പ്രാജ്വലന്നഗ്നയോ രാജന്പൃഥിവീ സമകമ്പത । ഉദപാനാശ്ച കുമ്ഭാശ്ച പ്രാസിഞ്ചഞ്ശതശോ ജലമ്
രാജാവേ, അഗ്നികൾ ജ്വലിച്ചു, ഭൂമി നടുങ്ങി, കിണറുകളും കലശങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് വെള്ളം ഒഴുക്കി.
തമഃസംവൃതമപ്യാസീത്സര്വം ജഗദിദം തഥാ। ന ദിശോ നാദിശോ രാജന്പ്രജ്ഞായന്തേസ്മ രേണുനാ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടതിൽ മൂടപ്പെട്ടു; രാജാവേ, പൊടിക്കാറ്റ് കാരണം ദിശകളും ഇടക്കാല ദിശകളും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
പ്രാദുരാസീന്മഹാഞ്ഛബ്ദഃ ഖേശരീരമദൃശ്യത । സര്വേഷു രാജന്ദേശേഷു തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു, ആകാശത്ത് കാണാനാവാത്തതൊന്നാണ് നീങ്ങിയത്; രാജാവേ, എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും അതൊരു അത്ഭുതമായി തോന്നി.
പ്രാമഥ്നാദ്ധാസ്തിനപുരം വാതോ ദക്ഷിണപശ്ചിമഃ । ആരുജന്ഗണശോ വൃക്ഷാന്പരുഷോഽശനിനിഃസ്വനഃ
ദക്ഷിണപടിഞ്ഞാറ് കാറ്റ് ഹസ്തിനാപുരത്തെ ശക്തിയായി അടിച്ചു, ഇടിമുഴക്കത്തേപോലെ കഠിനമായി, കൂട്ടത്തോടെ മരങ്ങൾ പൊട്ടിച്ചു.
യത്രയത്ര ച വാര്ഷ്ണേയോ വര്തതേ പഥി ഭാരത । തത്രതത്ര സുഖോ വായുഃ സര്വം ചാസീത്പ്രദക്ഷിണമ്
വൃഷ്ണിയുടെ പുത്രൻ എവിടെയായാലും യാത്രചെയ്തപ്പോൾ, ഭരത, അവിടെ വായു സുഖകരമായിരുന്നു, എല്ലാം വലതുവശത്തേക്ക് അനുകൂലമായി തിരിഞ്ഞുപോയി.
വവര്ഷ പുഷ്പവര്ഷം ച കമലാനി ച ഭൂരിശഃ । സമശ്ച പന്ഥാ നിര്ദുഃഖോ വ്യപേതകുശകണ്ടകഃ
അവിടെ പുഷ്പമഴയും ധാരാളം താമരകളും വീണു; വഴി സമതലമായിരുന്നു, കഷ്ടതയില്ലാതെ, പുല്ലും മുള്ളുകളും നീക്കംചെയ്തിരുന്നതായിരുന്നു.
സംസ്തുതോ ബ്രാഹ്മണൈര്ഗീര്ഭിസ്തത്രതത്ര സഹസ്രശഃ । അര്ച്യതേ മധുപര്കൈശ്ച വസുഭിശ്ച വസുപ്രദഃ
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണർ ഗാനം പാടി അവനെ പ്രശംസിച്ചു; മധു, തൈര്, സമ്പത്ത് എന്നിവ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
തം കിരന്തി മഹാത്മാനം വന്യൈഃ പുഷ്പൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ । സ്ത്രിയഃ പഥി സമാഗമ്യ സര്വഭൂതഹിതേ രതമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ആ മഹാത്മാവിനെ, വഴിയരികിൽ കൂടിച്ചേർന്ന സ്ത്രീകൾ സുഗന്ധമുള്ള കാട്ടുപൂക്കൾ വിതറിയു.
സ ശാലിഭവനം രമ്യം സര്വസസ്യസമാചിതമ്। സുഖ പരമധര്മിഷ്ഠമഭ്യഗാദ്ഭരതര്ഷഭ
ഭരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ആ മനുഷ്യൻ എല്ലാ വിളകളും നിറഞ്ഞ, അത്യന്തം സുഖകരവും ധാർമ്മികവുമായ മനോഹരമായ നെല്ലിൻ ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
പശ്യന്ബഹുപശൂന്ഗ്രാമാന്രമ്യാന്ഹൃദയതോപണാന്। പുരാണി ച വ്യതികാമന്രാഷ്ട്രാണി വിവിധാനി ച
അവൻ നിരവധി പശുക്കളെ, ഹൃദയത്തിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന മനോഹരമായ ഗ്രാമങ്ങൾ, പുരാതന നഗരങ്ങൾ, വിവിധ ദേശങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ടു.
