പരാജയശ്ച മരണാന്മന്യേ നൈവ വിശിഷ്യതേ। യസ്യ സ്യാദ്വിജയഃ കൃഷ്ണ തസ്യപ്യപചയോ ധ്രുവമ്
പരാജയം മരണത്തേക്കാൾ നല്ലതല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ജയിച്ചവർക്കും നഷ്ടം ഉറപ്പാണ്, കൃഷ്ണ.
അന്തതോ ദയിതം ധ്നന്തി കേചിദപ്യപരേ ജനാഃ । തസ്യാങ്ഗബലഹീനസ്യ പുത്രാന്ഭ്രാതൄനപശ്യതഃ
അവസാനത്തിൽ, ചിലർ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ തന്നെ കൊല്ലുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ശരീരബലഹീനരായവരെ, അവരുടെ മക്കളും സഹോദരന്മാരും നോക്കുന്പോൾ കൊല്ലുന്നു.
നിര്വേദോ ജീവിതേ കൃഷ്ണ സര്വതശ്ചോപജായതേ। യേ ഹ്യേവ ധീരാ ഹ്രീമന്ത ആര്യാഃ കരുണവേദിനഃ
ജീവിതത്തിൽ എവിടെയും വിരക്തി ഉദയിക്കുന്നു, കൃഷ്ണ; പ്രത്യേകിച്ച് ധീരരും ലജ്ജയുള്ളവരും ഉന്നതരും കരുണയുള്ളവരും ആയവരിൽ.
ത ഏവ യുദ്ധേ ഹന്യന്തേ യവീയാന്മുച്യതേ ജനഃ। ഹത്വാഽപ്യനുശയോ നിത്യം പരാനപി ജനാര്ദന
അത്തരം മനുഷ്യരാണ് യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നത്, ചെറുപ്പക്കാർ രക്ഷപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവരെ കൊന്നാലും എപ്പോഴും മനസ്സിൽ പശ്ചാത്താപം ഉണ്ടാകും, ജനാർദ്ദന.
അനുബദ്ധശ്ച പാപോഽത്ര ശേഷശ്ചാപ്യവശിഷ്യതേ। ശേഷോ ഹി ബലമാസാദ്യ ന ശേഷമനുശേഷയേത്
പാപം ഇവിടെ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു, ശേഷവും എന്നും ശേഷിക്കുന്നു; ശേഷം ശക്തി നേടുമ്പോൾ, ശേഷിച്ചവരെ വിടുന്നില്ല.
സര്വോച്ഛേദേ ച യതതേ വൈരസ്യാന്തവിധിത്സയാ। ജയോ വൈരം പ്രസൃജതി ദുഃഖമാസ്തേ പരാജിതഃ
വൈരത്തിന് അവസാനം വരുത്താൻ ഒരാൾ മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ജയിച്ചാൽ വൈരം വർദ്ധിക്കുന്നു, പരാജിതൻ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നു.
സുഖം പ്രശാന്തഃ സ്വപിതി ഹിത്വാ ജയപരാജയൌ । ജാതവൈരശ്ച പുരുഷോ ദുഃഖം സ്വപിതി നിത്യദാ
വിജയവും പരാജയവും വിട്ട് മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉള്ളവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു; വൈരം ഉള്ളവൻ എപ്പോഴും ദുഃഖത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു.
അനിര്വൃത്തേന മനസാ സസര്പ ഇവ വേശ്മനി। ഉത്സാദയതി യഃ സര്വം യശസാ സ വിമുച്യതേ
അശാന്തമായ മനസ്സോടെ, വീട്ടിൽ പാമ്പ് പോലെ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രശസ്തിയാൽ മോചിതനാകുന്നു.
അകീര്തിം സര്വഭൂതേഷു ശാശ്വതീം സ നിയച്ഛതി। ന ഹി വൈരാണി ശാമ്യന്തി ദീര്ഘകാലധൃതാന്യപി
അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളിലും നിത്യ അപകീര്ത്തി നേടുന്നു; വൈരം ദീർഘകാലം പിടിച്ചിരുന്നാലും ശമിക്കാറില്ല.
