അന്യഥാ മാം ചികീര്ഷന്തമന്യഥാ മന്യസേഽച്യുത। പ്രണീതഭാവമത്യര്ഥം യുധി സത്യപരാക്രമമ്
അച്യുതാ, ഞാൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതിനെ നീ വേറേതായാണ് കരുതുന്നത്. എന്റെ മനസ്സ് ഉറപ്പുള്ളതാണ്, യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ വീര്യം സത്യമാണ്.
വേത്സി ദാശാര്ഹ സത്യം മേ ദീര്ഘകാലം സഹോഷിതഃ। ഉത വാ മാം ന ജാനാസി പ്ലവന്ഹൃദ ഇവാപ്ലവേ
ദാശാർഹാ, നീ എനിക്ക് ഒപ്പമിരുന്ന് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞവനാണ്, അതിനാൽ എന്റെ സത്യസ്വഭാവം അറിയുന്നവനാണ്. അല്ലെങ്കിൽ, വെള്ളത്തിൽ ഒഴുകുന്നവൻ അതിന്റെ ആഴം അറിയാത്തതുപോലെ നീ എന്നെ അറിയുന്നില്ലേ?
തസ്മാദനഭിരുപാഭിര്വാഗ്ഭിര്മാം ത്വം സമര്ച്ഛസി । കഥം ഹി ഭീമസേനം മാം ജാനന്കശ്ചന മാധവ
അതുകൊണ്ടാണ് നീ എനിക്ക് യോജിക്കാത്ത വാക്കുകൾ പറയുന്നത്. മാധവാ, ഭീമസേനനായ എന്നെ അറിയുന്നവൻ എങ്ങനെ വേറേതായി സംസാരിക്കും?
ബ്രൂയാദപ്രതിരൂപാണി യഥാ മാം വക്തമര്ഹസി । തസ്മാദിദം പ്രവക്ഷ്യാമി വചനം വൃഷ്ണിനന്ദന
എന്നെ സംബന്ധിച്ച് യോജിച്ച വാക്കുകളല്ലാതെ മറ്റൊന്നും പറയാൻ ആരും ഉദ്ദേശിക്കില്ല. അതിനാൽ, വൃഷ്ണികളുടെ സന്തോഷമേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്കുകൾ പറയും.
ആത്മനഃ പൌരുഷം ചൈവ ബലം ച ന സമം പരൈഃ । സര്വഥാഽനാര്യകര്മൈതത്പ്രശംസാ സ്വയമാത്മനഃ
എന്റെ പുരുഷസ്വഭാവവും ബലവും മറ്റുള്ളവരുമായി തുല്യമായതല്ല. എങ്ങനെയും സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ലാത്ത പ്രവൃത്തിയാണ്.
അതിവാദാപവിദ്ധസ്തു വക്ഷ്യാമി ബലമാത്മനഃ । പശ്യേമേ രോദസീ കൃഷ്ണ യയോരാസന്നിമാഃ പ്രജാഃ
നിന്റെ കടുത്ത വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ ഉണർത്തപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, എന്റെ ശക്തി ഞാൻ പറയും. കൃഷ്ണാ, ഈ ഭൂമിയും ആകാശവും, ഇവയിൽ ജീവിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും നോക്കു.
അചലേ ചാപ്രതിഷ്ഠേ ചാപ്യനന്തേ സര്വമാതരൌ । യദീമേ സഹസാ ക്രുദ്ധേ സമേയാതാം ശിലേ ഇവ
ചലനമില്ലാത്തതും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുമായ, അനന്തമായ ഈ ലോകങ്ങൾ, പെട്ടെന്ന് കോപത്തോടെ പാറകൾ പോലെ കൂട്ടിച്ചേരുകയാണെങ്കിൽ—
അഹമേതേ നിഗൃഹ്ണീയാം ബാഹുഭ്യാം സചസാചരേ । പശ്യൈതദന്തരം ബാഹ്വോര്മഹാപരിഘയോരിവ
ഞാൻ അവ രണ്ടും എന്റെ കൈകളാൽ പിടിച്ച് അടക്കുമായിരുന്നു, ചലിക്കുന്നതും അചലവും. എന്റെ കൈകളുടെ ഇടയിൽ, വലിയ ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകൾ പോലെയുള്ള ഈ ദൂരം നോക്കു.
