മധ്യേ രാജ്ഞാമഹം തത്ര പ്രാതിപൌരുഷികാന്ഗുണാന് । തവ സങ്കീര്തയിഷ്യാമി യേ ച തസ്യ വ്യതിക്രമാഃ
അവിടെ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ, നിന്റെ നല്ല സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; ദുര്യോധനന്റെ തെറ്റുകളും ഞാൻ പറഞ്ഞുതരും.
ബ്രുവതസ്തത്ര മേ വാക്യം ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ്। നിശമ്യ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ നാനാജനപദേശ്വരാഃ
അവിടെ ഞാൻ ധർമ്മത്തോടും ഉപകാരത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കും.
ത്വയി സംപ്രതിപത്സ്യന്തേ ധര്മാത്മാ സത്യവാഗിതി । തസ്മിംശ്ചാധിഗമിഷ്യന്തി യഥാ ലോഭാദവര്തത
അവർ നീ ധർമ്മവും സത്യവും പാലിക്കുന്നവനാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച് നിന്റെ പക്ഷം പിടിക്കും; ദുര്യോധനൻ എങ്ങനെ ലാലസയിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിച്ചുവെന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കും.
ഗര്ഹയിഷ്യാമി ചൈവൈനം പൌരജാനപദേഷ്വപി । വൃദ്ധബാലാനുപാദായ ചാതുര്വര്ണ്യേ സമാഗതേ
നഗരവാസികളുടെയും ഗ്രാമവാസികളുടെയും ഇടയിൽ, മുതിർന്നവരും കുട്ടികളും നാലു വർണ്ണങ്ങൾ ഒത്തുകൂടിയിടത്തും ഞാൻ അവനെ കുറ്റം പറയും.
ശമം വൈ യാചമാനസ്ത്വം നാധര്മം തത്ര ലപ്സ്യസേ । കുരൂന്വിഗര്ഹയിഷ്യന്തി ധൃതരാഷ്ട്രം ച പാര്ഥിവാഃ
നീ സമാധാനം തേടുമ്പോൾ, അവിടെ നീ അധർമ്മം ചെയ്തുവെന്ന കുറ്റം നിനക്കുണ്ടാകില്ല; കുരുക്കളെയും ധൃതരാഷ്ട്രരാജാവിനെയും രാജാക്കന്മാർ കുറ്റം പറയും.
തസ്മിംല്ലോകപരിത്യക്തേ കിം കാര്യമവശിഷ്യതേ। ഹതേ ദുര്യോധനേ രാജന്യദന്യത്ക്രിയതാമിതി
ലോകം അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ പിന്നെ എന്താണ് ചെയ്യാനുള്ളത്? ദുര്യോധനൻ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാം.
യാത്വാ ചാഹം കുരൂന്സര്വാന്യുഷ്മദര്ഥമഹാപയന് । യതിഷ്യേ പ്രശമം കര്തും ലക്ഷയിഷ്യേ ച ചേഷ്ടിതമ്
നിന്റെ കാര്യത്തിനായി ഞാൻ കുരുക്കളെ സമീപിച്ച് വലിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി, സമാധാനം ഉണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിക്കും; അവരുടെ പെരുമാറ്റം ഞാൻ ശ്രദ്ധിക്കും.
കൌരവാണാം പ്രവൃത്തിം ച ഗത്വാ യുദ്ധാധികാരികാമ് । നിശമ്യ വിനിവര്തിഷ്യേ ജയായ തവ ഭാരത
കൗരവരുടെ യുദ്ധസന്നദ്ധതയും മനസ്സിലാക്കി, ഞാൻ തിരിച്ചു വരും, ഭാരതാവേ, നിന്റെ വിജയത്തിനായി.
