ഹവിഷാഽഗ്നിര്യഥാ കൃഷ്ണ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ധതേ। അതോഽന്യഥാ നാസ്തി ശാന്തിര്നിത്യമന്തരമന്തതഃ
കൃഷ്ണ, ഹോമം അഗ്നിയെ വീണ്ടും വളർത്തുന്നതുപോലെ, ഇതിന് വിപരീതമായി സമാധാനം ഇല്ല, അകത്തും പുറത്തും.
അന്തരം ലിപ്സമാനാനാമയം ദോഷോ നിരന്തരഃ । പൌരുഷേ യോ ഹി ബലവാനാധിര്ഹൃദയബാധനഃ। തസ്യ ത്യാഗേന വാ ശാന്തിര്മരണേനാപി വാ ഭവേത്
വിരാമം തേടുന്നവർക്കു ഈ ദോഷം തുടർച്ചയായതാണ്; പുരുഷാർത്ഥത്തിൽ ശക്തിയുള്ളവരുടെ മനസ്സിൽ ഉളള വിഷാദം ഹൃദയത്തെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാലോ മരണത്തിലൂടെയോ സമാധാനം ലഭിക്കും.
അഥവാ മൂലഘാതേന ദ്വിഷതാം മധുസൂദന । ഫലനിര്വൃത്തിരിദ്ധാ സ്യാത്തന്നൃശംസതരം ഭവേത്
അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചാൽ, ഫലം ലഭിക്കും, മധുസൂദന; പക്ഷേ അതു കൂടുതൽ ക്രൂരമായിരിക്കും.
യാ തു ത്യാഗേന ശാന്തിഃ സ്യാത്തദൃതേ വധ ഏവ സഃ। സംശയാച്ച സമുച്ഛേദാദ്ദ്വിഷതാമാത്മനസ്തഥാ
ഉപേക്ഷയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സമാധാനം ഒഴികെ, അതെല്ലാം കൊല്ലലാണ്; സംശയത്താലും പൂർണ്ണ നശനത്തിലൂടെയും ശത്രുക്കൾക്കും സ്വയംക്കും അതുപോലെയാണ്.
ന ച ത്യക്തും തദിച്ഛാമോ ന ചേച്ഛാമഃ കുലക്ഷയമ്। അത്ര യാ പ്രണിപാതേന ശാന്തിഃ സൈവ ഗരീയസീ
അത് ഉപേക്ഷിക്കാനോ, നമ്മുടെ കുടുംബം നശിപ്പിക്കാനോ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ വിനയത്തോടെ സമാധാനം നേടുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
സര്വഥാ യതമാനാനാമയുദ്ധമഭികാങ്ക്ഷതാമ്। സാന്ത്വേ പ്രതിഹതേ യുദ്ധം പ്രസിദ്ധം നാപരാക്രമഃ
യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ എല്ലാവിധ ശ്രമങ്ങളും ചെയ്തിട്ടും, സമാധാനം സാധ്യമാകാതെ പോയാൽ, അപ്പോൾ യുദ്ധം അനിവാര്യമാകും; മറ്റൊരു വഴി അവശേഷിക്കില്ല.
പ്രതിഘാതേന സാന്ത്വസ്യ ദാരുണം സംപ്രവര്തതേ। തച്ഛുനാമിവ സംപാതേ പണ്ഡിതൈരുപലക്ഷിതമ്
സമാധാനം തടയപ്പെടുമ്പോൾ ഭയങ്കരമായ കലഹം പടരുന്നു; ഇത് ജ്ഞാനികൾ നായ്ക്കളുടെ ഏറ്റുമുട്ടലിനോട് ഉപമിച്ച് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ലാങ്ഗൂലചാലനം ക്ഷ്വേഡാ പ്രതിവാചോ വിവര്തനമ് । ദന്തദര്ശനമാരാവസ്തതോ യുദ്ധം പ്രവര്തതേ
വാൽ ആട്ടൽ, കുരയ്ക്കൽ, മറുപടി പറയൽ, തിരിഞ്ഞുനിൽക്കൽ, പല്ല് കാണിക്കൽ — ഇവയ്ക്കു ശേഷം യുദ്ധം ആരംഭിക്കും.
തത്ര യോ ബലവാന്കൃഷ്ണ ജിത്വാ സോത്തി തദാമിഷമ്। ഏവമേവ മനുഷ്യേഷു വിശേഷോ നാസ്തി കശ്ചന
അവിടെ, കൃഷ്ണ, ആരാണ് ശക്തൻ, അവൻ ജയിച്ച ശേഷം അവകാശം പിടിക്കും; മനുഷ്യരിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല.
