ
മഹാബാഹുവായവൻ എന്ത് പറയുന്നുവോ, അതു സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യണം; വാസുദേവൻ അതു പെട്ടെന്ന് പാണ്ഡവന്മാരെ അറിയിക്കട്ടെ.
ധര്മ്യമര്ഥ്യം ച ധര്മാത്മാ ധ്രുവം വക്താ ജനാര്ദനഃ। തസ്മിന്വാച്യാഃ പ്രിയാ വാചോ ഭവതാ ബാന്ധവൈഃ സഹ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ജനാർദ്ദനൻ നിർബന്ധമായും നീതിയുള്ളതും ഉപകാരപ്രദവുമായതും സംസാരിക്കും; അവനോട് നീ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കണം.
ന പര്യാപ്തോസ്മി യദ്രാജഞ്ശ്രിയം നിഷ്കേവലാമഹമ് । തൈഃ സഹേമാമുപാശ്രീയാം യാവജ്ജീവം പിതാമഹ
രാജാവേ, എനിക്ക് ഉള്ള സമ്പത്ത് മാത്രം മതിയെന്നു ഞാൻ തൃപ്തനല്ല; അവരോടൊപ്പം ഈ പൊൻസമ്പത്ത് ഞാൻ ജീവൻ മുഴുവൻ ആസ്വദിക്കുമായിരുന്നു, പിതാമഹാ.
ഇദം തു സുമഹത്കാര്യം ശ്രുണു മേ യത്സമര്ഥിതമ് । പരായണം പാണ്ഡവാനാം നിയച്ഛാമി ജനാര്ദനമ്
എന്നാൽ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്ന വലിയ കാര്യം നീ കേൾക്കണം: പാണ്ഡവന്മാരുടെ ആശ്രയമായി ഞാൻ ജനാർദ്ദനനെ നിയോഗിക്കുന്നു.
തസ്മിന്ബദ്ധേ ഭവിഷ്യന്തി വൃഷ്ണയഃ പൃഥിവീ തഥാ। പാണ്ഡവാശ്ച വിധേയാ മേ സ ച പ്രാതരിഹൈപ്യതി
അവൻ അവരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ, വൃഷ്ണികളും ഭൂമിയും അങ്ങനെ തന്നെ ആയിരിക്കും; പാണ്ഡവന്മാർ എന്റെ വശത്തായിരിക്കും, അവൻ രാവിലെ ഇവിടെ എത്തും.
അത്രോപായാന്യഥാ സമ്യങ്ന ബുദ്ധ്യേത ജനാര്ദനഃ । ന ചാപായോ ഭവേത്കശ്ചിത്തദ്ഭവാന്പ്രബ്രവീതു മേ
ഇവിടെ ജനാർദ്ദനൻ മറ്റേതെങ്കിലും മാർഗങ്ങൾ ശരിയായി ആലോചിച്ചില്ലെങ്കിൽ, അപകടമൊന്നുമില്ലെങ്കിൽ, അതു ദയവായി രാജാവേ, എന്നോട് പറയണം.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഘോരം കൃഷ്ണേഽഭിസംഹിതമ്। ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹാമാത്യോ വ്യഥിതോ വിമനാഭവത്
കൃഷ്ണനെതിരെ ഉച്ചരിച്ച ആ ഭയങ്കരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും അവന്റെ മന്ത്രിമാരും വളരെ വിഷമിച്ച് മനസ്സിൽ വിഷാദം നിറഞ്ഞു.
തതോ ദുര്യോധനമിദം ധൃതരാഷ്ട്രോഽബ്രവീദ്വചഃ । മൈവം വോചഃ പ്രജാപാല നൈഷ ധര്മഃ സനാതനഃ
അതിനു ശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ ദുര്യോധനോടു പറഞ്ഞു: 'ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനേ, ഇങ്ങനെ പറയരുത്; ഇതാണ് നിത്യമായുള്ള ധർമ്മമല്ല.'
ദൂതശ്ച ഹി ഹൃഷീകേശഃ സംബന്ധീ ച പ്രിയശ്ച നഃ। അപാപഃ കൌരവേയേഷു സ കഥം ബന്ധമര്ഹതി
ഹൃഷീകേശൻ ദൂതനാണ്, നമ്മുടെ ബന്ധുവും പ്രിയനും കൂടിയാണ്; അവൻ കൗരവരിൽ പാപമില്ലാത്തവനാണ്—അവനെ എങ്ങനെ തടവിലിടാൻ സാധിക്കും?
പരീതസ്തവ പുത്രോഽയം ധൃതരാഷ്ട്ര സുമന്ദധീഃ । വൃണോത്യനര്ഥം നൈവാര്ഥം യാച്യമാനഃ സുഹൃജ്ജനൈഃ
ധൃതരാഷ്ട്രാ, നിന്റെ മകൻ വളരെ അൽപ്പബുദ്ധിയുള്ളവനാണ്; സുഹൃത്തുക്കൾ ഉപദേശിച്ചിട്ടും, അവൻ നന്മയല്ല, ദോഷം തന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
ഇമമുത്പഥി വര്തന്തം പാപം പാപാനുബന്ധിനമ്। വാക്യാനി സുഹൃദാം ഹിത്വാ ത്വമപ്യസ്യാനുവര്തസേ
സുഹൃത്തുക്കളുടെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, നീയും പാപത്തിൽ കുടുങ്ങിയ, ദോഷഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ഈ മകന്റെ വഴിയിലാണ് പോകുന്നത്.