ആഖ്യാതാരശ്ച വിദ്യന്തേ പുമാംശ്ചേദ്വിദ്യതേ കുലേ। ന ചാപി വൈരം വൈരേണ കേശവ വ്യുപശാമ്യതി
കുടുംബത്തിൽ ഒരാൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ കഥ പറയുന്നവരും ഉണ്ടാകും; വൈരത്തിന് വൈരത്തോടെ അവസാനമില്ല, കേശവ.
ഹവിഷാഽഗ്നിര്യഥാ കൃഷ്ണ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ധതേ। അതോഽന്യഥാ നാസ്തി ശാന്തിര്നിത്യമന്തരമന്തതഃ
കൃഷ്ണ, ഹോമം അഗ്നിയെ വീണ്ടും വളർത്തുന്നതുപോലെ, ഇതിന് വിപരീതമായി സമാധാനം ഇല്ല, അകത്തും പുറത്തും.
അന്തരം ലിപ്സമാനാനാമയം ദോഷോ നിരന്തരഃ । പൌരുഷേ യോ ഹി ബലവാനാധിര്ഹൃദയബാധനഃ। തസ്യ ത്യാഗേന വാ ശാന്തിര്മരണേനാപി വാ ഭവേത്
വിരാമം തേടുന്നവർക്കു ഈ ദോഷം തുടർച്ചയായതാണ്; പുരുഷാർത്ഥത്തിൽ ശക്തിയുള്ളവരുടെ മനസ്സിൽ ഉളള വിഷാദം ഹൃദയത്തെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാലോ മരണത്തിലൂടെയോ സമാധാനം ലഭിക്കും.
അഥവാ മൂലഘാതേന ദ്വിഷതാം മധുസൂദന । ഫലനിര്വൃത്തിരിദ്ധാ സ്യാത്തന്നൃശംസതരം ഭവേത്
അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചാൽ, ഫലം ലഭിക്കും, മധുസൂദന; പക്ഷേ അതു കൂടുതൽ ക്രൂരമായിരിക്കും.
യാ തു ത്യാഗേന ശാന്തിഃ സ്യാത്തദൃതേ വധ ഏവ സഃ। സംശയാച്ച സമുച്ഛേദാദ്ദ്വിഷതാമാത്മനസ്തഥാ
ഉപേക്ഷയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സമാധാനം ഒഴികെ, അതെല്ലാം കൊല്ലലാണ്; സംശയത്താലും പൂർണ്ണ നശനത്തിലൂടെയും ശത്രുക്കൾക്കും സ്വയംക്കും അതുപോലെയാണ്.
ന ച ത്യക്തും തദിച്ഛാമോ ന ചേച്ഛാമഃ കുലക്ഷയമ്। അത്ര യാ പ്രണിപാതേന ശാന്തിഃ സൈവ ഗരീയസീ
അത് ഉപേക്ഷിക്കാനോ, നമ്മുടെ കുടുംബം നശിപ്പിക്കാനോ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ വിനയത്തോടെ സമാധാനം നേടുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
സര്വഥാ യതമാനാനാമയുദ്ധമഭികാങ്ക്ഷതാമ്। സാന്ത്വേ പ്രതിഹതേ യുദ്ധം പ്രസിദ്ധം നാപരാക്രമഃ
യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ എല്ലാവിധ ശ്രമങ്ങളും ചെയ്തിട്ടും, സമാധാനം സാധ്യമാകാതെ പോയാൽ, അപ്പോൾ യുദ്ധം അനിവാര്യമാകും; മറ്റൊരു വഴി അവശേഷിക്കില്ല.
