സഭായാം മധുരാ വാചഃ ശുശ്രൂഷന്തസ്ത്വയേരിതാഃ । കുരൂണാം പ്രതിവാചശ്ച ശ്രോതുമിച്ഛാമ മാധവ
മാധവ, സഭയിൽ നിന്നാൽ നീ പറയുന്ന മധുരമായ വാക്കുകൾ ഞങ്ങൾ ആസ്വദിച്ച് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കൂടാതെ കുരുക്കളുടെ മറുപടിയും കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഭീഷ്മദ്രോണാദയശ്ചൈവ വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ । ത്വം ച യാദവശാര്ദൂല സഭായാം വൈ സമേഷ്യഥ
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മറ്റു മഹന്മാരും, മഹാമതിയായ വിദുരനും, യാദവശ്രേഷ്ഠനായ നീയും, എല്ലാവരും സഭയിൽ ഉണ്ടാകും.
തവ വാക്യാനി ദിവ്യാനി തഥാ തേഷാം ച മാധവ। ശ്രോതുമിച്ഛാമ ഗോവിന്ദ സത്യാനി ച ഹിതാനി ച। ആപൃഷ്ടോഽസി മഹാബാഹോ പുനര്ദ്രക്ഷ്യാമഹേ വയമ്
ഗോവിന്ദ, നിന്റെ ദിവ്യമായ വാക്കുകളും, അവരുടെ സത്യവും ഹിതവുമായ വാക്കുകളും ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മഹാബാഹുവേ, വിടപറഞ്ഞ ശേഷം വീണ്ടും നിന്നെ കാണാം.
യാഹ്യവിഘ്നേന വൈ വീര ദ്രക്ഷ്യാമസ്ത്വാം സഭാഗതമ്। ആസീനമാസനേ ദിവ്യേ ബലതേജഃസമാഹിതമ്
വീരാ, തടസ്സമില്ലാതെ നീ പോവുക; ഞങ്ങൾ നിന്നെ സഭയിൽ ദിവ്യമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു, ശക്തിയുടെയും തേജസ്സിന്റെയും പ്രകാശത്തോടെ കാണും.
പ്രയാന്തം ദേവകീപുത്രം പരവീരരുജോ ദശ। മഹാരഥാ മഹാബാഹുമന്വയുഃ ശസ്ത്രപാണയഃ
ദേവകിപുതനായ, ശത്രുവിനെ ജയിക്കുന്നവനായ മധുസൂദനൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, പത്ത് മഹാരഥന്മാർ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് അവനെ പിന്തുടർന്നു.
പദാതീനാം സഹസ്രം ച സാദിനാം ച പരന്തപ। ഭോജ്യം ച വിപുലം രാജന്പ്രേഷ്യാശ്ച ശതശോപരേ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവാ, ആയിരം പടയാളികളും അനവധി കുതിരപ്പടയും, ധാരാളം ഭക്ഷണവും നൂറുകണക്കിന് സേവകരുമൊക്കെ രാജാവേ, അവനെ അനുഗമിച്ചു.
കഥം പ്രയാതോ ദാശാര്ഹോ മഹാത്മാ മധുസൂദനഃ। കാനി വാ വ്രജതസ്തസ്യ നിമിത്താനി മഹൌജസഃ
മഹാത്മാവായ ദാശാർഹനും മധുസൂദനനും എങ്ങനെ പുറപ്പെട്ടുവെന്നും, ആ മഹാശക്തൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ എന്തെല്ലാം ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടായി എന്നും പറയൂ.
തസ്യ പ്രയാണേ യാന്യസന്നിമിത്താനി മഹാത്മനഃ। താനി മേ ശ്രൃണു സര്വാണി ദൈവാന്യൌത്പാതികാനി ച
ആ മഹാത്മാവിന്റെ യാത്രയ്ക്കിടെ ഉണ്ടായ എല്ലാ ദൈവികവും അശുഭവും ആയ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, അവയെല്ലാം കേൾക്കൂ.
അനഭ്രേഽശനിനിര്ഘോഷഃ സവിദ്യുത്സമജായത । അന്വഗേവ ച പര്ജന്യഃ പ്രാവര്ഷദ്വിഘനേ ഭൃശമ്
മേഘമില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ ഇടിമിന്നലോടെ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു; ഉടൻ തന്നെ കനത്ത മേഘത്തിൽ നിന്നു ശക്തമായ മഴ പെയ്തു.