കൃഷ്ണമക്ലിഷ്ടകര്മാണമാസാദ്യായം സുദുര്മതിഃ । തവ പുത്രഃ സഹാമാത്യഃ ക്ഷണേന ന ഭവിഷ്യതി
നിഷ്കളങ്കമായ പ്രവർത്തികൾ ഉള്ള കൃഷ്ണനെ സമീപിച്ചിട്ടാണ് നിന്റെ മകനും അവന്റെ മന്ത്രിമാരും ഒരു നിമിഷം പോലും രക്ഷപ്പെടില്ല.
പാപസ്യാസ്യ നൃശംസസ്യ ത്യക്തധര്മസ്യ ദുര്മതേഃ । നോത്സഹേഽനര്ഥസംയുക്താഃ ശ്രോതും വാചഃ കഥംചന
ഈ പാപി, ക്രൂരൻ, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച ദുഷ്ടൻ പറയുന്ന ദോഷം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഞാൻ എങ്ങനെയും സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഇത്യുക്ത്വാ ഭരതശ്രേഷ്ഠോ വൃദ്ധഃ പരമമന്യുമാന് । ഉത്ഥായ തസ്മാത്പ്രാതിഷ്ഠദ്ഭീഷ്മഃ സത്യപരാക്രമഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഭാരതവംശത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വൃദ്ധനും സത്യസന്ധനും ധൈര്യശാലിയുമായ ഭീഷ്മൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
പ്രാതരുത്ഥായ കൃഷ്ണസ്തു കൃതവാന്സര്വമാഹ്നികമ്। ബ്രാഹ്മണൈരഭ്യനുജ്ഞാതഃ പ്രയയൌ നഗരം പ്രതി
പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റ് കൃഷ്ണൻ എല്ലാ ദൈനംദിന കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്തു; ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുമതി വാങ്ങി അവൻ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
തം പ്രയാന്തം മഹാബാഹുമനുജ്ഞാപ്യ മഹാബലമ് । പര്യവര്തന്ത തേ സര്വേ വൃകസ്ഥലനിവാസിനഃ
ശക്തിയുള്ള കൃഷ്ണൻ യാത്രതിരിക്കുമ്പോൾ, വൃകസ്ഥലത്തിലെ എല്ലാവരും അവനോട് വിടപറഞ്ഞ് തിരിച്ചു പോയി.
പ്രദദൌ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ രത്നാനി ച ധനാനി ച। താന്പ്രസ്ഥാപ്യ മഹാബാഹുരുപായാത്കുരുസംസദമ്
കമലനയനനായ കൃഷ്ണൻ രത്നങ്ങളും ധനവും ദാനം ചെയ്തു; അവയെ അയച്ച്, ബലശാലിയായ അവൻ കുരുസഭയിലേക്ക് നീങ്ങി.
ധാര്തരാഷ്ട്രാസ്തമായാന്തം പ്രത്യുഞ്ജഗ്മുഃ സ്വലങ്കൃതാഃ । ദുര്യോധനാദൃതേ സര്വേ ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാദയഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ, ദുര്യോധനനെ ഒഴികെ, ഭീഷ്മൻ, ദ്രോൺ, കൃപന്മാർ എന്നിവരോടൊപ്പം അലങ്കരിച്ച് കൃഷ്ണനെ വരവേൽക്കാൻ പുറത്ത് വന്നു.
പൌരാശ്ച ബഹുലാ രാജന്ഹൃഷീകേശം ദിദൃക്ഷവഃ । യാനൈര്ബഹുവിധൈരന്യേ പദ്ഭിരേവ തഥാഽപരേ
രാജാവേ, ഹൃഷീകേശനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച അനേകം നഗരവാസികൾ色色മായ വാഹനങ്ങളിൽ ചിലർ, ചിലർ കാലിൽ നടന്നു അവിടെ എത്തി.
സ വൈ പഥി സമാഗമ്യ ഭീഷ്മേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ । ദ്രോണേന ധാര്തരാഷ്ട്രൈശ്ച തൈര്വൃതോ നഗരം യയൌ
പാപമില്ലാത്ത പ്രവർത്തികൾ ഉള്ള ഭീഷ്മനും, ദ്രോൺനും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ചേർന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
കൃഷ്ണസംമാനനാര്ഥം ച നഗരം സമലങ്കൃതമ്। ബഭൂവ രാജമാര്ഗശ്ച ബഹുരത്നസമാചിതഃ
കൃഷ്ണനെ ആദരിക്കാൻ നഗരമൊട്ടും ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; രാജപഥം അനേകം രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നതായി.
ന ച കശ്ചിദ്ഗൃഹേ രാജംസ്തദാഽഽസീദ്ഭരതര്ഷഭ। ന സ്ത്രീ ന വൃദ്ധോ ന ശിശുര്വാസുദേവദിദൃക്ഷയാ
ഭാരതവംശത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, അന്ന് വീട്ടിൽ ആരുമില്ലായിരുന്നു—സ്ത്രീകളും വൃദ്ധരും കുട്ടികളും വരെ വാസുദേവനെ കാണാൻ പുറത്ത് പോയിരുന്നു.