യദ്യദ്ധര്മേണ സംയുക്തമുപപദ്യേദ്ധിതം വചഃ। തത്തത്കേശവ ഭാഷേഥാഃ സാന്ത്വം വാ യദി വേതരത്
ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ഗുണം വരുത്തുന്ന വാക്കുകൾ ഏതായാലും, കേശവാ, നീ അതു പറയണം—സമാധാനത്തിനായാലും അല്ലാതെയായാലും.
സഞ്ജയസ്യ ശ്രുതം വാക്യം ഭവതശ്ച ശ്രുതം മയാ। സര്വം ജാനാമ്യഭിപ്രായം തേഷാം ച ഭവതശ്ച യഃ
സഞ്ജയന്റെ വാക്കുകളും നിന്റെ വാക്കുകളും ഞാൻ കേട്ടു; അവരുടെയും നിന്റെയും ഉദ്ദേശം ഞാൻ മുഴുവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
തവ ധര്മാശ്രിതാ ബുദ്ധിസ്തേഷാം വൈരാശ്രയാ മതിഃ। യദയുദ്ധേന ലഭ്യേത തത്തേ ബഹുമതം ഭവേത്
നിന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ ആണു, അവരുടെത് വൈരത്തിൽ; യുദ്ധമില്ലാതെ ലഭിക്കാവുന്നതെന്താണോ, അതാണ് നീ ഏറ്റവും വിലമതിക്കുന്നത്.
ന ചൈവം നൈഷ്ഠികം കര്മ ക്ഷത്രിയസ്യ വിശാംപതേ। ആഹുരാശ്രമിണഃ സര്വേ ന ഭൈക്ഷം ക്ഷത്രിയശ്ചരേത്
എന്നാൽ, ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നത് ഒരു ക്ഷത്രിയന്റെ പരമധർമ്മമല്ല, രാജാവേ; എല്ലാ ആശ്രമവാസികളും പറയുന്നു, ക്ഷത്രിയൻ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കരുത്.
ജയോ വധോ വാ സങ്ഗ്രാമേ ധാത്രാഽഽദിഷ്ടഃ സനാതനഃ। സ്വധര്മഃ ക്ഷത്രിയസ്യൈഷ കാര്പണ്യം ന പ്രശത്യതേ
വിജയമോ മരണമോ യുദ്ധത്തിൽ ദൈവം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ക്ഷത്രിയന്റെ യഥാർത്ഥ ധർമ്മം ഇതാണ്—ഭയക്കേടിന് അംഗീകാരം ഇല്ല.
ന ഹി കാര്പണ്യമാസ്ഥായ ശക്യാ വൃത്തിര്യുധിഷ്ഠിര । വിക്രമസ്വ മഹാബാഹോ ജഹി ശത്രൂന്പരന്തപ
ഭയക്കേടിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ജീവിക്കാനാവില്ല; മഹാബാഹുവേ, ധൈര്യത്തോടെ മുന്നോട്ട് പോവുക, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കൂ.
അതിഗൃദ്ധാഃ കൃതസ്നേഹാ ദീര്ഘകാലം സഹോഷിതാഃ । കൃതമിത്രാഃ കൃതബലാ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ പരന്തപ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ അത്യധികം ലോഭികളും, കൂട്ടുകെട്ടുകളും സൗഹൃദങ്ങളും ദീർഘകാലം ഉണ്ടാക്കിയവരും, ശക്തിയും സമ്പാദിച്ചവരുമാണ്.
ന പര്യായോഽസ്തി യത്സാമ്യം ത്വയി കുര്യുര്വിശാംപതേ । ബലവത്താം ഹി മന്യന്തേ ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാദിഭിഃ
അവർ നിനക്കൊപ്പം തുല്യത തേടാൻ ഒരിക്കലും തയ്യാറാവില്ല, രാജാവേ; ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ എന്നിവരാൽ അവർക്ക് വലിയ ശക്തിയുണ്ടെന്ന് അവർ കരുതുന്നു.
യാവച്ച മാര്ദവേനൈതാന്രാജന്നുപചരിഷ്യസി। താവദേതേ ഹരിഷ്യന്തി തവ രാജ്യമരിന്ദമ
രാജാവേ, നീ അവരെ ദയയോടെ സമീപിക്കുന്നിടത്തോളം, അവർ നിന്റെ രാജ്യം പിടിച്ചെടുക്കും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
നാനുക്രോശാന്ന കാര്പണ്യാന്ന ച ധര്മാര്ഥകാരണാത്। അലം കര്തും ധാര്തരാഷ്ട്രസ്തവ കാമമരിന്ദമ
ദയയാലോ, ഭയക്കേടിനാലോ, ധർമ്മത്തിനോ ലാഭത്തിനോ വേണ്ടി യാതൊന്നിനും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ഒരിക്കലും നിന്റെ ഗുണത്തിന് പ്രവർത്തിക്കില്ല, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
ഏതദേവ നിമിത്തം തേ ധാര്തരാഷ്ട്രോ യഥാ ത്വയി । നാന്വതപ്യത കോപേന തവ കൃത്വാഽപി ദുഷ്കരമ്
ഇതാണ് യഥാർത്ഥ കാരണം; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ നിന്നോട് അത്രയും ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും, പിന്നീട് കോപത്തിൽ ഒരു ക്ഷണവും ഖേദം തോന്നിയില്ല.