പ്രത്യഗൂഹുര്മഹാനദ്യഃ പ്രാങ്മുഖാഃ സിന്ധുസപ്തമാഃ । വിപരിതാ ദിശഃ സര്വാ ന പ്രാജ്ഞായത കിംചന
വലിയ നദികളും ഏഴു സിന്ധുക്കളും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി; എല്ലാ ദിശകളും മറിഞ്ഞു, ഒന്നും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
പ്രാജ്വലന്നഗ്നയോ രാജന്പൃഥിവീ സമകമ്പത । ഉദപാനാശ്ച കുമ്ഭാശ്ച പ്രാസിഞ്ചഞ്ശതശോ ജലമ്
രാജാവേ, അഗ്നികൾ ജ്വലിച്ചു, ഭൂമി നടുങ്ങി, കിണറുകളും കലശങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് വെള്ളം ഒഴുക്കി.
തമഃസംവൃതമപ്യാസീത്സര്വം ജഗദിദം തഥാ। ന ദിശോ നാദിശോ രാജന്പ്രജ്ഞായന്തേസ്മ രേണുനാ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടതിൽ മൂടപ്പെട്ടു; രാജാവേ, പൊടിക്കാറ്റ് കാരണം ദിശകളും ഇടക്കാല ദിശകളും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
പ്രാദുരാസീന്മഹാഞ്ഛബ്ദഃ ഖേശരീരമദൃശ്യത । സര്വേഷു രാജന്ദേശേഷു തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു, ആകാശത്ത് കാണാനാവാത്തതൊന്നാണ് നീങ്ങിയത്; രാജാവേ, എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും അതൊരു അത്ഭുതമായി തോന്നി.
പ്രാമഥ്നാദ്ധാസ്തിനപുരം വാതോ ദക്ഷിണപശ്ചിമഃ । ആരുജന്ഗണശോ വൃക്ഷാന്പരുഷോഽശനിനിഃസ്വനഃ
ദക്ഷിണപടിഞ്ഞാറ് കാറ്റ് ഹസ്തിനാപുരത്തെ ശക്തിയായി അടിച്ചു, ഇടിമുഴക്കത്തേപോലെ കഠിനമായി, കൂട്ടത്തോടെ മരങ്ങൾ പൊട്ടിച്ചു.
യത്രയത്ര ച വാര്ഷ്ണേയോ വര്തതേ പഥി ഭാരത । തത്രതത്ര സുഖോ വായുഃ സര്വം ചാസീത്പ്രദക്ഷിണമ്
വൃഷ്ണിയുടെ പുത്രൻ എവിടെയായാലും യാത്രചെയ്തപ്പോൾ, ഭരത, അവിടെ വായു സുഖകരമായിരുന്നു, എല്ലാം വലതുവശത്തേക്ക് അനുകൂലമായി തിരിഞ്ഞുപോയി.
വവര്ഷ പുഷ്പവര്ഷം ച കമലാനി ച ഭൂരിശഃ । സമശ്ച പന്ഥാ നിര്ദുഃഖോ വ്യപേതകുശകണ്ടകഃ
അവിടെ പുഷ്പമഴയും ധാരാളം താമരകളും വീണു; വഴി സമതലമായിരുന്നു, കഷ്ടതയില്ലാതെ, പുല്ലും മുള്ളുകളും നീക്കംചെയ്തിരുന്നതായിരുന്നു.
സംസ്തുതോ ബ്രാഹ്മണൈര്ഗീര്ഭിസ്തത്രതത്ര സഹസ്രശഃ । അര്ച്യതേ മധുപര്കൈശ്ച വസുഭിശ്ച വസുപ്രദഃ
എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണർ ഗാനം പാടി അവനെ പ്രശംസിച്ചു; മധു, തൈര്, സമ്പത്ത് എന്നിവ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
തം കിരന്തി മഹാത്മാനം വന്യൈഃ പുഷ്പൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ । സ്ത്രിയഃ പഥി സമാഗമ്യ സര്വഭൂതഹിതേ രതമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ആ മഹാത്മാവിനെ, വഴിയരികിൽ കൂടിച്ചേർന്ന സ്ത്രീകൾ സുഗന്ധമുള്ള കാട്ടുപൂക്കൾ വിതറിയു.
സ ശാലിഭവനം രമ്യം സര്വസസ്യസമാചിതമ്। സുഖ പരമധര്മിഷ്ഠമഭ്യഗാദ്ഭരതര്ഷഭ
ഭരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ആ മനുഷ്യൻ എല്ലാ വിളകളും നിറഞ്ഞ, അത്യന്തം സുഖകരവും ധാർമ്മികവുമായ മനോഹരമായ നെല്ലിൻ ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
പശ്യന്ബഹുപശൂന്ഗ്രാമാന്രമ്യാന്ഹൃദയതോപണാന്। പുരാണി ച വ്യതികാമന്രാഷ്ട്രാണി വിവിധാനി ച
അവൻ നിരവധി പശുക്കളെ, ഹൃദയത്തിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന മനോഹരമായ ഗ്രാമങ്ങൾ, പുരാതന നഗരങ്ങൾ, വിവിധ ദേശങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ടു.
