തദിദം നിശ്ചിത്തം ബുദ്ധ്യാ പൂര്വൈരപി മഹാത്മഭിഃ । ദൈവേ ച മാനുഷേ ചൈവ സംയുക്തം ലോകകാരണമ്
മുന്പത്തെ മഹാത്മാക്കൾ ബുദ്ധിയാൽ തീരുമാനിച്ചതുപോലെ, ലോകത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ദൈവവും മനുഷ്യശ്രമവും ചേർന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
അഹം ഹി തത്കരിഷ്യാമി പരം പുരുഷകാരതഃ । ദേവം തു ന മയാ ശക്യം കര്മ കര്തും കഥംചന
മനുഷ്യശ്രമത്തിൽ കഴിയാവുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; ദൈവത്തിന്റെ പ്രവർത്തി എങ്ങനെയും ഞാൻ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
സ ഹി ധര്മം ച ലോകം ച ത്യക്ത്വാ ചരതി ദുര്മതിഃ। ന ഹി സന്തപ്യതേ തേന തഥാരൂപേണ കര്മണാ
അവൻ ധർമ്മവും ലോകവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അത്തരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിട്ടും അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
തഥാപി ബുദ്ധിം പാപിഷ്ഠാം വര്ധയന്ത്യസ്യ മന്ത്രിണഃ । ശകുനിഃ സൂതപുത്രശ്ച ഭ്രാതാ ദുഃശാസനസ്തഥാ
എന്നിരുന്നാലും, അവന്റെ മന്ത്രിമാർ—ശകുനിയും, സാരഥിയുടെ മകനും, സഹോദരനായ ദുഃശാസനനും—അവന്റെ ഏറ്റവും ദുഷ്ടമായ മനസ്സിനെ കൂടുതൽ വളർത്തുന്നു.
സ ഹി ത്യാഗേന രാജ്യസ്യ ന ശമം സമുപൈഷ്യതി। അന്തരേണ വധം പാര്ഥ സാനുബന്ധഃ സുയോധനഃ
പാർത്താ, സുവ്യോധനനും അവന്റെ കൂട്ടുകാരും രാജ്യം വിട്ടാൽ പോലും, കൊല്ലപ്പെടാതെ അവര്ക്ക് മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാകില്ല.
ന ചാപി പ്രണിപാതേന ത്യക്തുമിച്ഛതി ധര്മരാട് । യാച്യമാനശ്ച രാജ്യം സ ന പ്രജാസ്യതി ദുര്മതിഃ
ധർമ്മരാജാവിന് കീഴടങ്ങി രാജ്യം വിട്ടുപോകാൻ മനസ്സില്ല; എത്ര അപേക്ഷിച്ചാലും ആ ദുഷ്ടൻ രാജ്യം വിട്ടുകൊടുക്കില്ല.
ന തു മന്യേ സ തദ്വാച്യോ യദ്യുധിഷ്ഠിരശാതനമ് । ഉക്തം പ്രയോജനം യത്തു ധര്മരാജേന ഭാരത
യുധിഷ്ഠിരനെ തോൽപ്പിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ പറയേണ്ടതല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ധർമ്മരാജാവിന്റെ ഉദ്ദേശം വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
തഥാ പാപസ്തു തത്സര്വം ന കരിഷ്യതി കൌരവഃ । തസ്മിംശ്ചാക്രിയമാണേഽസൌ ലോകേ വധ്യോ ഭവിഷ്യതി
എന്നാൽ ആ പാപിയായ കൗരവൻ അതൊന്നും ചെയ്യില്ല; അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ലോകം അവനെ കൊല്ലേണ്ടവനായി കാണും.
മമ ചാപി സ വധ്യോ ഹി ജഗതശ്ചാപി ഭാരത । തേന കൌമാരകേ യൂയം സര്വേ വിപ്രകൃതാഃ സദാ
ഭാരതാ, അവൻ എനിക്കും ലോകത്തിനും കൊല്ലേണ്ടവനാണ്; അവൻ നിങ്ങളുടെ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ എല്ലാവർക്കും അന്യായം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
വിപ്രലുപ്തം ച വോ രാജ്യം നൃശംസേന ദുരാത്മനാ। ന ചോപശാമ്യതേ പാപഃ ശ്രിയം ദൃഷ്ട്വാ യുധിഷ്ഠിരേ
നിങ്ങളുടെ രാജ്യം ആ ക്രൂരനും ദുഷ്ടനും കവർന്നു; യുധിഷ്ഠിരന്റെ ഐശ്വര്യം കണ്ടിട്ടും ആ പാപി ശാന്തിയിലാകുന്നില്ല.