സര്വഥാ ത്വേതദുചിതം ദുര്ബലേഷു ബലീയസാമ്। അനാദരോ വിരോധശ്ച പ്രണിപാതീ ഹി ദുര്ബലഃ
എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും, ശക്തർ ദുർബലരെ അവഗണിക്കുകയും എതിർക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് പതിവ്; ദുർബലൻ വിനയത്തോടെ കീഴടങ്ങേണ്ടി വരും.
പിതാ രാജാ ച വൃദ്ധശ്ച സര്വഥാ മാനമര്ഹതി। തസ്മാന്മാന്യശ്ച പൂജ്യശ്ച ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനാര്ദന
അച്ഛനും രാജാവും മുതിർന്നവനും എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്; അതുകൊണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആദരിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്യണം, ജനാർദ്ദന.
പുത്രസ്നേഹശ്ച ബലവാന്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ മാധവ । സ പുത്രവശമാപന്നഃ പ്രണിപാതം പ്രഹാസ്യതി
ധൃതരാഷ്ട്രന് മകന്റെ മേൽ ഉള്ള സ്നേഹം വളരെ ശക്തമാണ്, മാധവ; മകന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴ്പ്പെട്ട് അവൻ വിനയം ഉപേക്ഷിക്കും.
തത്ര കിം മന്യസേ കൃഷ്ണ പ്രാപ്തകാലമനന്തരമ് । കഥമര്ഥാച്ച ധര്മാച്ച ന ഹീയേമഹി മാധവ
ഇപ്പോൾ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് നീ എന്ത് കരുതുന്നു, കൃഷ്ണ? ധനംയും ധർമ്മവും നഷ്ടപ്പെടാതെ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്ന് പറയൂ, മാധവ.
ഈദൃശേഽത്യര്ഥകൃച്ഛ്രേഽസ്മിന്കമന്യം മധുസൂദന। ഉപസംപ്രഷ്ടുമര്ഹാമി ത്വാമൃതേ പുരുഷോത്തമ
ഇവിടെ ഇത്രയും വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടിൽ, മധുസൂദന, നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും ഞാൻ ചോദിക്കേണ്ടതില്ല, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
പ്രിയശ്ച പ്രിയകാമശ്ച ഗതിജ്ഞഃ സര്വകര്മണാമ്। കോ ഹി കൃഷ്ണാസ്തി നസ്ത്വാദൃക്സര്വനിശ്ചയവിത്സുഹൃത്
നമുക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയനും നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനും സത്യസ്നേഹിയുമാണ് നീ, കൃഷ്ണ; അങ്ങനെയുള്ള മറ്റാരും ഇല്ല.
ഏവമുക്തഃ പ്രത്യുവാച ധര്മരാജം ജനാര്ദനഃ । ഉഭയോരേവ വാമര്ഥേ യാസ്യാമി കുരുസംസദമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജനാർദ്ദനൻ ധർമ്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രണ്ടു പക്ഷത്തിന്റെയും നന്മക്കായി ഞാൻ കുരുസഭയിലേക്ക് പോകും.'
ശമം തത്ര ലഭേയം ചേദ്യുഷ്മദര്ഥമഹാപയന് । പുണ്യം മേ സുമഹദ്രാജംശ്ചരിതം സ്യാന്മഹാഫലമ്
അവിടെ സമാധാനം നേടാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, രാജാവേ, നിങ്ങളെ വലിയ വിലകൊടുത്ത് പോലും, അതാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ള പ്രവർത്തി, അതിന്റെ ഫലം മഹത്തായിരിക്കും.
മോചയേയം മൃത്യുപാശാത്സംരബ്ധാന്കുരുസൃഞ്ജയാന്। പാണ്ഡവാന്ധാര്തരാഷ്ട്രാംശ്ച സര്വാം ച പൃഥിവീമിമാമ്
കോപംകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കുരുക്കളെയും ശ്രിഞ്ചയന്മാരെയും, പാണ്ഡവന്മാരെയും ധൃതരാഷ്ട്രന്മാരെയും, ഈ ഭൂമിയിലെ എല്ലാവരെയും മരണത്തിന്റെ കയറിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാമായിരുന്നു.
ന മമൈതന്മതം കൃഷ്ണ യത്ത്വം യായാഃ കുരൂന്പ്രതി । സുയോധനഃ സൂക്തമപി ന കരിഷ്യതി തേ വചഃ
കൃഷ്ണ, നീ കുരുക്കളിലേക്കു പോകണം എന്നത് എന്റെ അഭിപ്രായമല്ല; നീ നല്ലത് പറഞ്ഞാലും സുവ്യോധനൻ അതു അനുസരിക്കില്ല.
സമേതം പാര്ഥിവം ക്ഷത്രം ദുര്യോധനവശാനുഗമ്। തേഷാം മധ്യാവതരണം തവ കൃഷ്ണ ന രോചയേ
സമസ്ത രാജാക്കന്മാരും ദുര്യോധനന്റെ വശത്താണ്; അവരുടെ ഇടയിലേക്ക് നീ കടക്കുന്നത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല, കൃഷ്ണ.
