ഏതദേവ നിമിത്തം തേ ധാര്തരാഷ്ട്രോ യഥാ ത്വയി । നാന്വതപ്യത കോപേന തവ കൃത്വാഽപി ദുഷ്കരമ്
ഇതാണ് യഥാർത്ഥ കാരണം; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ നിന്നോട് അത്രയും ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും, പിന്നീട് കോപത്തിൽ ഒരു ക്ഷണവും ഖേദം തോന്നിയില്ല.
പിതാമഹസ്യ ദ്രോണസ്യ വിദുരസ്യ ച ധീമതഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം ച സാധൂനാം രാജ്ഞശ്ച നഗരസ്യ ച
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമും ബുദ്ധിമാൻ വിദുരനും, സദാചാരമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും, രാജാവും നഗരവാസികളും അവിടെ സാക്ഷിയായി നിന്നപ്പോൾ—
പശ്യതാം കുരുമുഖ്യാനാം സര്വേഷാമേവ തത്ത്വതഃ। ദാനശീലം മൃദും ദാന്തം ധര്മശീലമനുവ്രതമ്
കുരുവംശത്തിലെ പ്രധാനന്മാർ എല്ലാം സത്യമായി നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ദാനശീലനും, സൗമ്യനും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും, ധർമ്മനിഷ്ഠനും, വ്രതപാലകനുമായ നിന്നെ—
യത്ത്വാമുപധിനാ രാജന്ദ്യൂതേ വഞ്ചിതവാംസ്തദാ । ന ചാപത്രപതേ തേന നൃശംസഃ സ്വേന കര്മണാ
രാജാവേ, അന്നത്തെ ചതിയുള്ള ജുവയിൽ നിന്നെ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തിക്ക് ലജ്ജിച്ചില്ല.
തഥാശീലസമാചരേ രാജന്മാ പ്രണയം കൃഥാഃ । വധ്യാസ്തേ സര്വലോകസ്യ കിം പുനസ്തവ ഭാരത
ഇതാണ് അവന്റെ സ്വഭാവവും പ്രവർത്തിയും, രാജാവേ; നീ അവനോട് സ്നേഹം കാണിക്കേണ്ട. അവൻ ലോകം മുഴുവൻ കൊല്ലാൻ അർഹനാണ്, പിന്നെ നിന്നോടോ ഭാരതപുത്രാ?
വാഗ്ഭിസ്ത്വപ്രതിരൂപാഭിരതുദത്ത്വാം സഹാനുജമ് । ശ്ലാഘമാനഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ സന്ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ഭാഷതേ
അനുചിതവും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ നിന്നെയും സഹോദരന്മാരെയും അപമാനിച്ചു; തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ അവൻ അതിൽ അഭിമാനിച്ചു.
ഏതാവത്പാണ്ഡവാനാം ഹി നാസ്തി കിംചിദിഹ സ്വകമ് । നാമധേയം ച ഗോത്രം ച തദപ്യേഷാം ന ശിഷ്യതേ
ഇപ്പോൾ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഇവിടെ ഒന്നും സ്വന്തമായി ശേഷിച്ചിട്ടില്ല; അവരുടെ പേര് പോലും, വംശവും, അവർക്കു ഇനി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
കാലേന മഹതാ ചൈഷാം ഭവിഷ്യതി പരാഭവഃ । പ്രകൃതിം തേ ഭജിഷ്യന്തി നഷ്ടപ്രകൃതയോ മയി
കാലക്രമേണ വലിയ തോൽവി അവരെ ബാധിക്കും; അവരുടെ ജനങ്ങൾ, അവരിൽ നിന്ന് അകന്ന്, നിന്നോടൊപ്പം ചേരും.
ദുഃശാസനേന പാപേന തദാ ദ്യൂതേ പ്രവര്തിതേ । അനാഥവത്തദാ ദേവീ ദ്രൌപദീ സുദുരാത്മനാ
പാപിയായ ദുഃശാസനൻ ആ ജുവാരം തുടങ്ങുമ്പോൾ, ദ്രൗപദി, ആ മഹിള, അവന്റെ ക്രൂരതയിൽ അനാഥയായി അവിടെ പീഡിക്കപ്പെട്ടു.
ആകൃഷ്യ കേശേ രുദതീ സഭായാം രാജസംസദി । ഭീഷ്മദ്രോണപ്രമുഖതോ ഗൌരിതി വ്യാഹൃതാ മുഹുഃ
അവളെ മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചിഴച്ച്, അവൾ കരയുമ്പോൾ, രാജസഭയിൽ ഭീഷ്മനും ദ്രോണമുമൊക്കെ മുന്നിൽ, അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും 'ദാസി' എന്ന് വിളിച്ചു.