സര്വഥാ യുദ്ധമേവാഹമാശംസാപി പരൈഃ സഹ । നിമിത്താനി ഹി സര്വാണി തഥാ പ്രാദുര്ഭവന്തി മേ
എന്തായാലും, എനിക്കു തോന്നുന്നത് മറ്റുള്ളവരോടൊക്കെ യുദ്ധം മാത്രമാണ്; കാരണം എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് കാണുന്നത്.
മൃഗാഃ ശകുന്താശ്ച വദന്തി ഘോരം ഹസ്ത്യശ്വമുഖ്യേഷു നിശാമുഖേഷു । ഘോരാണി രൂപാണി തഥൈവ ചാഗ്നി- ര്വര്ണാന്ബഹൂന്പുഷ്യതി ഘോരരൂപാന്
മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഭയാനകമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉരിയ്ക്കുന്നു; ആനകളും കുതിരകളും രാത്രിയുടെ അരികിൽ ഭയങ്കര രൂപങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു; അഗ്നിയും പലവിധ ഭയാനക രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
മനുഷ്യലോകക്ഷയകൃത്സുഘോരോ നോ ചേദനുപ്രാപ്ത ഇഹാന്തകഃ സ്യാത്। ശസ്ത്രാണി യന്ത്രം കവചാന്രഥാംശ്ച നാഗാന്ഹയാംശ്ച പ്രതിപാദയിത്വാ
മനുഷ്യരാശിയുടെ വലിയ നാശം അടുത്തിരിക്കുന്നു, മരണദേവൻ ഇതുവരെ എത്തിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ; ആയുധങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, കവചങ്ങൾ, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ എല്ലാം ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.
യോധാശ്ച സര്വേ കൃതനിശ്ചയാസ്തേ ഭവന്തു ഹസ്ത്യശ്വരഥേഷു യത്താഃ। സാങ്ഗ്രാമികം തേ യദുപാര്ജനീയം സര്വം സമഗ്രം കുരു തന്നരേന്ദ്ര
എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും ഉറച്ച മനസ്സോടെ ആനകളിലും കുതിരകളിലും രഥങ്ങളിലും സജ്ജരാകട്ടെ; യുദ്ധത്തിനായി വേണ്ടതെല്ലാം, രാജാവേ, നീ പൂർണ്ണമായി ഒരുക്കണം.
ദുര്യോധനോ ന ഹ്യലമദ്യ ദാതും ജീവംസ്തവൈതന്നൃപതേ കഥംചിത്। യത്തേ പുരസ്താദഭവത്സമൃദ്ധം ദ്യൂതേ ഹൃതം പാണ്ഡവമുഖ്യ രാജ്യമ്
ദുര്യോധനൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, ഇത് നിനക്കു നൽകാൻ ഒരിക്കലും തയ്യാറല്ല; പണ്ടു പാണ്ഡവന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ജൂതത്തിൽ നഷ്ടമായ ആ സമൃദ്ധമായ രാജ്യം.
യഥായഥൈവ ശാന്തിഃ സ്യാത്കുരൂണാം മധുസൂദന। തഥാതഥൈവ ഭാഷേഥാ മാ സ്മ യുദ്ധേന ഭീഷയേഃ
മധുസൂദനാ, കൗരവർക്കിടയിൽ എങ്ങനെ സമാധാനം സാധ്യമാവും എന്നതനുസരിച്ച് നീ സംസാരിക്കണം; യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തരുത്.
അമര്ഷീ ജാതസംരമ്ഭഃ ശ്രേയോദ്വേഷീ മഹാമനാഃ। നോഗ്രം ദുര്യോധനോ വാച്യഃ സാമ്നൈവേനം സമാചരേഃ
ദുര്യോധനൻ ക്ഷമയില്ലാത്തവനും എളുപ്പം കോപം വരുന്നവനും നല്ലതിനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവനും അഭിമാനിയുമാണ്; അവനോട് കഠിനമായി സംസാരിക്കേണ്ട, സൗമ്യമായി സമീപിക്കണം.