പിതാമഹസ്യ ദ്രോണസ്യ വിദുരസ്യ ച ധീമതഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം ച സാധൂനാം രാജ്ഞശ്ച നഗരസ്യ ച
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമും ബുദ്ധിമാൻ വിദുരനും, സദാചാരമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും, രാജാവും നഗരവാസികളും അവിടെ സാക്ഷിയായി നിന്നപ്പോൾ—
പശ്യതാം കുരുമുഖ്യാനാം സര്വേഷാമേവ തത്ത്വതഃ। ദാനശീലം മൃദും ദാന്തം ധര്മശീലമനുവ്രതമ്
കുരുവംശത്തിലെ പ്രധാനന്മാർ എല്ലാം സത്യമായി നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ദാനശീലനും, സൗമ്യനും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും, ധർമ്മനിഷ്ഠനും, വ്രതപാലകനുമായ നിന്നെ—
യത്ത്വാമുപധിനാ രാജന്ദ്യൂതേ വഞ്ചിതവാംസ്തദാ । ന ചാപത്രപതേ തേന നൃശംസഃ സ്വേന കര്മണാ
രാജാവേ, അന്നത്തെ ചതിയുള്ള ജുവയിൽ നിന്നെ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തിക്ക് ലജ്ജിച്ചില്ല.
തഥാശീലസമാചരേ രാജന്മാ പ്രണയം കൃഥാഃ । വധ്യാസ്തേ സര്വലോകസ്യ കിം പുനസ്തവ ഭാരത
ഇതാണ് അവന്റെ സ്വഭാവവും പ്രവർത്തിയും, രാജാവേ; നീ അവനോട് സ്നേഹം കാണിക്കേണ്ട. അവൻ ലോകം മുഴുവൻ കൊല്ലാൻ അർഹനാണ്, പിന്നെ നിന്നോടോ ഭാരതപുത്രാ?
വാഗ്ഭിസ്ത്വപ്രതിരൂപാഭിരതുദത്ത്വാം സഹാനുജമ് । ശ്ലാഘമാനഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ സന്ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ഭാഷതേ
അനുചിതവും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ നിന്നെയും സഹോദരന്മാരെയും അപമാനിച്ചു; തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ അവൻ അതിൽ അഭിമാനിച്ചു.
ഏതാവത്പാണ്ഡവാനാം ഹി നാസ്തി കിംചിദിഹ സ്വകമ് । നാമധേയം ച ഗോത്രം ച തദപ്യേഷാം ന ശിഷ്യതേ
ഇപ്പോൾ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഇവിടെ ഒന്നും സ്വന്തമായി ശേഷിച്ചിട്ടില്ല; അവരുടെ പേര് പോലും, വംശവും, അവർക്കു ഇനി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
കാലേന മഹതാ ചൈഷാം ഭവിഷ്യതി പരാഭവഃ । പ്രകൃതിം തേ ഭജിഷ്യന്തി നഷ്ടപ്രകൃതയോ മയി
കാലക്രമേണ വലിയ തോൽവി അവരെ ബാധിക്കും; അവരുടെ ജനങ്ങൾ, അവരിൽ നിന്ന് അകന്ന്, നിന്നോടൊപ്പം ചേരും.
ദുഃശാസനേന പാപേന തദാ ദ്യൂതേ പ്രവര്തിതേ । അനാഥവത്തദാ ദേവീ ദ്രൌപദീ സുദുരാത്മനാ
പാപിയായ ദുഃശാസനൻ ആ ജുവാരം തുടങ്ങുമ്പോൾ, ദ്രൗപദി, ആ മഹിള, അവന്റെ ക്രൂരതയിൽ അനാഥയായി അവിടെ പീഡിക്കപ്പെട്ടു.
ആകൃഷ്യ കേശേ രുദതീ സഭായാം രാജസംസദി । ഭീഷ്മദ്രോണപ്രമുഖതോ ഗൌരിതി വ്യാഹൃതാ മുഹുഃ
അവളെ മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചിഴച്ച്, അവൾ കരയുമ്പോൾ, രാജസഭയിൽ ഭീഷ്മനും ദ്രോണമുമൊക്കെ മുന്നിൽ, അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും 'ദാസി' എന്ന് വിളിച്ചു.