യ ഏതത്പ്രായ മുച്യേത ന തം പശ്യാമി പുരൂഷമ്। ഹിമവാംശ്ച സമുദ്രശ്ച വജ്രീ വാ ബലമിത്സ്വയമ്
ഈ പിടിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയുന്ന മനുഷ്യനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ഹിമാലയം, സമുദ്രം, വജ്രം കൈവശമുള്ള ഇന്ദ്രൻ പോലും തങ്ങളുടെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ വന്നാലും കഴിയില്ല.
മയാഭിപന്നം ത്രായേരന്ബലമാസ്ഥായ ന ത്രയഃ । യുദ്ധാര്ഹാന്ക്ഷത്രിയാന്സര്വാന്പാണ്ഡവേഷ്വാതതായിനഃ
ഞാൻ ആരെയെങ്കിലും പിടിച്ചാൽ, ആ മൂവരും അവരുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ചാലും രക്ഷിക്കാനാവില്ല. പാണ്ഡവർക്കു ശത്രുക്കളായ എല്ലാ ക്ഷത്രിയരോടും ഞാൻ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാണ്.
അധഃ പാദതലേനൈതാനധിഷ്ഠാസ്യാമി ഭൂതലേ । ന ഹി ത്വം നാഭിജാനാസി മമ വിക്രമമച്യുത
എന്റെ കാലിന്റെ തളിരുകൊണ്ട് ഇവയെ നിലത്ത് അമർത്താം. എന്റെ ശക്തി നീ അറിയുന്നില്ല, അച്യുത.
യഥാ മയാ വിനിര്ജിത്യ രാജാനോ വശഗാഃ കൃതാഃ । അഥ ചേന്മാം ന ജാനാസി സൂര്യസ്യേവോദ്യതഃ പ്രഭാമ്
എനിക്ക് കീഴിൽ രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി വശീകരിച്ച പോലെ, നീ എന്നെ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ പ്രകാശം കാണാതെ പോകുന്നതുപോലെയാണ്.
വിഗാഢേ യുധി സംബാധേ വേത്സ്യസേ മാം ജനാര്ദന । പരുഷൈരാക്ഷിപസി കിം വ്രണം സൂച്യേവ ചാനഘ
യുദ്ധം കഠിനവും തിരക്കേറിയതുമായപ്പോൾ നീ എന്നെ അറിയും, ജനാർദ്ദന. ദോഷമില്ലാത്തവനേ, സൂചി കൊണ്ട് മുറിവ് തൊടുന്നതുപോലെ നീ കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയേണ്ടതെന്ത്?
യഥാമതി ബ്രവീമ്യേതദ്വിദ്ധി മാമധികം തതഃ । ദ്രഷ്ടാസി യുധി സംബാധേ പ്രവൃത്തേ വൈശസേഽഹനി
എനിക്ക് അനുയോജ്യമായതുപോലെ ഞാൻ പറയുന്നു; ഈ കാര്യത്തിൽ എന്നെ ഉയർന്നവനായി അറിയണം. യുദ്ധം കഠിനമാകുമ്പോഴും വധദിനം തുടങ്ങുമ്പോഴും നീ എന്നെ കാണും.
