യാദൃശേ ച കുലേ ജന്മ സര്വരാജാഭിപൂജിതേ । ബന്ധുഭിശ്ച സുഹൃദ്ഭിശ്ച ഭീമ ത്വമസി താദൃശഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആദരിക്കുന്ന വംശത്തിൽ ജനിച്ച്, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഭീമാ, നീയും അങ്ങനെയാണ്.
ജിജ്ഞാസന്തോ ഹി ധര്മസ്യ സന്ദിഗ്ധസ്യ വൃകോദര । പര്യായം നാധ്യവസ്യന്തി ദേവമാനുഷയോര്ജനാഃ
ധർമ്മം സംശയാസ്പദമായപ്പോൾ അന്വേഷിക്കുന്നവർ, വൃകോദരാ, ദൈവികമോ മാനുഷികമോ എന്ന് വ്യക്തമായി തീരുമാനിക്കാറില്ല.
സ ഏവ ഹേതുര്ഭൂത്വാ ഹി പുരുഷസ്യാര്ഥസിദ്ധിഷു। വിനാശേഽപി സ ഏവാസ്യ സന്ദിഗ്ധം കര്മ പൌരുഷമ്
ആ കാരണമാണ് മനുഷ്യന് ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിക്കുന്നത്; നാശം വന്നാലും അതേ കാരണത്താൽ പ്രവർത്തികൾ സംശയാസ്പദമാകും.
അന്യഥാ പരിദൃഷ്ടാനി കവിഭിര്ദോവദര്ശിഭിഃ । അന്യഥാ പരിവര്തന്തേ വേഗാ ഇവ നഭസ്വതഃ
കവികളും ജ്ഞാനികളും പലവിധത്തിൽ കാണുന്ന കാര്യങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ ദിശ മാറുന്നതുപോലെ വ്യത്യസ്തമായി മാറുന്നു.
സുമന്ത്രിതം സുനീതം ച ന്യായതശ്ചോപപാദിതമ് । കൃതം മാനുഷ്യകം കര്മ ദൈനേനാപി വിരുദ്ധ്യതേ
നന്നായി ആലോചിച്ചും നീതിപൂർവകമായും ചെയ്യപ്പെട്ട മനുഷ്യപ്രവർത്തി, ചിലപ്പോൾ വിധിക്ക് എതിരായിരിക്കും.
ദൈവമപ്യകൃതം കര്മ പൌരുഷേണ വിഹന്യതേ । ശീതമുഷ്ണം തഥാ വര്ഷം ക്ഷുത്പിപാസേ ച ഭാരത
പൂർണ്ണമായി സംഭവിക്കാത്ത വിധി മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ട് ജയിക്കപ്പെടും—തണുപ്പ്, ചൂട്, മഴ, വിശപ്പ്, ദാഹം എന്നിവ പോലെ, ഭാരതാ.
യദന്യദ്ദിഷ്ടഭാവസ്യ പുരുഷസ്യ സ്വയം കൃതമ് । തസ്മാദനുപരോധശ്ച വിദ്യതേ തത്ര ലക്ഷണമ്
മനുഷ്യന് നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്ന സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു സ്വയം ചെയ്തതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ നിയന്ത്രണം കാണാം.
ലോകസ്യ നാന്യതോ വൃത്തിഃ പാണ്ഡവാന്യത്ര കര്മണഃ। ഏവംബുദ്ധിഃ പ്രവര്തേത ഫലം സ്യാദുഭയാന്വയേ
പ്രവൃത്തിയൊഴികെ ലോകത്തിന് മറ്റെന്തിനും ആശ്രയം ഇല്ല, പാണ്ഡവാ; ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി പ്രവർത്തിക്കണം, ഫലം ഇരുവശത്തുനിന്നും വരും.
യ ഏവം കൃതബുദ്ധിഃ സ കര്മസ്വേവ പ്രവര്തതേ । നാസിദ്ധോ വ്യഥതേ തസ്യ ന സിദ്ധൌ ഹര്ഷമശ്രുതേ
ഇങ്ങനെ മനസ്സുറച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ പ്രവർത്തികളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെടുന്നു; വിജയമില്ലാതിരിക്കാൻ അവനു വിഷമമില്ല, വിജയവാർത്ത കേട്ടാൽ അതിൽ ആവേശപ്പെടുകയും ഇല്ല.
തത്രേയമനുമാത്രാ മേ ഭീമസേന വിവക്ഷിതാ। നൈകാന്തസിദ്ധിര്വക്തവ്യാ ശത്രുഭിഃ സഹ സംയുഗേ
ഇവിടെ, ഭീമസേന, ഞാൻ പറയാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഒരു അനുമാനമാണ്; ശത്രുക്കളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.
