കഥം ഹി പുരുഷോ ജാതഃ ക്ഷത്രിയേഷു ധനുര്ധരഃ । സമാഹൂതോ നിവര്തേത പ്രാണത്യാഗേഽപ്യുപസ്ഥിതേ
വീരന്മാരുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച വില്ലാളൻ, ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലായാലും, ക്ഷത്രിയനായി ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടാൽ പിന്നോട്ട് പോകുമോ?
അധര്മേണ ജിതാന്ദൃഷ്ട്വാ വനേ പ്രവൃജിതാംസ്തഥാ। വധ്യതാം മമ വാര്ഷ്ണേയ നിര്ഗതോഽസൌ സുയോധനഃ
അധർമ്മംകൊണ്ട് തോറ്റു കാടിലേക്ക് പോകേണ്ടി വന്ന അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, വൃഷ്ണിവംശജാ, ആ ദുര്യോധനനെ ഞാൻ കൊല്ലണം.
ന ചൈതദദ്ഭുതം കൃഷ്ണ മിത്രാര്ഥേ യച്ചികീര്ഷസി। ക്രിയാ കഥംച മുഖ്യാ സ്യാന്മൃദുനാ ചേതരേണ വാ
കൃഷ്ണാ, നീ സ്നേഹിതരുടെ വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അത്ഭുതകരമല്ല; പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ മൃദുവായോ മറ്റേതെങ്കിലും രീതിയിലോ ചെയ്യാൻ കഴിയും?
അഥവാ മന്യസേ ജ്യായാന്വധസ്തേഷാമനന്തരമ് । തദേവ ക്രിയതാമാശു ന വിചാര്യമതസ്ത്വയാ
അല്ലെങ്കിൽ, അവരെ കൊല്ലുന്നത് ഏറ്റവും ഉചിതമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, അതു തന്നെ ഉടൻ ചെയ്യുക; ഇനി നീ ആലോചിക്കേണ്ടതില്ല.
ജാനാസി ഹി യഥൈതേന ദ്രൌപദീ പാപബുദ്ധിനാ । പരിക്ലിഷ്ടാ സഭാമധ്യേ തച്ച തസ്യോപമര്ഷിതമ്
ദ്രൗപദിയെ ആ പാപബുദ്ധിയൻ സഭാമധ്യേ എങ്ങനെ പീഡിപ്പിച്ചുവെന്ന് നീ അറിയുന്നില്ലേ? അതും അവൾ സഹിച്ചു.
സ നാമ സമ്യഗ്വര്തേത പാണ്ഡവേഷ്വിതി മാധവ। ന മേ സഞ്ജായതേ ബുദ്ധിര്ബീജമുപ്തമിവോഷരേ
മാധവാ, അവൻ പാണ്ഡവന്മാരോട് നന്നായി പെരുമാറുമെന്ന് എങ്ങനെ പ്രതീക്ഷിക്കാം? മരുഭൂമിയിൽ വിതച്ച വിത്തുപോലെ, അത്തരം ചിന്ത എനിക്ക് വരുന്നില്ല.
തസ്മാദ്യന്മന്യസേ യുക്തം പാണ്ഡവാനാം ഹിതം ച യത്। തഥാഽഽശു കുരു വാര്ഷ്ണേയ യന്നഃ കാര്യമനന്തരമ്
അതിനാൽ, പാണ്ഡവന്മാർക്ക് യുക്തവും ഉപകാരപ്രദവുമായത് നീ എന്താണ് കരുതുന്നത്, വൃഷ്ണിവംശജാ, അതു തന്നെ ഉടൻ ചെയ്യുക; ഇനി ഞങ്ങൾക്ക് വേണ്ടത് അതാണ്.
ഏവമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ വദസി പാണ്ഡവ। പാണ്ഡവാനാം കുരൂണാം ച പ്രതിപത്സ്യേ നിരാമയമ്। സര്വം ത്വിദം മമായത്തം ബീഭത്സോ കര്മണോര്ദ്വയോഃ
മഹാബാഹുവായ പാണ്ഡവാ, നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്. പാണ്ഡവന്മാരോടും കുരുക്കളോടും ഞാൻ സമന്വയത്തോടെ പെരുമാറും. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം നിനക്കും ഭീമനും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്ഷേത്രം ഹി രസവച്ഛുദ്ധം കര്മണൈവോപപാദിതമ്। ഋതേ വര്ഷാന്ന കൌന്തേയ ജാതു നിര്വര്തയേത്ഫലമ്
ഒരു നിലം വളരെയധികം ഉരുക്കവും ശുദ്ധിയുമുണ്ടെങ്കിലും, കൃഷി ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഫലം ലഭിക്കൂ. മഴയില്ലാതെ, കുന്തിപുത്രാ, ഒരിക്കലും വിളവുണ്ടാകില്ല.