പ്രകൃത്യാ പാപസത്വശ്ച തുല്യചേതാസ്തു ദസ്യുഭിഃ । ഐശ്വര്യമദമത്തശ്ച കൃതവൈരശ്ച പാണ്ഡവൈഃ
സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ദുഷ്ടനും, മനസ്സ് കള്ളന്മാരെപ്പോലെയും, അധികാരത്തിൽ മദം പിടിച്ചവനും, പാണ്ഡവന്മാരോട് വൈരമുള്ളവനുമാണ് അവൻ.
അദീര്ഘദര്ശീ നിഷ്ഠൂരീ ക്ഷേപ്താ ക്രൂരപരാക്രമഃ । ദീര്ഘമന്യുരനേയശ്ച പാപാത്മാ നികൃതിപ്രിയഃ
അവന് ദൂരദൃഷ്ടിയില്ലാത്തവനും, കഠിനഹൃദയനും, അപമാനിക്കാന് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവനും, ക്രൂരശക്തിയുള്ളവനും, ദീര്ഘകാലം കോപം പിടിച്ചു നില്ക്കുന്നവനും, സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവനും, ദുഷ്ടഹൃദയനും, വഞ്ചനയില് സന്തോഷിക്കുന്നവനും ആണ്.
മ്രിയേതാപി ന ഭജ്യേത നൈവ ജഹ്യാത്സ്വകം മതമ്। താദൃശേന ശമഃ കൃഷ്ണ മന്യേ പരമദുഷ്കരഃ
അവന് മരിച്ചാലും തകര്ന്നുപോകുകയോ, തന്റെ അഭിപ്രായം ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; അത്തരത്തിലുള്ളവനോടൊപ്പം സമാധാനം നേടുക, കൃഷ്ണാ, വളരെ പ്രയാസമാണ് എന്നു ഞാന് കരുതുന്നു.
സുഹൃദാമപ്യവാചീനസ്ത്യക്തധര്മാ പ്രിയാനൃതഃ । പ്രതിഹന്ത്യേ സുഹൃദാം വാചശ്ചൈവ മനാംസി ച
സുഹൃത്തുക്കളോടും ആദരം കാണിക്കാത്തവനും, ധര്മ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, കള്ളം പറയുന്നതില് സന്തോഷിക്കുന്നവനും, സുഹൃത്തുക്കളുടെ വാക്കുകളും മനസ്സുകളും എതിര്ക്കുന്നവനും ആണവന്.
സ മന്യുവശമാപന്നഃ സ്വഭാവം ദുഷ്ടമാസ്ഥിതഃ । സ്വഭാവാത്പാപമഭ്യേതി തൃണൈശ്ഛന്ന ഇവോരഗഃ
അവന് കോപത്തിന് അടിമയായവനും, ദുഷ്ടസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചവനും, സ്വന്തം സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ പാപത്തിലേക്കു വഴിയേകുന്നവനും, പുല്ലിനടിയില് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പാമ്പുപോലെയാണ്.
ദുര്യോധനോ ഹി യത്സേനഃ സര്വഥാ വിദിതസ്തവ । യച്ഛീലോ യത്സ്വഭാവശ്ച യദ്ബലോ യത്പരാക്രമഃ
ദുര്യോധനനും അവന്റെ സൈന്യവും പൂര്ണമായും നിനക്ക് അറിയാം; അവന്റെ സ്വഭാവം, സ്വഭാവഗുണങ്ങള്, ശക്തി, വീര്യം—ഇവയെല്ലാം നിനക്ക് അറിയാം.
പുരാ പ്രസന്നാഃ കുരവഃ സഹപുത്രാസ്തഥാ വയമ്। ഇന്ദ്രജ്യേഷ്ഠാ ഇവാഭൂമ മോദമാനാഃ സബാന്ധവാഃ
മുന്പൊരിക്കല് കുരുക്കളും അവരുടെ മക്കളും ഞങ്ങളുമൊക്കെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ഐക്യത്തോടെ ജീവിച്ചിരുന്നു, ഇന്ദ്രനെ തലവനാക്കി ദേവന്മാര് സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ.
