ന ഹി നഃ പ്രീണയേദ്ദ്രവ്യം ന ദേവത്വം കുതഃ സുഖമ്। ന ച സര്വാമരൈശ്വര്യം തവ ദ്രോഹേണ മാധവ
നിന്റെ ദ്രോഹത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ധനവും ദൈവത്വവും എനിക്കു സന്തോഷം നൽകില്ല, മാധവ; അതുപോലെ എല്ലാ ഐശ്വര്യവും വേണ്ട.
ജാനാമ്യേതാം മഹാരാജ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ പാപതാമ്। അവാച്യാസ്തു ഭവിഷ്യാമഃ സര്വലോകേ മഹീക്ഷിതാം
മഹാരാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകന്റെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു; ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ലോകത്ത് അപമാനിതരാകും.
ന ചാപി മമ പര്യാപ്താഃ സഹിതാഃ സര്വപാര്ഥിവാഃ । ക്രുദ്ധസ്യ സംയുഗേ സ്ഥാതും സിംഹസ്യേവേതരേ മൃഗാഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഒന്നിച്ച് നിന്നാലും, ഞാൻ കോപത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തിയാൽ, ആരും എനിക്കു നേരെ നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല. സിംഹത്തിനെതിരെ മറ്റുള്ള മൃഗങ്ങൾ നില്ക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ്.
അഥ ചേത്തേ പ്രവര്തേരന്മയി കിംചിദസാംപ്രതമ്। നിര്ദഹേയം കുരൂന്സര്വാനിതി മേ ധീയതേ മതിഃ
അവർ എങ്കിൽ എനിക്ക് അനുകൂലമല്ലാത്തതെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, ഞാൻ കുരുക്കളെ മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കും; ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ന ജാതു ഗമനം പാര്ഥ ഭവേത്തത്ര നിരര്ഥകമ് । അര്ഥപ്രാപ്തിഃ കദാചിത്സ്യാദന്തതോ വാപ്യവാച്യതാ
പാർഥാ, അവിടെ പോകുന്നത് ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകില്ല; ചിലപ്പോൾ നേട്ടം ലഭിക്കാം, കുറഞ്ഞത് കുറ്റം ഒഴിവാക്കാൻ എങ്കിലും കഴിയും.
ഏവമുക്തഃ പ്രത്യുവാച ധര്മരാജോ ജനാര്ദനമ് । ഭാതൄണാം സമവേതാനാം സകാശേ പുരുഷോത്തമമ്
ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ധർമ്മരാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ജനാർദ്ദനനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യത്തുഭ്യം രോചതേ കൃഷ്ണ സ്വസ്തി പ്രാപ്നുഹി കൌരവാന്। കൃതാര്ഥം സ്വസ്തിമന്തം ത്വാം ദ്രക്ഷ്യാമി പുനരാഗതമ്
കൃഷ്ണാ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്താണോ, അതു ചെയ്യുക; കൌരവർക്കു ക്ഷേമം വരട്ടെ. നീ വിജയത്തോടെ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരുന്നത് ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിഷ്വക്സേന കുരൂന്ഗത്വാ ഭരതാഞ്ശമയന്പ്രഭോ। യഥാ സര്വേ സുമനസഃ സഹ സ്യാമ സുചേതസഃ
പ്രഭോ, നീ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഭാരതന്മാരെ സമ്മതിപ്പിച്ച്, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സുതുറന്ന് ഒന്നായി കഴിയാൻ കഴിയട്ടെ.
ഭ്രാതാ ചാസി സഖാ ചാസി ബീഭത്സോര്മമ ച പ്രിയഃ। സൌഹൃദേനാവിശങ്ഖ്യോഽസി സ്വസ്തി പ്രാപ്നുഹി ഭൂതയേ
നീ എന്റെ സഹോദരനും സ്നേഹിതനും, അർജുനനും എനിക്കും പ്രിയനുമാണ്; നിന്റെ സ്നേഹത്താൽ നിന്നെ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല—എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമം വരാൻ നീ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരട്ടെ.
അസ്മാന്വേത്ഥ പരാന്വേത്ഥ വേത്ഥാര്ഥാന്വേത്ഥ ഭാഷിതുമ്। യദ്യദസ്മദ്ധിതം കൃഷ്ണ തത്തദ്വാച്യഃ സുയോധനഃ
നീ ഞങ്ങളെയും മറ്റുള്ളവരെയും അറിയുന്നു, ചെയ്യേണ്ടതും പറയേണ്ടതുമെന്താണെന്നുമറിയുന്നു; ഞങ്ങൾക്കു ഗുണം വരുന്നതെന്താണോ, കൃഷ്ണാ, അതു നീ സുസ്ഥിരനോട് പറയണം.
