അധഃ പാദതലേനൈതാനധിഷ്ഠാസ്യാമി ഭൂതലേ । ന ഹി ത്വം നാഭിജാനാസി മമ വിക്രമമച്യുത
എന്റെ കാലിന്റെ തളിരുകൊണ്ട് ഇവയെ നിലത്ത് അമർത്താം. എന്റെ ശക്തി നീ അറിയുന്നില്ല, അച്യുത.
യഥാ മയാ വിനിര്ജിത്യ രാജാനോ വശഗാഃ കൃതാഃ । അഥ ചേന്മാം ന ജാനാസി സൂര്യസ്യേവോദ്യതഃ പ്രഭാമ്
എനിക്ക് കീഴിൽ രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി വശീകരിച്ച പോലെ, നീ എന്നെ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ പ്രകാശം കാണാതെ പോകുന്നതുപോലെയാണ്.
വിഗാഢേ യുധി സംബാധേ വേത്സ്യസേ മാം ജനാര്ദന । പരുഷൈരാക്ഷിപസി കിം വ്രണം സൂച്യേവ ചാനഘ
യുദ്ധം കഠിനവും തിരക്കേറിയതുമായപ്പോൾ നീ എന്നെ അറിയും, ജനാർദ്ദന. ദോഷമില്ലാത്തവനേ, സൂചി കൊണ്ട് മുറിവ് തൊടുന്നതുപോലെ നീ കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയേണ്ടതെന്ത്?
യഥാമതി ബ്രവീമ്യേതദ്വിദ്ധി മാമധികം തതഃ । ദ്രഷ്ടാസി യുധി സംബാധേ പ്രവൃത്തേ വൈശസേഽഹനി
എനിക്ക് അനുയോജ്യമായതുപോലെ ഞാൻ പറയുന്നു; ഈ കാര്യത്തിൽ എന്നെ ഉയർന്നവനായി അറിയണം. യുദ്ധം കഠിനമാകുമ്പോഴും വധദിനം തുടങ്ങുമ്പോഴും നീ എന്നെ കാണും.
മയാ പ്രണുന്നാന്മാതങ്ഗാത്നഥിനഃ സാദനസ്തഥാ । തഥാ നരാനഭിക്രുദ്ധം നിഘ്നന്തം ക്ഷത്രിയര്ഷഭാന്
എന്റെ കൈകൊണ്ട് ആനകളെയും അവയുടെ കയറ്റക്കാരെയും താഴെയിറക്കിയിട്ടുണ്ട്; അങ്ങനെ തന്നെ, യുദ്ധശൂരന്മാരെ പോലും ഞാൻ പ്രകോപനം ഇല്ലാതെ സംഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദ്രഷ്ടാ മാം ത്വം ച ലോകശ്ച വികര്ഷന്തം വരാന്വരാന് । ന മേ സീദന്തി ഗാത്രാണി ന മമോദ്വേപതേ മനഃ
നീയും ലോകവും എനിക്ക് മുന്നിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരെ വലിച്ചിഴക്കുന്നത് കാണും. എന്റെ ശരീരം തളരുന്നില്ല, മനസും വിറയുന്നില്ല.
സര്വലോകാദഭിക്രുദ്ധാന്ന ഭയം വിദ്യതേ മമ। കിം തു സൌഹൃദമേവൈതത്കൃപയാ മധുസൂദന । സര്വാംസ്തിതിക്ഷേ സംക്ലേശാന്മാ സ്മ നോ ഭരതാ നശന്
എല്ലാ ലോകങ്ങളും എനിക്കെതിരായി വന്നാലും എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല. എന്നാൽ, മധുസൂദന, ഇത് സ്നേഹത്താലും കാരുണ്യത്താലുമാണ്; എല്ലാ കഷ്ടങ്ങളും ഞാൻ സഹിക്കും—ഭാരതന്മാർ നശിക്കരുതേ.
ഭാവം ജിജ്ഞാസമാനോഽഹം പ്രണയാദിദമബ്രവമ് । ന ചാക്ഷേപാന്ന പാണ്ഡിത്യാന്ന ക്രോധാന്ന വിവക്ഷയാ
നിന്റെ മനസ്സ് അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഇതു പറഞ്ഞു; അപമാനിക്കാനോ, പാണ്ഡിത്യം കാണിക്കാനോ, കോപത്താലോ അല്ല, വാദത്തിനായി പറഞ്ഞതുമല്ല.
വേദാഹം തവ മാഹാത്മ്യസുത തേ വേദ യദ്ബലമ്। ഉത തേ വേദ കര്മാണി ന ത്വാം പരിഭവാമ്യഹമ്
നിന്റെ മഹത്വവും ശക്തിയും പ്രവർത്തികളും ഞാൻ അറിയുന്നു, മകനേ; നിന്നെ ഞാൻ അവഹേളിക്കുന്നില്ല.