അസകൃച്ചാപ്യഹം തേന ത്വത്കൃതേ പാര്ഥ ഭേദിതഃ । ന മയാ തദ്ഗൃഹീതം ച പാപം തസ്യ ചികീര്ഷേതമ്
പാർത്താ, നിന്റെ കാര്യം നോക്കി ഞാൻ പലതവണ അവനാൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അവൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച പാപം ഞാൻ സ്വീകരിച്ചില്ല.
ജാനാസി ഹി മഹാബാഹോ ത്വമപ്യസ്യ പരം മതമ്। പ്രിയം ചികീര്ഷമാണം ച ധര്മരാജസ്യ മാമപി
മഹാബാഹുവായ നീയും, ധർമ്മരാജാവിന് പ്രിയമായത് ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, അവന്റെ ഉന്നത ഉദ്ദേശം നന്നായി അറിയുന്നു.
സംജാനംസ്തസ്യ ചാത്മാനം മമ ചൈവ പരം മതമ്। അജാനന്നിവ മാം കസ്മാദര്ജുനാദ്യാഭിശങ്കസേ
അവന്റെ മനസ്സും എന്റെ ഉദ്ദേശവും നീ അറിയുമ്പോൾ, അർജുനാ, ഞാൻ അറിയാത്തവനാണെന്നപോലെ നീ എനിക്ക് സംശയം കാണിക്കുന്നത് എന്തിന്?
യച്ചാപി പരമം ദിവ്യം തച്ചാപ്യനുഗതം ത്വയാ। വിധാനം വിഹിതം പാര്ഥ കഥം ശര്മ ഭവേത്പരൈഃ
പാർത്താ, ആ പരമ ദിവ്യനിയമം നീയും അനുസരിച്ചിരിക്കുന്നു; നിയമം നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുമായി എങ്ങനെ സമാധാനം ഉണ്ടാകും?
യത്തു വാചാ മയാ ശക്യം കര്മണാ വാഽപി പാണ്ഡവ । കരിഷ്യേ തദഹം പാര്ഥ ന ത്വാശംസേ ശമം പരൈഃ
പാണ്ഡവാ, വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും എനിക്ക് കഴിയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; പക്ഷേ, മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് സമാധാനം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
കഥം ഗോഹരണേ ഹ്യുക്തോ നൈതച്ഛര്മ തഥാ ഹിതമ് । യാച്യമാനോ ഹി ഭീഷ്മേണ സംവത്സരഗതേഽധ്വനി
പശുക്കൾ കവർച്ചയിലേക്കുള്ള വിഷയത്തിൽ നിർബന്ധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഈ സമാധാനം അത്ര ഉപകാരപ്രദമായിരുന്നില്ലല്ലോ; ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും ഭീഷ്മൻ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ പോലും,
തദൈവ തേ പരാഭൂതാ യദാ സങ്കല്പിതാസ്ത്വയാ। ലവശഃ ക്ഷണശശ്ചാപി ന ച തുഷ്ടഃ സുയോധനഃ
അന്നേ നീ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ തന്നെ നീ തോറ്റുപോയി; ഒരു നിമിഷം പോലും സുവ്യോധനൻ തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.
സര്വഥാ തു മയാ കാര്യം ധര്മരാജസ്യ ശാസനമ് । വിഭാവ്യം തസ്യ ഭൂയശ്ച കര്മ പാപം ദുരാത്മനഃ
എന്തായാലും, ധർമ്മരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം; ആ ദുഷ്ടന്റെ പാപകൃത്യം വീണ്ടും ആലോചിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഉക്തം ബഹുവിധം വാക്യം ധര്മരാജേന മാധവ। ധര്മജ്ഞേന വദാന്യേന ശ്രുതം ചൈവ ഹി തത്ത്വയാ
മാധവാ, ധർമ്മം അറിയുന്ന, ഉദാരനായ ധർമ്മരാജാവ് പലവിധ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; നീ അവയെ സത്യമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
മതമാജ്ഞായ രാജ്ഞശ്ച ഭീമസേനേന മാധവ । സംശമോ ബാഹുവീര്യ ച ഖ്യാപിതം മാധവാത്മനഃ
രാജാവിന്റെ അഭിപ്രായം മനസ്സിലാക്കി, ഭീമസേനനും നീയും ക്ഷമയും ഭുജബലം രണ്ടും പ്രകടിപ്പിച്ചു.