തത്ര വൈ പൌരുഷം ബ്രൂയുരാസേകം യത്ര കാരിതമ്। തത്ര ചാപി ധ്രുവം പശ്യേച്ഛോഷണം ദൈവകാരിതമ്
അവിടെ, കൃഷിക്കാർ ചെയ്തിരിക്കുന്ന ജലസേചനം മനുഷ്യശ്രമം എന്നു പറയുന്നു; എന്നാൽ വരൾച്ച വന്നാൽ അതു ദൈവത്തിന്റെ കാര്യമാണെന്ന് ഉറപ്പായി കാണുന്നു.
തദിദം നിശ്ചിത്തം ബുദ്ധ്യാ പൂര്വൈരപി മഹാത്മഭിഃ । ദൈവേ ച മാനുഷേ ചൈവ സംയുക്തം ലോകകാരണമ്
മുന്പത്തെ മഹാത്മാക്കൾ ബുദ്ധിയാൽ തീരുമാനിച്ചതുപോലെ, ലോകത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ദൈവവും മനുഷ്യശ്രമവും ചേർന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
അഹം ഹി തത്കരിഷ്യാമി പരം പുരുഷകാരതഃ । ദേവം തു ന മയാ ശക്യം കര്മ കര്തും കഥംചന
മനുഷ്യശ്രമത്തിൽ കഴിയാവുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; ദൈവത്തിന്റെ പ്രവർത്തി എങ്ങനെയും ഞാൻ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
സ ഹി ധര്മം ച ലോകം ച ത്യക്ത്വാ ചരതി ദുര്മതിഃ। ന ഹി സന്തപ്യതേ തേന തഥാരൂപേണ കര്മണാ
അവൻ ധർമ്മവും ലോകവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അത്തരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിട്ടും അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
തഥാപി ബുദ്ധിം പാപിഷ്ഠാം വര്ധയന്ത്യസ്യ മന്ത്രിണഃ । ശകുനിഃ സൂതപുത്രശ്ച ഭ്രാതാ ദുഃശാസനസ്തഥാ
എന്നിരുന്നാലും, അവന്റെ മന്ത്രിമാർ—ശകുനിയും, സാരഥിയുടെ മകനും, സഹോദരനായ ദുഃശാസനനും—അവന്റെ ഏറ്റവും ദുഷ്ടമായ മനസ്സിനെ കൂടുതൽ വളർത്തുന്നു.
സ ഹി ത്യാഗേന രാജ്യസ്യ ന ശമം സമുപൈഷ്യതി। അന്തരേണ വധം പാര്ഥ സാനുബന്ധഃ സുയോധനഃ
പാർത്താ, സുവ്യോധനനും അവന്റെ കൂട്ടുകാരും രാജ്യം വിട്ടാൽ പോലും, കൊല്ലപ്പെടാതെ അവര്ക്ക് മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാകില്ല.
ന ചാപി പ്രണിപാതേന ത്യക്തുമിച്ഛതി ധര്മരാട് । യാച്യമാനശ്ച രാജ്യം സ ന പ്രജാസ്യതി ദുര്മതിഃ
ധർമ്മരാജാവിന് കീഴടങ്ങി രാജ്യം വിട്ടുപോകാൻ മനസ്സില്ല; എത്ര അപേക്ഷിച്ചാലും ആ ദുഷ്ടൻ രാജ്യം വിട്ടുകൊടുക്കില്ല.
ന തു മന്യേ സ തദ്വാച്യോ യദ്യുധിഷ്ഠിരശാതനമ് । ഉക്തം പ്രയോജനം യത്തു ധര്മരാജേന ഭാരത
യുധിഷ്ഠിരനെ തോൽപ്പിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ പറയേണ്ടതല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ധർമ്മരാജാവിന്റെ ഉദ്ദേശം വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
തഥാ പാപസ്തു തത്സര്വം ന കരിഷ്യതി കൌരവഃ । തസ്മിംശ്ചാക്രിയമാണേഽസൌ ലോകേ വധ്യോ ഭവിഷ്യതി
എന്നാൽ ആ പാപിയായ കൗരവൻ അതൊന്നും ചെയ്യില്ല; അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ലോകം അവനെ കൊല്ലേണ്ടവനായി കാണും.
മമ ചാപി സ വധ്യോ ഹി ജഗതശ്ചാപി ഭാരത । തേന കൌമാരകേ യൂയം സര്വേ വിപ്രകൃതാഃ സദാ
ഭാരതാ, അവൻ എനിക്കും ലോകത്തിനും കൊല്ലേണ്ടവനാണ്; അവൻ നിങ്ങളുടെ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ എല്ലാവർക്കും അന്യായം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
വിപ്രലുപ്തം ച വോ രാജ്യം നൃശംസേന ദുരാത്മനാ। ന ചോപശാമ്യതേ പാപഃ ശ്രിയം ദൃഷ്ട്വാ യുധിഷ്ഠിരേ
നിങ്ങളുടെ രാജ്യം ആ ക്രൂരനും ദുഷ്ടനും കവർന്നു; യുധിഷ്ഠിരന്റെ ഐശ്വര്യം കണ്ടിട്ടും ആ പാപി ശാന്തിയിലാകുന്നില്ല.