നിത്യം ഹൃഷ്ടാഃ സുമനസോ ഭാരതൈരഭിരക്ഷിതാഃ। നോദ്വിഗ്നാഃ പരചക്രാണാം വ്യസനാനാമകോവിദാഃ
ഭാരതന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും നല്ല മനസ്സോടെയും ആയിരുന്നു; വിദേശശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടാതെ, ദുരന്തങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ നിപുണരായിരുന്നു.
ഉപപ്ലാവ്യാദഥാഗമ്യ ജനാഃ പുരനിവാസിനഃ। യഥ്യതിഷ്ഠന്ത സഹിതാ വിഷ്വക്സേനദിദൃക്ഷയാ
അവൻ ഉപപ്ലാവ്യയിൽ എത്തുമ്പോൾ, നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും ക്രമമായി കൂടിച്ചേർന്നു, വിശ്വക്സേനനെ കാണാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തുനിന്നു.
തേ തു സര്വേ സമായാന്തമഗ്നിമിദ്ധമിവ പ്രഭുമ് । അര്ചയാമാസുരര്ചാര്ഹം ദേശാതിഥിമുപസ്ഥിതമ്
അവിടെ എത്തിയ പ്രഭുവിനെ, അഗ്നിയെപ്പോലെ ആരാധനയാർഹനായ അതിഥിയെ പോലെ, എല്ലാവരും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
വൃകസ്ഥലം സമാസാദ്യ കേശവഃ പരവീരഹാ । പ്രകീര്ണരശ്മാവാദിത്യേ വ്യോമ്നി വൈ ലോഹിതായതി
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന കേശവൻ വൃകസ്ഥലത്തിൽ എത്തി; അപ്പോൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ആകാശത്ത് ചിതറിനിൽക്കയും ആകാശം ചുവപ്പാകുകയും ചെയ്തു.
തതോ ഹ്യനുചരാന്സര്വാനുവാച മധുസൂദനഃ। യുധിഷ്ഠിരസ്യ കാര്യാര്ഥമിഹ വത്സ്യാമഹേ വയമ്
അപ്പോൾ മധുസൂദനൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പമിരുത്തി പറഞ്ഞു: 'യുധിഷ്ഠിരന്റെ കാര്യത്തിനായി നാം ഇവിടെ താമസിക്കും'.
തസ്യ തന്മതമാജ്ഞായ ചക്രുരാവസഥം നരാഃ । ക്ഷണേന ചാന്നപാനാനി രരാവന്തി സമാര്ജയന്
അവന്റെ ആ നിർണ്ണയം അറിഞ്ഞു, പുരുഷന്മാർ ഉടനടി വാസസ്ഥലം ഒരുക്കി, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഭക്ഷണവും പാനീയവും ഒരുക്കി എല്ലാം വൃത്തിയാക്കി.
അവതീര്യ രഥാത്തൂര്ണം കൃത്വാ ശൌചം യഥാവിധി । രഥമോചനമാദിശ്യ സന്ധ്യാമുപവിവേശ ഹ
വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, വിധിപ്രകാരം ശുദ്ധീകരണം നടത്തി, രഥം അഴിച്ചുവിടാൻ കല്പിച്ച്, സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനായി ഇരുന്നു.
ദാരുകോഽപി ഹയാന്മുക്ത്വാ പരിചര്യ ച ശാസ്ത്രതഃ। മുമോച സര്വം യോക്താദി മുക്ത്വാ ചൈതാനവാസൃജത്
ദാരുകനും കുതിരകളെ അഴിച്ചു, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി അവയെ പരിചരിച്ചു, യോക്കുകളും മറ്റു ഉപകരണങ്ങളും അഴിച്ച് അവയെ വിട്ടയച്ചു.
തസ്മിന്ഗ്രാമേ പ്രധാനാസ്തു യ ആസന്ബ്രാഹ്മണാ നൃപ । ആര്യാഃ കുലീനാ ഹ്രീമന്തോ ബ്രാഹ്മീം വൃത്തിമനുഷ്ഠിതാഃ
ആ ഗ്രാമത്തിൽ, രാജാവേ, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച, ലജ്ജാശീലമുള്ള, ബ്രാഹ്മണധർമ്മം പാലിക്കുന്ന സദാചാരികൾ ആയിരുന്നു.
തേഽഭിഗമ്യ മഹാത്മാനം ഹൃഷീകേശമരിന്ദമമ്। പൂജാം ചക്രുര്യഥാന്യായമാശീര്മങ്ഗലസംയുതാമ്
അവർ മഹാത്മാവായ ഹൃഷീകേശനെ, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനെ സമീപിച്ച്, യഥായോഗ്യം പൂജയും ആശീർവാദങ്ങളും മംഗളവാക്കുകളും നൽകി ആദരിച്ചു.