യദ്യദ്ധര്മേണ സംയുക്തമുപപദ്യേദ്ധിതം വചഃ। തത്തത്കേശവ ഭാഷേഥാഃ സാന്ത്വം വാ യദി വേതരത്
ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ഗുണം വരുത്തുന്ന വാക്കുകൾ ഏതായാലും, കേശവാ, നീ അതു പറയണം—സമാധാനത്തിനായാലും അല്ലാതെയായാലും.
സഞ്ജയസ്യ ശ്രുതം വാക്യം ഭവതശ്ച ശ്രുതം മയാ। സര്വം ജാനാമ്യഭിപ്രായം തേഷാം ച ഭവതശ്ച യഃ
സഞ്ജയന്റെ വാക്കുകളും നിന്റെ വാക്കുകളും ഞാൻ കേട്ടു; അവരുടെയും നിന്റെയും ഉദ്ദേശം ഞാൻ മുഴുവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
തവ ധര്മാശ്രിതാ ബുദ്ധിസ്തേഷാം വൈരാശ്രയാ മതിഃ। യദയുദ്ധേന ലഭ്യേത തത്തേ ബഹുമതം ഭവേത്
നിന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ ആണു, അവരുടെത് വൈരത്തിൽ; യുദ്ധമില്ലാതെ ലഭിക്കാവുന്നതെന്താണോ, അതാണ് നീ ഏറ്റവും വിലമതിക്കുന്നത്.
ന ചൈവം നൈഷ്ഠികം കര്മ ക്ഷത്രിയസ്യ വിശാംപതേ। ആഹുരാശ്രമിണഃ സര്വേ ന ഭൈക്ഷം ക്ഷത്രിയശ്ചരേത്
എന്നാൽ, ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നത് ഒരു ക്ഷത്രിയന്റെ പരമധർമ്മമല്ല, രാജാവേ; എല്ലാ ആശ്രമവാസികളും പറയുന്നു, ക്ഷത്രിയൻ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കരുത്.
ജയോ വധോ വാ സങ്ഗ്രാമേ ധാത്രാഽഽദിഷ്ടഃ സനാതനഃ। സ്വധര്മഃ ക്ഷത്രിയസ്യൈഷ കാര്പണ്യം ന പ്രശത്യതേ
വിജയമോ മരണമോ യുദ്ധത്തിൽ ദൈവം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ക്ഷത്രിയന്റെ യഥാർത്ഥ ധർമ്മം ഇതാണ്—ഭയക്കേടിന് അംഗീകാരം ഇല്ല.
ന ഹി കാര്പണ്യമാസ്ഥായ ശക്യാ വൃത്തിര്യുധിഷ്ഠിര । വിക്രമസ്വ മഹാബാഹോ ജഹി ശത്രൂന്പരന്തപ
ഭയക്കേടിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ജീവിക്കാനാവില്ല; മഹാബാഹുവേ, ധൈര്യത്തോടെ മുന്നോട്ട് പോവുക, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കൂ.
അതിഗൃദ്ധാഃ കൃതസ്നേഹാ ദീര്ഘകാലം സഹോഷിതാഃ । കൃതമിത്രാഃ കൃതബലാ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ പരന്തപ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ അത്യധികം ലോഭികളും, കൂട്ടുകെട്ടുകളും സൗഹൃദങ്ങളും ദീർഘകാലം ഉണ്ടാക്കിയവരും, ശക്തിയും സമ്പാദിച്ചവരുമാണ്.
ന പര്യായോഽസ്തി യത്സാമ്യം ത്വയി കുര്യുര്വിശാംപതേ । ബലവത്താം ഹി മന്യന്തേ ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാദിഭിഃ
അവർ നിനക്കൊപ്പം തുല്യത തേടാൻ ഒരിക്കലും തയ്യാറാവില്ല, രാജാവേ; ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ എന്നിവരാൽ അവർക്ക് വലിയ ശക്തിയുണ്ടെന്ന് അവർ കരുതുന്നു.
യാവച്ച മാര്ദവേനൈതാന്രാജന്നുപചരിഷ്യസി। താവദേതേ ഹരിഷ്യന്തി തവ രാജ്യമരിന്ദമ
രാജാവേ, നീ അവരെ ദയയോടെ സമീപിക്കുന്നിടത്തോളം, അവർ നിന്റെ രാജ്യം പിടിച്ചെടുക്കും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
നാനുക്രോശാന്ന കാര്പണ്യാന്ന ച ധര്മാര്ഥകാരണാത്। അലം കര്തും ധാര്തരാഷ്ട്രസ്തവ കാമമരിന്ദമ
ദയയാലോ, ഭയക്കേടിനാലോ, ധർമ്മത്തിനോ ലാഭത്തിനോ വേണ്ടി യാതൊന്നിനും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ഒരിക്കലും നിന്റെ ഗുണത്തിന് പ്രവർത്തിക്കില്ല, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
ഏതദേവ നിമിത്തം തേ ധാര്തരാഷ്ട്രോ യഥാ ത്വയി । നാന്വതപ്യത കോപേന തവ കൃത്വാഽപി ദുഷ്കരമ്
ഇതാണ് യഥാർത്ഥ കാരണം; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ നിന്നോട് അത്രയും ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും, പിന്നീട് കോപത്തിൽ ഒരു ക്ഷണവും ഖേദം തോന്നിയില്ല.