ദുര്യോധനസ്യ ക്രോധേന ഭരതാ മധുസൂദന। ധക്ഷ്യന്തേ ശിശിരാപായേ വനാനീവ ഹുതാശനൈഃ
ദുര്യോധനന്റെ കോപം മൂലം, ഭാരതകുലത്തിലെ മധുസൂദനാ, ശിശിരം കഴിഞ്ഞ് കാടുകള് തീയില് കത്തുന്നതുപോലെ, ഭാരതര് നശിച്ചുപോകും.
അഷ്ടാദശേമേ രാജാനഃ പ്രഖ്യാത മധുസൂദന । യേ സമുച്ചിച്ഛിദുര്ജ്ഞാതീന്സുഹൃദശ്ച സബാന്ധവാന്
ഈ പതിനെട്ടു പ്രശസ്തരായ രാജാക്കന്മാര്, മധുസൂദനാ, സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും നശിപ്പിച്ചവരാണ്.
അസുരാണാം സമൃദ്ധാനാം ജ്വലതാമിവ തേജസാ। പര്യായകാലേ ധര്മസ്യ പ്രാപ്തേ കലിരജായത
ശക്തിയിലും തേജസ്സിലും ദീപ്തിയുള്ള അസുരന്മാരുടെ ഇടയില്, ധര്മ്മത്തിന്റെ കാലം അവസാനിച്ചപ്പോള്, കലിയുഗം ആരംഭിച്ചു.
ഹൈഹയാനാമുദാവര്തോ നീപാനാം ജനമേജയഃ । ബഹുലസ്താലജങ്ഘാനാം കൃമീണാമുദ്ധതോ വസുഃ
ഹൈഹയരില് ഉദാവർത്തനും, നീപരില് ജനമേജയനും, താളജംഘരില് ബഹുലനും, കൃമികളില് അഹങ്കാരമുള്ള വസുവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അജബിന്ദുഃ സുവീരാണാം സുരാഷ്ട്രാണാം രുഷര്ദ്ധികഃ। അര്കജശ്ച ബലീഹാനാം ചീനാനാം ധൌതമൂലകഃ
സുവീരരില് അജബിന്ദുവും, സുരാഷ്ട്രരില് രുഷർദ്ധികനും, ബലിഹാനരില് അർക്കജനും, ചീനരില് ധൗതമൂലകനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഹയഗ്രീവോ വിദേഹാനാം വരയുശ്ച മഹൌജസാമ് । ബാഹുഃ സുന്ദരവംശാനാം ദീപ്താക്ഷാണാം പുരൂരവാഃ
വിദേഹരില് ഹയഗ്രീവനും, മഹാശക്തന്മാരില് വരയുവും, സുന്ദരവംശത്തില് ബാഹുവും, ദീപ്തമായ കണ്ണുള്ളവരില് പുരൂരവസും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹജശ്ചേദിമത്സ്യാനാം പ്രവീരാണാം വൃഷധ്വജഃ । ധാരണശ്ചന്ദ്രവത്സാനാം മുകുടാനാം വിഗാഹനഃ
ചേദിമത്സ്യരില് സഹജനും, പ്രഭാവശാലികളില് വൃഷധ്വജനും, ചന്ദ്രവത്സരില് ധാരണനും, മുകുടരില് വിഘാഹനനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശമശ്ച നന്ദിവേഗാനാമിത്യേതേ കുലപാംസനാഃ । യുഗാന്തേ കൃഷ്ണ സംഭൂതാഃ കുലേഷു പുരുഷാധമാഃ
നന്ദിവേഗരില് ശമനും—ഇവരൊക്കെയും, കൃഷ്ണാ, തങ്ങളുടെ വംശത്തിന് അപമാനമായവരും, യുഗാന്തത്തില് ജനിച്ച, കുടുംബത്തിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരുമാണ്.