ഭവതാ വാരിതാഃ സര്വേ ഭ്രാതരോ ഭീമവിക്രമാഃ । ധര്മപാശനിബദ്ധാശ്ച ന കിംചിത്പ്രതിപേദിരേ
നിന്റെ സഹോദരന്മാർ, ഭീമനുപമരായവർ, നീ അവരെ തടഞ്ഞു; ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട്, അവർ ഒന്നും ചെയ്യാനാവാതെ നിന്നു.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച പരുഷാ വാചഃ സ സമുദീരയന് । ശ്ലാഘതേ ജ്ഞാതിമധ്യേ സ്മ ത്വയി പ്രവ്രജിതേ വനമ്
ഇവയും മറ്റു കഠിനവാക്കുകളും പറഞ്ഞ്, നീ വനത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ അഭിമാനത്തോടെ പ്രശംസിച്ചു.
യേ തത്രാസന്സമാനീതാസ്തേ ദൃഷ്ട്വാ ത്വാമനാഗസമ്। അശ്രുകണ്ഠാ രുദന്തശ്ച സഭായാമാസതേ സദാ
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവർ, കുറ്റമില്ലാത്ത നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, കണ്ണുനീരോടെ, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, സഭയിൽ ഇരുന്നു.
ന ചൈനമഭ്യനന്ദംസ്തേ രാജാനോ ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ। സര്വേ ദുര്യോധനം തത്ര നിന്ദന്തി സ്മ സഭാസദഃ
അവിടെ രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവനെ അംഗീകരിച്ചില്ല; സഭയിലെ എല്ലാവരും ദുര്യോധനനെ അപമാനിച്ചു.
കുലീനസ്യ ച യാ നിന്ദാ വധോ വാഽമിത്രകര്ശന । മഹാഗുണോ വധോ രാജന്നു തു നിന്ദാ കുജീവികാ
ഉയർന്ന വംശക്കാരനു അപമാനം അല്ലെങ്കിൽ ശത്രുക്കളുടെ കയ്യിൽ മരണം—മരണം മഹത്തായ ഗുണമാണ്, രാജാവേ; പക്ഷേ അപമാനം നിന്ദ്യമായ ജീവിതമാണ്.
തദൈവ നിഹതോ രാജന്യദൈവ നിരപത്രപഃ। നിന്ദിതശ്ച മഹാരാജ പൃഥിവ്യാം സര്വരാജഭിഃ
അവൻ അന്നേ, രാജാധിരാജാ, ലജ്ജയില്ലാതെ അങ്ങനെ ചെയ്തപ്പോൾ തന്നെ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും അവനെ അപമാനിച്ചു.
ഈഷത്കരോ വധസ്തസ്യ യസ്യ ചാരിത്രമീദൃശമ് । പ്രസ്കുന്ദേന പ്രതിസ്തബ്ധശ്ഛിന്നമൂല ഇവ ദ്രുമഃ
ഇത്തരം സ്വഭാവമുള്ളവനു മരണം പോലും ചെറുതാണ്; ശക്തമായ കാറ്റിൽ വേരോടെ ഒടിഞ്ഞു വീണ വൃക്ഷംപോലെയാണ് അവൻ.
വധ്യഃ സര്പ ഇവാനാര്യഃ സര്വലോകസ്യ ദുര്മതിഃ । ജഹ്യേന ത്വമമിത്രഘ്ന മാ രാജന്വിചികിത്സിഥാഃ
അനാര്യനും ദുഷ്ടനും സർവ്വലോകത്തിനും ശിക്ഷാർഹനാണ്; രാജാവേ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, നീ സംശയിക്കാതെ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
സര്വഥാ ത്വത്ക്ഷമം ചൈതദ്രോചതേ ച മമാനഘ। യത്ത്വം പിതരി ഭീഷ്മേ ച പ്രണിപാതം സമാചരേഃ
എന്തായാലും, പാപമില്ലാത്തവനേ, നീ അച്ഛനോടും ഭീഷ്മനോടും ആദരം കാണിക്കുന്നത് എനിക്ക് വളരെ അനുയോജ്യവും സന്തോഷകരവുമാണ്.
അഹം തു സര്വലോകസ്യ ഗത്വാ ഛേത്സ്യാമി സംശയമ്। യേഷാമസ്തി ദ്വിധാഭാവോ രാജന്ദുര്യോധനം പ്രതി
എന്നാൽ രാജാവേ, ദുര്യോധനനെക്കുറിച്ച് മനസ്സിൽ സംശയം ഉള്ള എല്ലാവരുടെയും സംശയം നീക്കാൻ ഞാൻ തന്നെയാണ് പോകുന്നത്.