നാതിപ്രഹീണരശ്മിഃ സ്യാത്തഥാ ഭാവവിപര്യയേ । വിഷാദമര്ച്ഛേദ് ഗ്ലാനിം വാപ്യേതമര്ഥം ബ്രവീമിതേ
ഊർജ്ജം വളരെ കുറയാൻ അനുവദിക്കരുത്, മനസ്സിന്റെ നില മറിഞ്ഞുപോകാനും പാടില്ല; നിരാശയോ ക്ഷീണമോ വരാതിരിക്കാൻ ഇതാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
ശ്വോഭൂതേ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ സമീപം പ്രാപ്യ പാണ്ഡവ। യതിഷ്യേ പ്രശമം കര്തും യുഷ്മദര്ഥമഹാപയന്
നാളെ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി, പാണ്ഡവാ, നിങ്ങളുടെ ഭാവി ഭേദഗതിക്കായി ഞാൻ സമാധാനം നേടാൻ ശ്രമിക്കും.
ശമം ചേത്തേ കരിഷ്യന്തി തതോഽനന്തം യശോ മമ। ഭവതാം കച കൃതഃ കാമസ്തേഷാം ച ശ്രേയ ഉത്തമമ്
അവർ സമാധാനം സമ്മതിച്ചാൽ, എന്റെ കീർത്തി അതിരില്ലാതെ ഉയരും; നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറും, അവരുടെ ഉത്തമമായ ഭാവി ഉറപ്പാകും.
തേ ചേദഭിനിവേക്ഷ്യന്തേ നാഭ്യുപൈഷ്യന്തി മേ വചഃ । കുരവോ യുദ്ധമേവാത്ര ഘോരം കര്മ ഭവിഷ്യതി
അവർ എന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിക്കാതെ ഉറച്ച് നിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇവിടെ കുരുക്കൾ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടും, അതിനാൽ ഭയങ്കരമായ സംഭവം ഉണ്ടാകും.
അസ്മിന്യുദ്ധേ ഭീമസേന ത്വയി ഭാരഃ സമാഹിതഃ। ധൂരര്ജുനേന ധാര്യാ സ്യാദ്വേഢവ്യ ഇതരോ ജനഃ
ഈ യുദ്ധത്തിൽ, ഭീമസേന, ഭാരമാണ് നിന്റെ മേൽ; അർജുനൻ ആ ചുമതല വഹിക്കണം, മറ്റു എല്ലാവരും പിന്തുടരേണ്ടവരാണ്.
അഹം ഹി യന്താ ബീഭത്സോര്ഭവിതാ സംയുഗേ സതി। ധനഞ്ജയസ്യൈഷ കാമോ ന ഹി യുദ്ധം ന കാമയേ
യുദ്ധം വന്നാൽ, ബീഭത്സുവിന്റെ രഥം ഞാൻ ഓടിക്കും; ഇത് ധനഞ്ജയന്റെ ആഗ്രഹമാണ്, എനിക്ക് യുദ്ധം വേണ്ടതല്ല.
തസ്മാദാശങ്കമാനോഽഹം വൃകോദര മതിം തവ। ഗദതഃ ക്ലീബയാ വാചാ തേജസ്തേ സമദീദിപമ്
അതുകൊണ്ട്, വൃകോദരാ, നിന്റെ മനസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ആശങ്കപ്പെടുന്നു; നീ ദുർബലമായ വാക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ, നിന്റെ ഊർജ്ജം പൂർണ്ണമായി ജ്വലിച്ചു.
ഉക്തം യുധിഷ്ഠിരേണൈവ യാവദ്വാച്യം ജനാര്ദന । തവ വാക്യം തു മേ ശ്രുത്വാ പ്രതിഭാതി പരന്തപ
യുധിഷ്ഠിരൻ പറയേണ്ടതെല്ലാം നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ജനാർദ്ദനാ; പക്ഷേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോൾ അതു എനിക്ക് അതീവ ഗൗരവമായി തോന്നുന്നു.
നൈവ പ്രശമമത്ര ത്വം മന്യസേ സുകരം പ്രഭോ । ലോഭാദ്വാ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ദൈന്യാദ്വാ സമുപസ്ഥിതാത്
ഇവിടെ സമാധാനം എളുപ്പത്തിൽ സാധ്യമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നില്ല, പ്രഭോ; ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ലോഭം കൊണ്ടോ, ഉണ്ടായിരിക്കുന്ന ദു:ഖം കൊണ്ടോ ആകാം.
അഫലം മന്യസേ വാഽപി പുരുഷസ്യ പരാക്രമമ് । ന ചാന്തരേണ കര്മാണി പൌരുഷേണ ബലോദയഃ
ഒരു മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം ഫലമില്ലെന്ന് നീ കരുതുന്നു; പക്ഷേ, പ്രവർത്തികളില്ലാതെ ധൈര്യത്തിൽ നിന്നു മാത്രം ശക്തി ഉണ്ടാകില്ല.