യഥാ ചാത്മനി കല്യാണം സംഭാവയസി പാണ്ഡവ । സഹസ്രഗുണമപ്യേതത്ത്വയി സംഭാവയാമ്യഹമ്
പാണ്ഡവാ, നീ എങ്ങനെ നിന്റെ ഭാവി കരുതുന്നുവോ, അതിനേക്കാൾ ആയിരംപടിയും ഞാൻ നിന്റെ ഭാവി കരുതുന്നു.
യാദൃശേ ച കുലേ ജന്മ സര്വരാജാഭിപൂജിതേ । ബന്ധുഭിശ്ച സുഹൃദ്ഭിശ്ച ഭീമ ത്വമസി താദൃശഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആദരിക്കുന്ന വംശത്തിൽ ജനിച്ച്, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഭീമാ, നീയും അങ്ങനെയാണ്.
ജിജ്ഞാസന്തോ ഹി ധര്മസ്യ സന്ദിഗ്ധസ്യ വൃകോദര । പര്യായം നാധ്യവസ്യന്തി ദേവമാനുഷയോര്ജനാഃ
ധർമ്മം സംശയാസ്പദമായപ്പോൾ അന്വേഷിക്കുന്നവർ, വൃകോദരാ, ദൈവികമോ മാനുഷികമോ എന്ന് വ്യക്തമായി തീരുമാനിക്കാറില്ല.
സ ഏവ ഹേതുര്ഭൂത്വാ ഹി പുരുഷസ്യാര്ഥസിദ്ധിഷു। വിനാശേഽപി സ ഏവാസ്യ സന്ദിഗ്ധം കര്മ പൌരുഷമ്
ആ കാരണമാണ് മനുഷ്യന് ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിക്കുന്നത്; നാശം വന്നാലും അതേ കാരണത്താൽ പ്രവർത്തികൾ സംശയാസ്പദമാകും.
അന്യഥാ പരിദൃഷ്ടാനി കവിഭിര്ദോവദര്ശിഭിഃ । അന്യഥാ പരിവര്തന്തേ വേഗാ ഇവ നഭസ്വതഃ
കവികളും ജ്ഞാനികളും പലവിധത്തിൽ കാണുന്ന കാര്യങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ ദിശ മാറുന്നതുപോലെ വ്യത്യസ്തമായി മാറുന്നു.
സുമന്ത്രിതം സുനീതം ച ന്യായതശ്ചോപപാദിതമ് । കൃതം മാനുഷ്യകം കര്മ ദൈനേനാപി വിരുദ്ധ്യതേ
നന്നായി ആലോചിച്ചും നീതിപൂർവകമായും ചെയ്യപ്പെട്ട മനുഷ്യപ്രവർത്തി, ചിലപ്പോൾ വിധിക്ക് എതിരായിരിക്കും.
ദൈവമപ്യകൃതം കര്മ പൌരുഷേണ വിഹന്യതേ । ശീതമുഷ്ണം തഥാ വര്ഷം ക്ഷുത്പിപാസേ ച ഭാരത
പൂർണ്ണമായി സംഭവിക്കാത്ത വിധി മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ട് ജയിക്കപ്പെടും—തണുപ്പ്, ചൂട്, മഴ, വിശപ്പ്, ദാഹം എന്നിവ പോലെ, ഭാരതാ.
യദന്യദ്ദിഷ്ടഭാവസ്യ പുരുഷസ്യ സ്വയം കൃതമ് । തസ്മാദനുപരോധശ്ച വിദ്യതേ തത്ര ലക്ഷണമ്
മനുഷ്യന് നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്ന സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു സ്വയം ചെയ്തതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ നിയന്ത്രണം കാണാം.
ലോകസ്യ നാന്യതോ വൃത്തിഃ പാണ്ഡവാന്യത്ര കര്മണഃ। ഏവംബുദ്ധിഃ പ്രവര്തേത ഫലം സ്യാദുഭയാന്വയേ
പ്രവൃത്തിയൊഴികെ ലോകത്തിന് മറ്റെന്തിനും ആശ്രയം ഇല്ല, പാണ്ഡവാ; ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി പ്രവർത്തിക്കണം, ഫലം ഇരുവശത്തുനിന്നും വരും.
യ ഏവം കൃതബുദ്ധിഃ സ കര്മസ്വേവ പ്രവര്തതേ । നാസിദ്ധോ വ്യഥതേ തസ്യ ന സിദ്ധൌ ഹര്ഷമശ്രുതേ
ഇങ്ങനെ മനസ്സുറച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ പ്രവർത്തികളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെടുന്നു; വിജയമില്ലാതിരിക്കാൻ അവനു വിഷമമില്ല, വിജയവാർത്ത കേട്ടാൽ അതിൽ ആവേശപ്പെടുകയും ഇല്ല.
തത്രേയമനുമാത്രാ മേ ഭീമസേന വിവക്ഷിതാ। നൈകാന്തസിദ്ധിര്വക്തവ്യാ ശത്രുഭിഃ സഹ സംയുഗേ
ഇവിടെ, ഭീമസേന, ഞാൻ പറയാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഒരു അനുമാനമാണ്; ശത്രുക്കളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.