തേ പൂജയിത്വാ ദാശാര്ഹം സര്വലോകേഷു പൂജിതമ്। ന്യവേദയന്ത വേശ്മാനി ഗുണവന്തി മഹാത്മനേ
ലോകങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ദാശാർഹനെ അവർ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ അവരുടെ നല്ല വീടുകൾ മഹാത്മാവിന് സമർപ്പിച്ചു.
താന്പ്രഭുഃ കൃതമിത്യുക്താ സത്കൃത്യ ച യഥാര്ഹതഃ । അഭ്യേത്യ ചൈഷാം വേശ്മാനി പുനരായാത്സഹൈവ തൈഃ
പ്രഭു 'ഇത് മതിയാകുന്നു' എന്ന് പറഞ്ഞു, അവരെ യഥായോഗ്യം ആദരിച്ചു, അവരുടെ വീടുകൾ സന്ദർശിച്ച്, പിന്നെ അവരോടൊപ്പം തിരിച്ചു വന്നു.
സുമൃഷ്ടം ഭോജയിത്വാ ച ബ്രാഹ്മണാംസ്തത്ര കേശവഃ । ഭുക്താ ച സഹ തൈഃ സര്വൈരവസത്താം ക്ഷപാം സുഖമ്
അവിടെ കേശവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നല്ല രീതിയിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ വിളിച്ചു. അവരോടൊപ്പം തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ആ രാത്രി അവിടെ ചെലവഴിച്ചു.
തദാ ദൂതൈഃ സമാജ്ഞായ ആയാന്തം മധുസൂദനമ്। ധൃതരാഷ്ട്രോഽബ്രവീദ്ഭീഷ്മമര്ചയിത്വാ മഹാഭുജമ്
അപ്പോൾ ദൂതന്മാരിൽ നിന്ന് മധുസൂദനൻ വരുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞ ധൃതരാഷ്ട്രൻ, മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മനെ ആദരിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
ദ്രോണം ച സഞ്ജയം ചൈവ വിദുരം ച മഹാമതിമ് । ദുര്യോദനം സഹാമാത്യം ഹൃഷ്ടരോമാഽബ്രവീദിദമ്
അവൻ ദ്രോണനെയും സഞ്ജയനെയും വലിയ ബുദ്ധിമാനായ വിദുരനെയും മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ദുര്യോധനനെയും സന്തോഷത്തോടെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അദ്ഭുതം മഹാദാശ്ചര്യം ശ്രൂയതേ കുരുനന്ദന । സ്ത്രിയോ ബാലാശ്ച വൃദ്ധാശ്ച കഥയന്തി ഗൃഹേഗൃഹേ
കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, അത്ഭുതകരമായ ഒരു സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാവരും സംസാരിക്കുന്നു; സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും വയോധികരും ഓരോ വീട്ടിലും അതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു.
സത്കൃത്യാചക്ഷതേ ചാന്യേ തഥൈവാന്യേ സമാഗതാഃ । പൃഥഗ്വാദാശ്ച വര്തന്തേ ചത്വരേഷു സഭാസു ച
ചിലർ അതിനെ ആദരവോടെ പറയുന്നു, മറ്റുള്ളവർ കൂടി ഒന്നിച്ച് അതുപോലെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; ചത്വരങ്ങളിലും സഭകളിലും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ കേൾക്കാം.
ഉപായാസ്യതി ദാശാര്ഹഃ പാണ്ഡവാര്ഥേ പരാക്രമീ । സ നോ മാന്യശ്ച പൂജ്യശ്ച സര്വഥാ മധുസൂദനഃ
പാണ്ഡവരുടെ കാര്യത്തിനായി ധൈര്യശാലിയായ ദാശാർഹൻ വരുന്നു; മധുസൂദനനെ എല്ലാ വിധത്തിലും നമ്മൾ ആദരിക്കുകയും മാനിക്കുകയും വേണം.
തസ്മിന്ഹി യാത്രാ ലോകസ്യ ഭൂതാനാമീശ്വരോഽഹി സഃ। തസ്മിന്ധൃതിശ്ച വീര്യം ച പ്രജ്ഞാ ചൌജശ്ച മാധവേ
ലോകത്തിന്റെ യാത്ര അവനിൽ തന്നെയാണ്, അവൻ സകലഭൂതങ്ങളുടെയും നാഥൻ; മാധവനിൽ ധൈര്യവും ശക്തിയും ജ്ഞാനവും ഉത്സാഹവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ മാന്യതാം നരശ്രേഷ്ഠഃ സ ഹി ധര്മഃ സനാതനഃ । പൂജിതോ ഹി സുഖായ സ്യാദസുഖഃ സ്യാദപൂജിതഃ
ആ മഹാനായ പുരുഷനെ ആദരിക്കണം, കാരണം അവൻ ശാശ്വതമായ ധർമ്മമാണ്; അവനെ ആദരിച്ചാൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും, ആദരിക്കാതെ പോവുകയാണെങ്കിൽ ദു:ഖം വരും.