ഭവതാ വാരിതാഃ സര്വേ ഭ്രാതരോ ഭീമവിക്രമാഃ । ധര്മപാശനിബദ്ധാശ്ച ന കിംചിത്പ്രതിപേദിരേ
നിന്റെ സഹോദരന്മാർ, ഭീമനുപമരായവർ, നീ അവരെ തടഞ്ഞു; ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട്, അവർ ഒന്നും ചെയ്യാനാവാതെ നിന്നു.
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച പരുഷാ വാചഃ സ സമുദീരയന് । ശ്ലാഘതേ ജ്ഞാതിമധ്യേ സ്മ ത്വയി പ്രവ്രജിതേ വനമ്
ഇവയും മറ്റു കഠിനവാക്കുകളും പറഞ്ഞ്, നീ വനത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ അഭിമാനത്തോടെ പ്രശംസിച്ചു.
യേ തത്രാസന്സമാനീതാസ്തേ ദൃഷ്ട്വാ ത്വാമനാഗസമ്। അശ്രുകണ്ഠാ രുദന്തശ്ച സഭായാമാസതേ സദാ
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവർ, കുറ്റമില്ലാത്ത നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, കണ്ണുനീരോടെ, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, സഭയിൽ ഇരുന്നു.
ന ചൈനമഭ്യനന്ദംസ്തേ രാജാനോ ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ। സര്വേ ദുര്യോധനം തത്ര നിന്ദന്തി സ്മ സഭാസദഃ
അവിടെ രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവനെ അംഗീകരിച്ചില്ല; സഭയിലെ എല്ലാവരും ദുര്യോധനനെ അപമാനിച്ചു.
കുലീനസ്യ ച യാ നിന്ദാ വധോ വാഽമിത്രകര്ശന । മഹാഗുണോ വധോ രാജന്നു തു നിന്ദാ കുജീവികാ
ഉയർന്ന വംശക്കാരനു അപമാനം അല്ലെങ്കിൽ ശത്രുക്കളുടെ കയ്യിൽ മരണം—മരണം മഹത്തായ ഗുണമാണ്, രാജാവേ; പക്ഷേ അപമാനം നിന്ദ്യമായ ജീവിതമാണ്.
തദൈവ നിഹതോ രാജന്യദൈവ നിരപത്രപഃ। നിന്ദിതശ്ച മഹാരാജ പൃഥിവ്യാം സര്വരാജഭിഃ
അവൻ അന്നേ, രാജാധിരാജാ, ലജ്ജയില്ലാതെ അങ്ങനെ ചെയ്തപ്പോൾ തന്നെ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും അവനെ അപമാനിച്ചു.
ഈഷത്കരോ വധസ്തസ്യ യസ്യ ചാരിത്രമീദൃശമ് । പ്രസ്കുന്ദേന പ്രതിസ്തബ്ധശ്ഛിന്നമൂല ഇവ ദ്രുമഃ
ഇത്തരം സ്വഭാവമുള്ളവനു മരണം പോലും ചെറുതാണ്; ശക്തമായ കാറ്റിൽ വേരോടെ ഒടിഞ്ഞു വീണ വൃക്ഷംപോലെയാണ് അവൻ.
വധ്യഃ സര്പ ഇവാനാര്യഃ സര്വലോകസ്യ ദുര്മതിഃ । ജഹ്യേന ത്വമമിത്രഘ്ന മാ രാജന്വിചികിത്സിഥാഃ
അനാര്യനും ദുഷ്ടനും സർവ്വലോകത്തിനും ശിക്ഷാർഹനാണ്; രാജാവേ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, നീ സംശയിക്കാതെ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
സര്വഥാ ത്വത്ക്ഷമം ചൈതദ്രോചതേ ച മമാനഘ। യത്ത്വം പിതരി ഭീഷ്മേ ച പ്രണിപാതം സമാചരേഃ
എന്തായാലും, പാപമില്ലാത്തവനേ, നീ അച്ഛനോടും ഭീഷ്മനോടും ആദരം കാണിക്കുന്നത് എനിക്ക് വളരെ അനുയോജ്യവും സന്തോഷകരവുമാണ്.
അഹം തു സര്വലോകസ്യ ഗത്വാ ഛേത്സ്യാമി സംശയമ്। യേഷാമസ്തി ദ്വിധാഭാവോ രാജന്ദുര്യോധനം പ്രതി
എന്നാൽ രാജാവേ, ദുര്യോധനനെക്കുറിച്ച് മനസ്സിൽ സംശയം ഉള്ള എല്ലാവരുടെയും സംശയം നീക്കാൻ ഞാൻ തന്നെയാണ് പോകുന്നത്.