നിത്യം ഹൃഷ്ടാഃ സുമനസോ ഭാരതൈരഭിരക്ഷിതാഃ। നോദ്വിഗ്നാഃ പരചക്രാണാം വ്യസനാനാമകോവിദാഃ
ഭാരതന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും നല്ല മനസ്സോടെയും ആയിരുന്നു; വിദേശശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടാതെ, ദുരന്തങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിൽ നിപുണരായിരുന്നു.
ഉപപ്ലാവ്യാദഥാഗമ്യ ജനാഃ പുരനിവാസിനഃ। യഥ്യതിഷ്ഠന്ത സഹിതാ വിഷ്വക്സേനദിദൃക്ഷയാ
അവൻ ഉപപ്ലാവ്യയിൽ എത്തുമ്പോൾ, നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും ക്രമമായി കൂടിച്ചേർന്നു, വിശ്വക്സേനനെ കാണാൻ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തുനിന്നു.
തേ തു സര്വേ സമായാന്തമഗ്നിമിദ്ധമിവ പ്രഭുമ് । അര്ചയാമാസുരര്ചാര്ഹം ദേശാതിഥിമുപസ്ഥിതമ്
അവിടെ എത്തിയ പ്രഭുവിനെ, അഗ്നിയെപ്പോലെ ആരാധനയാർഹനായ അതിഥിയെ പോലെ, എല്ലാവരും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
വൃകസ്ഥലം സമാസാദ്യ കേശവഃ പരവീരഹാ । പ്രകീര്ണരശ്മാവാദിത്യേ വ്യോമ്നി വൈ ലോഹിതായതി
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന കേശവൻ വൃകസ്ഥലത്തിൽ എത്തി; അപ്പോൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ആകാശത്ത് ചിതറിനിൽക്കയും ആകാശം ചുവപ്പാകുകയും ചെയ്തു.
തതോ ഹ്യനുചരാന്സര്വാനുവാച മധുസൂദനഃ। യുധിഷ്ഠിരസ്യ കാര്യാര്ഥമിഹ വത്സ്യാമഹേ വയമ്
അപ്പോൾ മധുസൂദനൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പമിരുത്തി പറഞ്ഞു: 'യുധിഷ്ഠിരന്റെ കാര്യത്തിനായി നാം ഇവിടെ താമസിക്കും'.
തസ്യ തന്മതമാജ്ഞായ ചക്രുരാവസഥം നരാഃ । ക്ഷണേന ചാന്നപാനാനി രരാവന്തി സമാര്ജയന്
അവന്റെ ആ നിർണ്ണയം അറിഞ്ഞു, പുരുഷന്മാർ ഉടനടി വാസസ്ഥലം ഒരുക്കി, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഭക്ഷണവും പാനീയവും ഒരുക്കി എല്ലാം വൃത്തിയാക്കി.
അവതീര്യ രഥാത്തൂര്ണം കൃത്വാ ശൌചം യഥാവിധി । രഥമോചനമാദിശ്യ സന്ധ്യാമുപവിവേശ ഹ
വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, വിധിപ്രകാരം ശുദ്ധീകരണം നടത്തി, രഥം അഴിച്ചുവിടാൻ കല്പിച്ച്, സന്ധ്യാവന്ദനത്തിനായി ഇരുന്നു.
ദാരുകോഽപി ഹയാന്മുക്ത്വാ പരിചര്യ ച ശാസ്ത്രതഃ। മുമോച സര്വം യോക്താദി മുക്ത്വാ ചൈതാനവാസൃജത്
ദാരുകനും കുതിരകളെ അഴിച്ചു, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി അവയെ പരിചരിച്ചു, യോക്കുകളും മറ്റു ഉപകരണങ്ങളും അഴിച്ച് അവയെ വിട്ടയച്ചു.
തസ്മിന്ഗ്രാമേ പ്രധാനാസ്തു യ ആസന്ബ്രാഹ്മണാ നൃപ । ആര്യാഃ കുലീനാ ഹ്രീമന്തോ ബ്രാഹ്മീം വൃത്തിമനുഷ്ഠിതാഃ
ആ ഗ്രാമത്തിൽ, രാജാവേ, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച, ലജ്ജാശീലമുള്ള, ബ്രാഹ്മണധർമ്മം പാലിക്കുന്ന സദാചാരികൾ ആയിരുന്നു.
തേഽഭിഗമ്യ മഹാത്മാനം ഹൃഷീകേശമരിന്ദമമ്। പൂജാം ചക്രുര്യഥാന്യായമാശീര്മങ്ഗലസംയുതാമ്
അവർ മഹാത്മാവായ ഹൃഷീകേശനെ, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവനെ സമീപിച്ച്, യഥായോഗ്യം പൂജയും ആശീർവാദങ്ങളും മംഗളവാക്കുകളും നൽകി ആദരിച്ചു.