മധ്യേ രാജ്ഞാമഹം തത്ര പ്രാതിപൌരുഷികാന്ഗുണാന് । തവ സങ്കീര്തയിഷ്യാമി യേ ച തസ്യ വ്യതിക്രമാഃ
അവിടെ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ, നിന്റെ നല്ല സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; ദുര്യോധനന്റെ തെറ്റുകളും ഞാൻ പറഞ്ഞുതരും.
ബ്രുവതസ്തത്ര മേ വാക്യം ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ്। നിശമ്യ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ നാനാജനപദേശ്വരാഃ
അവിടെ ഞാൻ ധർമ്മത്തോടും ഉപകാരത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കും.
ത്വയി സംപ്രതിപത്സ്യന്തേ ധര്മാത്മാ സത്യവാഗിതി । തസ്മിംശ്ചാധിഗമിഷ്യന്തി യഥാ ലോഭാദവര്തത
അവർ നീ ധർമ്മവും സത്യവും പാലിക്കുന്നവനാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച് നിന്റെ പക്ഷം പിടിക്കും; ദുര്യോധനൻ എങ്ങനെ ലാലസയിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിച്ചുവെന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കും.
ഗര്ഹയിഷ്യാമി ചൈവൈനം പൌരജാനപദേഷ്വപി । വൃദ്ധബാലാനുപാദായ ചാതുര്വര്ണ്യേ സമാഗതേ
നഗരവാസികളുടെയും ഗ്രാമവാസികളുടെയും ഇടയിൽ, മുതിർന്നവരും കുട്ടികളും നാലു വർണ്ണങ്ങൾ ഒത്തുകൂടിയിടത്തും ഞാൻ അവനെ കുറ്റം പറയും.
ശമം വൈ യാചമാനസ്ത്വം നാധര്മം തത്ര ലപ്സ്യസേ । കുരൂന്വിഗര്ഹയിഷ്യന്തി ധൃതരാഷ്ട്രം ച പാര്ഥിവാഃ
നീ സമാധാനം തേടുമ്പോൾ, അവിടെ നീ അധർമ്മം ചെയ്തുവെന്ന കുറ്റം നിനക്കുണ്ടാകില്ല; കുരുക്കളെയും ധൃതരാഷ്ട്രരാജാവിനെയും രാജാക്കന്മാർ കുറ്റം പറയും.
തസ്മിംല്ലോകപരിത്യക്തേ കിം കാര്യമവശിഷ്യതേ। ഹതേ ദുര്യോധനേ രാജന്യദന്യത്ക്രിയതാമിതി
ലോകം അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ പിന്നെ എന്താണ് ചെയ്യാനുള്ളത്? ദുര്യോധനൻ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാം.
യാത്വാ ചാഹം കുരൂന്സര്വാന്യുഷ്മദര്ഥമഹാപയന് । യതിഷ്യേ പ്രശമം കര്തും ലക്ഷയിഷ്യേ ച ചേഷ്ടിതമ്
നിന്റെ കാര്യത്തിനായി ഞാൻ കുരുക്കളെ സമീപിച്ച് വലിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി, സമാധാനം ഉണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിക്കും; അവരുടെ പെരുമാറ്റം ഞാൻ ശ്രദ്ധിക്കും.
കൌരവാണാം പ്രവൃത്തിം ച ഗത്വാ യുദ്ധാധികാരികാമ് । നിശമ്യ വിനിവര്തിഷ്യേ ജയായ തവ ഭാരത
കൗരവരുടെ യുദ്ധസന്നദ്ധതയും മനസ്സിലാക്കി, ഞാൻ തിരിച്ചു വരും, ഭാരതാവേ, നിന്റെ വിജയത്തിനായി.
സര്വഥാ യുദ്ധമേവാഹമാശംസാപി പരൈഃ സഹ । നിമിത്താനി ഹി സര്വാണി തഥാ പ്രാദുര്ഭവന്തി മേ
എന്തായാലും, എനിക്കു തോന്നുന്നത് മറ്റുള്ളവരോടൊക്കെ യുദ്ധം മാത്രമാണ്; കാരണം എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് കാണുന്നത്.
മൃഗാഃ ശകുന്താശ്ച വദന്തി ഘോരം ഹസ്ത്യശ്വമുഖ്യേഷു നിശാമുഖേഷു । ഘോരാണി രൂപാണി തഥൈവ ചാഗ്നി- ര്വര്ണാന്ബഹൂന്പുഷ്യതി ഘോരരൂപാന്
മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഭയാനകമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉരിയ്ക്കുന്നു; ആനകളും കുതിരകളും രാത്രിയുടെ അരികിൽ ഭയങ്കര രൂപങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു; അഗ്നിയും പലവിധ ഭയാനക രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.