പിതാമഹസ്യ ദ്രോണസ്യ വിദുരസ്യ ച ധീമതഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം ച സാധൂനാം രാജ്ഞശ്ച നഗരസ്യ ച
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമും ബുദ്ധിമാൻ വിദുരനും, സദാചാരമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും, രാജാവും നഗരവാസികളും അവിടെ സാക്ഷിയായി നിന്നപ്പോൾ—
പശ്യതാം കുരുമുഖ്യാനാം സര്വേഷാമേവ തത്ത്വതഃ। ദാനശീലം മൃദും ദാന്തം ധര്മശീലമനുവ്രതമ്
കുരുവംശത്തിലെ പ്രധാനന്മാർ എല്ലാം സത്യമായി നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ദാനശീലനും, സൗമ്യനും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും, ധർമ്മനിഷ്ഠനും, വ്രതപാലകനുമായ നിന്നെ—
യത്ത്വാമുപധിനാ രാജന്ദ്യൂതേ വഞ്ചിതവാംസ്തദാ । ന ചാപത്രപതേ തേന നൃശംസഃ സ്വേന കര്മണാ
രാജാവേ, അന്നത്തെ ചതിയുള്ള ജുവയിൽ നിന്നെ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തിക്ക് ലജ്ജിച്ചില്ല.
തഥാശീലസമാചരേ രാജന്മാ പ്രണയം കൃഥാഃ । വധ്യാസ്തേ സര്വലോകസ്യ കിം പുനസ്തവ ഭാരത
ഇതാണ് അവന്റെ സ്വഭാവവും പ്രവർത്തിയും, രാജാവേ; നീ അവനോട് സ്നേഹം കാണിക്കേണ്ട. അവൻ ലോകം മുഴുവൻ കൊല്ലാൻ അർഹനാണ്, പിന്നെ നിന്നോടോ ഭാരതപുത്രാ?
വാഗ്ഭിസ്ത്വപ്രതിരൂപാഭിരതുദത്ത്വാം സഹാനുജമ് । ശ്ലാഘമാനഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ സന്ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ഭാഷതേ
അനുചിതവും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ നിന്നെയും സഹോദരന്മാരെയും അപമാനിച്ചു; തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ അവൻ അതിൽ അഭിമാനിച്ചു.
ഏതാവത്പാണ്ഡവാനാം ഹി നാസ്തി കിംചിദിഹ സ്വകമ് । നാമധേയം ച ഗോത്രം ച തദപ്യേഷാം ന ശിഷ്യതേ
ഇപ്പോൾ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഇവിടെ ഒന്നും സ്വന്തമായി ശേഷിച്ചിട്ടില്ല; അവരുടെ പേര് പോലും, വംശവും, അവർക്കു ഇനി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
കാലേന മഹതാ ചൈഷാം ഭവിഷ്യതി പരാഭവഃ । പ്രകൃതിം തേ ഭജിഷ്യന്തി നഷ്ടപ്രകൃതയോ മയി
കാലക്രമേണ വലിയ തോൽവി അവരെ ബാധിക്കും; അവരുടെ ജനങ്ങൾ, അവരിൽ നിന്ന് അകന്ന്, നിന്നോടൊപ്പം ചേരും.
ദുഃശാസനേന പാപേന തദാ ദ്യൂതേ പ്രവര്തിതേ । അനാഥവത്തദാ ദേവീ ദ്രൌപദീ സുദുരാത്മനാ
പാപിയായ ദുഃശാസനൻ ആ ജുവാരം തുടങ്ങുമ്പോൾ, ദ്രൗപദി, ആ മഹിള, അവന്റെ ക്രൂരതയിൽ അനാഥയായി അവിടെ പീഡിക്കപ്പെട്ടു.
ആകൃഷ്യ കേശേ രുദതീ സഭായാം രാജസംസദി । ഭീഷ്മദ്രോണപ്രമുഖതോ ഗൌരിതി വ്യാഹൃതാ മുഹുഃ
അവളെ മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചിഴച്ച്, അവൾ കരയുമ്പോൾ, രാജസഭയിൽ ഭീഷ്മനും ദ്രോണമുമൊക്കെ മുന്നിൽ, അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും 'ദാസി' എന്ന് വിളിച്ചു.