ന ഹി നഃ പ്രീണയേദ്ദ്രവ്യം ന ദേവത്വം കുതഃ സുഖമ്। ന ച സര്വാമരൈശ്വര്യം തവ ദ്രോഹേണ മാധവ
നിന്റെ ദ്രോഹത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ധനവും ദൈവത്വവും എനിക്കു സന്തോഷം നൽകില്ല, മാധവ; അതുപോലെ എല്ലാ ഐശ്വര്യവും വേണ്ട.
ജാനാമ്യേതാം മഹാരാജ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ പാപതാമ്। അവാച്യാസ്തു ഭവിഷ്യാമഃ സര്വലോകേ മഹീക്ഷിതാം
മഹാരാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകന്റെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു; ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ലോകത്ത് അപമാനിതരാകും.
ന ചാപി മമ പര്യാപ്താഃ സഹിതാഃ സര്വപാര്ഥിവാഃ । ക്രുദ്ധസ്യ സംയുഗേ സ്ഥാതും സിംഹസ്യേവേതരേ മൃഗാഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഒന്നിച്ച് നിന്നാലും, ഞാൻ കോപത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തിയാൽ, ആരും എനിക്കു നേരെ നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല. സിംഹത്തിനെതിരെ മറ്റുള്ള മൃഗങ്ങൾ നില്ക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ്.
അഥ ചേത്തേ പ്രവര്തേരന്മയി കിംചിദസാംപ്രതമ്। നിര്ദഹേയം കുരൂന്സര്വാനിതി മേ ധീയതേ മതിഃ
അവർ എങ്കിൽ എനിക്ക് അനുകൂലമല്ലാത്തതെന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, ഞാൻ കുരുക്കളെ മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കും; ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ന ജാതു ഗമനം പാര്ഥ ഭവേത്തത്ര നിരര്ഥകമ് । അര്ഥപ്രാപ്തിഃ കദാചിത്സ്യാദന്തതോ വാപ്യവാച്യതാ
പാർഥാ, അവിടെ പോകുന്നത് ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമാകില്ല; ചിലപ്പോൾ നേട്ടം ലഭിക്കാം, കുറഞ്ഞത് കുറ്റം ഒഴിവാക്കാൻ എങ്കിലും കഴിയും.
ഏവമുക്തഃ പ്രത്യുവാച ധര്മരാജോ ജനാര്ദനമ് । ഭാതൄണാം സമവേതാനാം സകാശേ പുരുഷോത്തമമ്
ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ധർമ്മരാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ജനാർദ്ദനനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യത്തുഭ്യം രോചതേ കൃഷ്ണ സ്വസ്തി പ്രാപ്നുഹി കൌരവാന്। കൃതാര്ഥം സ്വസ്തിമന്തം ത്വാം ദ്രക്ഷ്യാമി പുനരാഗതമ്
കൃഷ്ണാ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്താണോ, അതു ചെയ്യുക; കൌരവർക്കു ക്ഷേമം വരട്ടെ. നീ വിജയത്തോടെ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരുന്നത് ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിഷ്വക്സേന കുരൂന്ഗത്വാ ഭരതാഞ്ശമയന്പ്രഭോ। യഥാ സര്വേ സുമനസഃ സഹ സ്യാമ സുചേതസഃ
പ്രഭോ, നീ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഭാരതന്മാരെ സമ്മതിപ്പിച്ച്, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സുതുറന്ന് ഒന്നായി കഴിയാൻ കഴിയട്ടെ.
ഭ്രാതാ ചാസി സഖാ ചാസി ബീഭത്സോര്മമ ച പ്രിയഃ। സൌഹൃദേനാവിശങ്ഖ്യോഽസി സ്വസ്തി പ്രാപ്നുഹി ഭൂതയേ
നീ എന്റെ സഹോദരനും സ്നേഹിതനും, അർജുനനും എനിക്കും പ്രിയനുമാണ്; നിന്റെ സ്നേഹത്താൽ നിന്നെ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല—എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമം വരാൻ നീ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വരട്ടെ.
അസ്മാന്വേത്ഥ പരാന്വേത്ഥ വേത്ഥാര്ഥാന്വേത്ഥ ഭാഷിതുമ്। യദ്യദസ്മദ്ധിതം കൃഷ്ണ തത്തദ്വാച്യഃ സുയോധനഃ
നീ ഞങ്ങളെയും മറ്റുള്ളവരെയും അറിയുന്നു, ചെയ്യേണ്ടതും പറയേണ്ടതുമെന്താണെന്നുമറിയുന്നു; ഞങ്ങൾക്കു ഗുണം വരുന്നതെന്താണോ, കൃഷ്ണാ, അതു നീ സുസ്ഥിരനോട് പറയണം.