തദിദം ഭാഷിതം വാക്യം തഥാചന തഥൈവ തത്। ന ചൈതദേവം ദ്രഷ്ടവ്യമസാധ്യമപി കിംചന
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണ്, അതുപോലെ തന്നെ നടപ്പിലാക്കണം; എന്നാൽ ഒന്നും അസാധ്യമാണ് എന്ന് കരുതേണ്ടതില്ല.
കിം ചൈതന്മന്യസേ കൃച്ഛ്രമസ്മാകമവസാദകമ്। കുര്വന്തി തേഷാം കര്മാണി യേഷാം നാസ്തി ഫലോദയഃ
ഈ കഷ്ടത നമ്മുക്ക് തളർച്ചയാകുമെന്ന് നീ എന്തിനാണ് കരുതുന്നത്? പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കാത്തവരാണ് ദു:ഖിക്കുന്നത്.
സംപാദ്യമാനം സമ്യക്വ സ്യാത്കര്മ സഫലം പ്രഭോ। സ തഥാ കൃഷ്ണ വര്തസ്വ യഥാ ശര്മ ഭവേത്പരൈഃ
ശരിയായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ അതിന് നല്ല ഫലം ലഭിക്കും, പ്രഭോ; അതുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണാ, മറ്റുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കുമെന്ന വിധം നീ പ്രവർത്തിക്കണം.
പാണ്ഡവാനാം കുരൂണാം ച ഭവാന്നഃ പ്രഥമഃ സുഹൃത്। സുരാണാമസുരാണാം ച യഥാ വീര പ്രജാപതിഃ
പാണ്ഡവർക്കും കുരുക്കൾക്കും നീയാണ് ഞങ്ങളുടെ പ്രധാന സുഹൃത്ത്; ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പ്രജാപതി എങ്ങനെ ആണോ, അതുപോലെ നീയും, വീരാ.
കുരൂണാം പാണ്ഡവാനാം ച പ്രതിപത്സ്വ നിരാമയമ് । അസ്മദ്ധിതമനുഷ്ഠാനം മന്യേ തവ ന ദുഷ്കരമ്
കുരുക്കളുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കണം; ഞങ്ങളുടെ ഭാവി ഭേദഗതി നേടാൻ നീക്ക് പ്രയാസമൊന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഏവം ച കാര്യതാമേതി കാര്യം തവ ജനാര്ദന । ഗമനാദേവമേവ ത്വം കരിഷ്യസി ജനാര്ദന
ഇങ്ങനെ, ജനാർദ്ദനാ, നിന്റെ ജോലി പൂർത്തിയായി; നീ പോയാൽ, അതിനാൽ തന്നെ നീ പ്രവർത്തനം നടത്തും, ജനാർദ്ദനാ.
ചികീര്ഷിതമഥാന്യത്തേ തസ്മിന്വീര ദുരാത്മാനി । ഭവിഷ്യതി ച തത്സര്വം യഥാ തവ ചികീര്ഷിതമ്
വീരനേ, നീ എന്ത് ചെയ്യാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്നാലും, ദുഷ്ടഹൃദയനായ അവൻ അതെല്ലാം നിന്റെ ഇഷ്ടംപോലെ തന്നെ ചെയ്യും.
ശര്മ തൈഃ സഹ വാ നോഽസ്തു തവ വാ യച്ചികീര്ഷിതമ് । വിചാര്യമാണോ യഃ കാമസ്തവ കൃഷ്ണ സ നോ ഗുരുഃ
നിനക്ക് അവരോടൊപ്പം സമാധാനം വേണമോ വേണ്ടയോ, കൃഷ്ണാ, നീ ആലോചിക്കുന്ന ആഗ്രഹം ഞങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗദീപം തന്നെയാണ്.
ന സ നാര്ഹതി ദുഷ്ടാത്മാ വധം സസുതബാന്ധവഃ। യേന ധര്മസുതേ ദൃഷ്ടാ ന സാ ശ്രീരുപമര്ഷിതാ
അവൻ ദുഷ്ടനും, മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടിയവനുമാണെങ്കിലും, ധർമ്മപുത്രന് നഷ്ടമായ ഐശ്വര്യം അവൻ കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ, അവനും അവന്റെ കൂട്ടരും മരണത്തിന് അർഹരല്ല.
യച്ചാപ്യപശ്യതോപായം ധര്മിഷ്ഠം മധുസൂദന। ഉപായേന നൃശംസേന ഹൃതാ ദുര്ദ്യൂതദേവിനാ
മധുസൂദനാ, നീ കാണുന്ന എല്ലാ നന്മയുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളും, ക്രൂരതയാൽ, ദുർദൈവമായ പാശക്രീഡയുടെ ദേവിയായ അവളെ അവൻ അപഹരിച്ചു.