മയാ പ്രണുന്നാന്മാതങ്ഗാത്നഥിനഃ സാദനസ്തഥാ । തഥാ നരാനഭിക്രുദ്ധം നിഘ്നന്തം ക്ഷത്രിയര്ഷഭാന്
എന്റെ കൈകൊണ്ട് ആനകളെയും അവയുടെ കയറ്റക്കാരെയും താഴെയിറക്കിയിട്ടുണ്ട്; അങ്ങനെ തന്നെ, യുദ്ധശൂരന്മാരെ പോലും ഞാൻ പ്രകോപനം ഇല്ലാതെ സംഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദ്രഷ്ടാ മാം ത്വം ച ലോകശ്ച വികര്ഷന്തം വരാന്വരാന് । ന മേ സീദന്തി ഗാത്രാണി ന മമോദ്വേപതേ മനഃ
നീയും ലോകവും എനിക്ക് മുന്നിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരെ വലിച്ചിഴക്കുന്നത് കാണും. എന്റെ ശരീരം തളരുന്നില്ല, മനസും വിറയുന്നില്ല.
സര്വലോകാദഭിക്രുദ്ധാന്ന ഭയം വിദ്യതേ മമ। കിം തു സൌഹൃദമേവൈതത്കൃപയാ മധുസൂദന । സര്വാംസ്തിതിക്ഷേ സംക്ലേശാന്മാ സ്മ നോ ഭരതാ നശന്
എല്ലാ ലോകങ്ങളും എനിക്കെതിരായി വന്നാലും എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല. എന്നാൽ, മധുസൂദന, ഇത് സ്നേഹത്താലും കാരുണ്യത്താലുമാണ്; എല്ലാ കഷ്ടങ്ങളും ഞാൻ സഹിക്കും—ഭാരതന്മാർ നശിക്കരുതേ.
ഭാവം ജിജ്ഞാസമാനോഽഹം പ്രണയാദിദമബ്രവമ് । ന ചാക്ഷേപാന്ന പാണ്ഡിത്യാന്ന ക്രോധാന്ന വിവക്ഷയാ
നിന്റെ മനസ്സ് അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഇതു പറഞ്ഞു; അപമാനിക്കാനോ, പാണ്ഡിത്യം കാണിക്കാനോ, കോപത്താലോ അല്ല, വാദത്തിനായി പറഞ്ഞതുമല്ല.
വേദാഹം തവ മാഹാത്മ്യസുത തേ വേദ യദ്ബലമ്। ഉത തേ വേദ കര്മാണി ന ത്വാം പരിഭവാമ്യഹമ്
നിന്റെ മഹത്വവും ശക്തിയും പ്രവർത്തികളും ഞാൻ അറിയുന്നു, മകനേ; നിന്നെ ഞാൻ അവഹേളിക്കുന്നില്ല.
യഥാ ചാത്മനി കല്യാണം സംഭാവയസി പാണ്ഡവ । സഹസ്രഗുണമപ്യേതത്ത്വയി സംഭാവയാമ്യഹമ്
പാണ്ഡവാ, നീ എങ്ങനെ നിന്റെ ഭാവി കരുതുന്നുവോ, അതിനേക്കാൾ ആയിരംപടിയും ഞാൻ നിന്റെ ഭാവി കരുതുന്നു.
യാദൃശേ ച കുലേ ജന്മ സര്വരാജാഭിപൂജിതേ । ബന്ധുഭിശ്ച സുഹൃദ്ഭിശ്ച ഭീമ ത്വമസി താദൃശഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആദരിക്കുന്ന വംശത്തിൽ ജനിച്ച്, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഭീമാ, നീയും അങ്ങനെയാണ്.
ജിജ്ഞാസന്തോ ഹി ധര്മസ്യ സന്ദിഗ്ധസ്യ വൃകോദര । പര്യായം നാധ്യവസ്യന്തി ദേവമാനുഷയോര്ജനാഃ
ധർമ്മം സംശയാസ്പദമായപ്പോൾ അന്വേഷിക്കുന്നവർ, വൃകോദരാ, ദൈവികമോ മാനുഷികമോ എന്ന് വ്യക്തമായി തീരുമാനിക്കാറില്ല.