തഥൈവ ഫാല്ഗുനേനാപി യദുക്തം തത്ത്വയാ ശ്രുതമ് । ആത്മനശ്ച മതം വീര കഥിതം ഭവതാഽസകൃത്
അതു പോലെ തന്നെ, ഫാൽഗുനൻ പറഞ്ഞതും നീ സത്യമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്; വീരാ, നിന്റെ അഭിപ്രായവും നീ പലതവണ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
സര്വമേതദതിക്രമ്യ ശ്രുത്വാ പരമതം ഭവാന്। യത്പ്രാപ്തകാലം മന്യേഥാസ്തത്കുര്യാഃ പുരുഷോത്തമ
ഇതൊക്കെയും പരമോന്നത ഉപദേശവും കേട്ടശേഷം, പുരുഷോത്തമാ, സമയോചിതം എന്ന് നീ കരുതുന്നതെന്താണോ അതാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.
തസ്മിംരതസ്മിന്നിമിത്തേ ഹി മതം ഭവതി കേശവ । പ്രാപ്തകാലം മനുഷ്യേണ ക്ഷമം കാര്യമരിന്ദമ
കേശവ, സമയവും ലക്ഷണവും അനുകൂലമായപ്പോൾ, മനുഷ്യന് ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുന്നത് ശരിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ.
അന്യഥാ ചിന്തിതോ ഹ്യര്ഥഃ പുനര്ഭവതി സോഽന്യഥാ । അനിത്യമതയോ ലോകേ നരാഃ പുരുഷസത്തമ
ഒരു കാര്യം ഒരുവിധം ചിന്തിച്ചാലും, അതു മറ്റുവിധത്തിൽ സംഭവിക്കാറുണ്ട്; ഈ ലോകത്തിലെ മനുഷ്യരുടെ മനസ്സുകൾ സ്ഥിരമല്ല, മഹാനായവനേ.
അന്യഥാബുദ്ധയോ ഹ്യാസന്നസ്മാസു വനവാസിഷു। അദൃശ്യേഷ്വന്യഥാ കൃഷ്ണ ദൃശ്യേഷു പുനരന്യഥാ
കാടിൽ ഞങ്ങളോടൊപ്പം കഴിയുന്നവർക്കും മനസ്സുകൾ മാറിമാറിയിരിക്കുന്നു; കൃഷ്ണ, കാണാത്ത കാര്യങ്ങളിൽ അവർ ഒരു വിധം ചിന്തിക്കും, കാണുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ മറ്റുവിധം.
അസ്മാകമപി വാര്ഷ്ണേയ വനേ വിചരതാം തദാ। ന തഥാ പ്രണയോ രാജ്യേ യഥാ സംപ്രതി വര്തതേ
വൃഷ്ണികളുടെ സന്തതിയായവനേ, കാട്ടിൽ ഞങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ രാജ്യത്തോടുള്ള സ്നേഹം ഇപ്പോഴത്തെ പോലെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
നിവൃത്തവനവാസാന്നഃ ശ്രുത്വാ വീര സമാഗതാഃ । അക്ഷൌഹിണ്യോ ഹി സപ്തേ മാസ്ത്വത്പ്രസാദാജ്ജനാര്ദന
വീരാ, കാടിൽ നിന്നുള്ള വാസം അവസാനിച്ചശേഷം, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഏഴ് അക്ഷൗഹിണികൾ ഞങ്ങൾക്കായി ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടു.
ഇമാന്ഹി പുരുഷവ്യാഘ്രാനചിന്ത്യബലപൌരുഷാത്। ആത്തശസ്ത്രാന്രണേ ദൃഷ്ട്വാ ന വ്യഥേദിഹ കഃ പുമാന്
അചിന്ത്യമായ ശക്തിയും വീര്യവും ഉള്ള, ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ഈ പുരുഷസിംഹന്മാരെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കണ്ടാൽ, ഇവിടെ ആരാണ് ഭയപ്പെടാതെ ഇരിക്കുക?
സ ഭവാന്കുരുമധ്യേ തം സാന്ത്വപൂര്വം ഭയോത്തരമ്। ബ്രൂയാദ്വാക്യം യഥാ മന്ദോ ന വ്യഥേത സുയോധനഃ
അതിനാൽ, കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ നീ ആദ്യം സൗമ്യമായും പിന്നെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ സംസാരിക്കണം, അജ്ഞാനിയായ സുയോധനൻ ഭയപ്പെടാതിരിക്കാൻ.
യുധിഷ്ഠിരം ഭീമസേനം ബീഭത്സും ചാപരാചിതമ് । സഹദേവം ച മാം ചൈവ ത്വാം ച രാമം ച കേശവ
യുധിഷ്ഠിരൻ, ഭീമസേനൻ, അജയ്യനായ അർജുനൻ, സഹദേവൻ, ഞാനും, നീയും, രാമനും, കേശവ,