അസകൃച്ചാപ്യഹം തേന ത്വത്കൃതേ പാര്ഥ ഭേദിതഃ । ന മയാ തദ്ഗൃഹീതം ച പാപം തസ്യ ചികീര്ഷേതമ്
പാർത്താ, നിന്റെ കാര്യം നോക്കി ഞാൻ പലതവണ അവനാൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അവൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച പാപം ഞാൻ സ്വീകരിച്ചില്ല.
ജാനാസി ഹി മഹാബാഹോ ത്വമപ്യസ്യ പരം മതമ്। പ്രിയം ചികീര്ഷമാണം ച ധര്മരാജസ്യ മാമപി
മഹാബാഹുവായ നീയും, ധർമ്മരാജാവിന് പ്രിയമായത് ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, അവന്റെ ഉന്നത ഉദ്ദേശം നന്നായി അറിയുന്നു.
സംജാനംസ്തസ്യ ചാത്മാനം മമ ചൈവ പരം മതമ്। അജാനന്നിവ മാം കസ്മാദര്ജുനാദ്യാഭിശങ്കസേ
അവന്റെ മനസ്സും എന്റെ ഉദ്ദേശവും നീ അറിയുമ്പോൾ, അർജുനാ, ഞാൻ അറിയാത്തവനാണെന്നപോലെ നീ എനിക്ക് സംശയം കാണിക്കുന്നത് എന്തിന്?
യച്ചാപി പരമം ദിവ്യം തച്ചാപ്യനുഗതം ത്വയാ। വിധാനം വിഹിതം പാര്ഥ കഥം ശര്മ ഭവേത്പരൈഃ
പാർത്താ, ആ പരമ ദിവ്യനിയമം നീയും അനുസരിച്ചിരിക്കുന്നു; നിയമം നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരുമായി എങ്ങനെ സമാധാനം ഉണ്ടാകും?
യത്തു വാചാ മയാ ശക്യം കര്മണാ വാഽപി പാണ്ഡവ । കരിഷ്യേ തദഹം പാര്ഥ ന ത്വാശംസേ ശമം പരൈഃ
പാണ്ഡവാ, വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും എനിക്ക് കഴിയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; പക്ഷേ, മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് സമാധാനം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.
കഥം ഗോഹരണേ ഹ്യുക്തോ നൈതച്ഛര്മ തഥാ ഹിതമ് । യാച്യമാനോ ഹി ഭീഷ്മേണ സംവത്സരഗതേഽധ്വനി
പശുക്കൾ കവർച്ചയിലേക്കുള്ള വിഷയത്തിൽ നിർബന്ധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഈ സമാധാനം അത്ര ഉപകാരപ്രദമായിരുന്നില്ലല്ലോ; ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും ഭീഷ്മൻ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ പോലും,
തദൈവ തേ പരാഭൂതാ യദാ സങ്കല്പിതാസ്ത്വയാ। ലവശഃ ക്ഷണശശ്ചാപി ന ച തുഷ്ടഃ സുയോധനഃ
അന്നേ നീ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ തന്നെ നീ തോറ്റുപോയി; ഒരു നിമിഷം പോലും സുവ്യോധനൻ തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.
സര്വഥാ തു മയാ കാര്യം ധര്മരാജസ്യ ശാസനമ് । വിഭാവ്യം തസ്യ ഭൂയശ്ച കര്മ പാപം ദുരാത്മനഃ
എന്തായാലും, ധർമ്മരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം; ആ ദുഷ്ടന്റെ പാപകൃത്യം വീണ്ടും ആലോചിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഉക്തം ബഹുവിധം വാക്യം ധര്മരാജേന മാധവ। ധര്മജ്ഞേന വദാന്യേന ശ്രുതം ചൈവ ഹി തത്ത്വയാ
മാധവാ, ധർമ്മം അറിയുന്ന, ഉദാരനായ ധർമ്മരാജാവ് പലവിധ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; നീ അവയെ സത്യമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
മതമാജ്ഞായ രാജ്ഞശ്ച ഭീമസേനേന മാധവ । സംശമോ ബാഹുവീര്യ ച ഖ്യാപിതം മാധവാത്മനഃ
രാജാവിന്റെ അഭിപ്രായം മനസ്സിലാക്കി, ഭീമസേനനും നീയും ക്ഷമയും ഭുജബലം രണ്ടും പ്രകടിപ്പിച്ചു.