സ ഏവ ഹേതുര്ഭൂത്വാ ഹി പുരുഷസ്യാര്ഥസിദ്ധിഷു। വിനാശേഽപി സ ഏവാസ്യ സന്ദിഗ്ധം കര്മ പൌരുഷമ്
ആ കാരണമാണ് മനുഷ്യന് ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിക്കുന്നത്; നാശം വന്നാലും അതേ കാരണത്താൽ പ്രവർത്തികൾ സംശയാസ്പദമാകും.
അന്യഥാ പരിദൃഷ്ടാനി കവിഭിര്ദോവദര്ശിഭിഃ । അന്യഥാ പരിവര്തന്തേ വേഗാ ഇവ നഭസ്വതഃ
കവികളും ജ്ഞാനികളും പലവിധത്തിൽ കാണുന്ന കാര്യങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ ദിശ മാറുന്നതുപോലെ വ്യത്യസ്തമായി മാറുന്നു.
സുമന്ത്രിതം സുനീതം ച ന്യായതശ്ചോപപാദിതമ് । കൃതം മാനുഷ്യകം കര്മ ദൈനേനാപി വിരുദ്ധ്യതേ
നന്നായി ആലോചിച്ചും നീതിപൂർവകമായും ചെയ്യപ്പെട്ട മനുഷ്യപ്രവർത്തി, ചിലപ്പോൾ വിധിക്ക് എതിരായിരിക്കും.
ദൈവമപ്യകൃതം കര്മ പൌരുഷേണ വിഹന്യതേ । ശീതമുഷ്ണം തഥാ വര്ഷം ക്ഷുത്പിപാസേ ച ഭാരത
പൂർണ്ണമായി സംഭവിക്കാത്ത വിധി മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ട് ജയിക്കപ്പെടും—തണുപ്പ്, ചൂട്, മഴ, വിശപ്പ്, ദാഹം എന്നിവ പോലെ, ഭാരതാ.
യദന്യദ്ദിഷ്ടഭാവസ്യ പുരുഷസ്യ സ്വയം കൃതമ് । തസ്മാദനുപരോധശ്ച വിദ്യതേ തത്ര ലക്ഷണമ്
മനുഷ്യന് നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്ന സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു സ്വയം ചെയ്തതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ നിയന്ത്രണം കാണാം.
ലോകസ്യ നാന്യതോ വൃത്തിഃ പാണ്ഡവാന്യത്ര കര്മണഃ। ഏവംബുദ്ധിഃ പ്രവര്തേത ഫലം സ്യാദുഭയാന്വയേ
പ്രവൃത്തിയൊഴികെ ലോകത്തിന് മറ്റെന്തിനും ആശ്രയം ഇല്ല, പാണ്ഡവാ; ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി പ്രവർത്തിക്കണം, ഫലം ഇരുവശത്തുനിന്നും വരും.
യ ഏവം കൃതബുദ്ധിഃ സ കര്മസ്വേവ പ്രവര്തതേ । നാസിദ്ധോ വ്യഥതേ തസ്യ ന സിദ്ധൌ ഹര്ഷമശ്രുതേ
ഇങ്ങനെ മനസ്സുറച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ പ്രവർത്തികളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെടുന്നു; വിജയമില്ലാതിരിക്കാൻ അവനു വിഷമമില്ല, വിജയവാർത്ത കേട്ടാൽ അതിൽ ആവേശപ്പെടുകയും ഇല്ല.
തത്രേയമനുമാത്രാ മേ ഭീമസേന വിവക്ഷിതാ। നൈകാന്തസിദ്ധിര്വക്തവ്യാ ശത്രുഭിഃ സഹ സംയുഗേ
ഇവിടെ, ഭീമസേന, ഞാൻ പറയാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഒരു അനുമാനമാണ്; ശത്രുക്കളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.