നാതിപ്രഹീണരശ്മിഃ സ്യാത്തഥാ ഭാവവിപര്യയേ । വിഷാദമര്ച്ഛേദ് ഗ്ലാനിം വാപ്യേതമര്ഥം ബ്രവീമിതേ
ഊർജ്ജം വളരെ കുറയാൻ അനുവദിക്കരുത്, മനസ്സിന്റെ നില മറിഞ്ഞുപോകാനും പാടില്ല; നിരാശയോ ക്ഷീണമോ വരാതിരിക്കാൻ ഇതാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
ശ്വോഭൂതേ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ സമീപം പ്രാപ്യ പാണ്ഡവ। യതിഷ്യേ പ്രശമം കര്തും യുഷ്മദര്ഥമഹാപയന്
നാളെ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി, പാണ്ഡവാ, നിങ്ങളുടെ ഭാവി ഭേദഗതിക്കായി ഞാൻ സമാധാനം നേടാൻ ശ്രമിക്കും.
ശമം ചേത്തേ കരിഷ്യന്തി തതോഽനന്തം യശോ മമ। ഭവതാം കച കൃതഃ കാമസ്തേഷാം ച ശ്രേയ ഉത്തമമ്
അവർ സമാധാനം സമ്മതിച്ചാൽ, എന്റെ കീർത്തി അതിരില്ലാതെ ഉയരും; നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറും, അവരുടെ ഉത്തമമായ ഭാവി ഉറപ്പാകും.
തേ ചേദഭിനിവേക്ഷ്യന്തേ നാഭ്യുപൈഷ്യന്തി മേ വചഃ । കുരവോ യുദ്ധമേവാത്ര ഘോരം കര്മ ഭവിഷ്യതി
അവർ എന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിക്കാതെ ഉറച്ച് നിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇവിടെ കുരുക്കൾ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടും, അതിനാൽ ഭയങ്കരമായ സംഭവം ഉണ്ടാകും.
അസ്മിന്യുദ്ധേ ഭീമസേന ത്വയി ഭാരഃ സമാഹിതഃ। ധൂരര്ജുനേന ധാര്യാ സ്യാദ്വേഢവ്യ ഇതരോ ജനഃ
ഈ യുദ്ധത്തിൽ, ഭീമസേന, ഭാരമാണ് നിന്റെ മേൽ; അർജുനൻ ആ ചുമതല വഹിക്കണം, മറ്റു എല്ലാവരും പിന്തുടരേണ്ടവരാണ്.
അഹം ഹി യന്താ ബീഭത്സോര്ഭവിതാ സംയുഗേ സതി। ധനഞ്ജയസ്യൈഷ കാമോ ന ഹി യുദ്ധം ന കാമയേ
യുദ്ധം വന്നാൽ, ബീഭത്സുവിന്റെ രഥം ഞാൻ ഓടിക്കും; ഇത് ധനഞ്ജയന്റെ ആഗ്രഹമാണ്, എനിക്ക് യുദ്ധം വേണ്ടതല്ല.
തസ്മാദാശങ്കമാനോഽഹം വൃകോദര മതിം തവ। ഗദതഃ ക്ലീബയാ വാചാ തേജസ്തേ സമദീദിപമ്
അതുകൊണ്ട്, വൃകോദരാ, നിന്റെ മനസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ആശങ്കപ്പെടുന്നു; നീ ദുർബലമായ വാക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ, നിന്റെ ഊർജ്ജം പൂർണ്ണമായി ജ്വലിച്ചു.
ഉക്തം യുധിഷ്ഠിരേണൈവ യാവദ്വാച്യം ജനാര്ദന । തവ വാക്യം തു മേ ശ്രുത്വാ പ്രതിഭാതി പരന്തപ
യുധിഷ്ഠിരൻ പറയേണ്ടതെല്ലാം നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ജനാർദ്ദനാ; പക്ഷേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോൾ അതു എനിക്ക് അതീവ ഗൗരവമായി തോന്നുന്നു.
നൈവ പ്രശമമത്ര ത്വം മന്യസേ സുകരം പ്രഭോ । ലോഭാദ്വാ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ദൈന്യാദ്വാ സമുപസ്ഥിതാത്
ഇവിടെ സമാധാനം എളുപ്പത്തിൽ സാധ്യമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നില്ല, പ്രഭോ; ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ലോഭം കൊണ്ടോ, ഉണ്ടായിരിക്കുന്ന ദു:ഖം കൊണ്ടോ ആകാം.
അഫലം മന്യസേ വാഽപി പുരുഷസ്യ പരാക്രമമ് । ന ചാന്തരേണ കര്മാണി പൌരുഷേണ ബലോദയഃ
ഒരു മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം ഫലമില്ലെന്ന് നീ കരുതുന്നു; പക്ഷേ, പ്രവർത്തികളില്ലാതെ ധൈര്യത്തിൽ നിന്നു മാത്രം ശക്തി ഉണ്ടാകില്ല.