പ്രതിഘാതേന സാന്ത്വസ്യ ദാരുണം സംപ്രവര്തതേ। തച്ഛുനാമിവ സംപാതേ പണ്ഡിതൈരുപലക്ഷിതമ്
സമാധാനം തടയപ്പെടുമ്പോൾ ഭയങ്കരമായ കലഹം പടരുന്നു; ഇത് ജ്ഞാനികൾ നായ്ക്കളുടെ ഏറ്റുമുട്ടലിനോട് ഉപമിച്ച് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ലാങ്ഗൂലചാലനം ക്ഷ്വേഡാ പ്രതിവാചോ വിവര്തനമ് । ദന്തദര്ശനമാരാവസ്തതോ യുദ്ധം പ്രവര്തതേ
വാൽ ആട്ടൽ, കുരയ്ക്കൽ, മറുപടി പറയൽ, തിരിഞ്ഞുനിൽക്കൽ, പല്ല് കാണിക്കൽ — ഇവയ്ക്കു ശേഷം യുദ്ധം ആരംഭിക്കും.
തത്ര യോ ബലവാന്കൃഷ്ണ ജിത്വാ സോത്തി തദാമിഷമ്। ഏവമേവ മനുഷ്യേഷു വിശേഷോ നാസ്തി കശ്ചന
അവിടെ, കൃഷ്ണ, ആരാണ് ശക്തൻ, അവൻ ജയിച്ച ശേഷം അവകാശം പിടിക്കും; മനുഷ്യരിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല.
സര്വഥാ ത്വേതദുചിതം ദുര്ബലേഷു ബലീയസാമ്। അനാദരോ വിരോധശ്ച പ്രണിപാതീ ഹി ദുര്ബലഃ
എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും, ശക്തർ ദുർബലരെ അവഗണിക്കുകയും എതിർക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് പതിവ്; ദുർബലൻ വിനയത്തോടെ കീഴടങ്ങേണ്ടി വരും.
പിതാ രാജാ ച വൃദ്ധശ്ച സര്വഥാ മാനമര്ഹതി। തസ്മാന്മാന്യശ്ച പൂജ്യശ്ച ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനാര്ദന
അച്ഛനും രാജാവും മുതിർന്നവനും എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്; അതുകൊണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആദരിക്കുകയും ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്യണം, ജനാർദ്ദന.
പുത്രസ്നേഹശ്ച ബലവാന്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ മാധവ । സ പുത്രവശമാപന്നഃ പ്രണിപാതം പ്രഹാസ്യതി
ധൃതരാഷ്ട്രന് മകന്റെ മേൽ ഉള്ള സ്നേഹം വളരെ ശക്തമാണ്, മാധവ; മകന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴ്പ്പെട്ട് അവൻ വിനയം ഉപേക്ഷിക്കും.
തത്ര കിം മന്യസേ കൃഷ്ണ പ്രാപ്തകാലമനന്തരമ് । കഥമര്ഥാച്ച ധര്മാച്ച ന ഹീയേമഹി മാധവ
ഇപ്പോൾ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് നീ എന്ത് കരുതുന്നു, കൃഷ്ണ? ധനംയും ധർമ്മവും നഷ്ടപ്പെടാതെ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്ന് പറയൂ, മാധവ.
ഈദൃശേഽത്യര്ഥകൃച്ഛ്രേഽസ്മിന്കമന്യം മധുസൂദന। ഉപസംപ്രഷ്ടുമര്ഹാമി ത്വാമൃതേ പുരുഷോത്തമ
ഇവിടെ ഇത്രയും വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടിൽ, മധുസൂദന, നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും ഞാൻ ചോദിക്കേണ്ടതില്ല, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
പ്രിയശ്ച പ്രിയകാമശ്ച ഗതിജ്ഞഃ സര്വകര്മണാമ്। കോ ഹി കൃഷ്ണാസ്തി നസ്ത്വാദൃക്സര്വനിശ്ചയവിത്സുഹൃത്
നമുക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയനും നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനും സത്യസ്നേഹിയുമാണ് നീ, കൃഷ്ണ; അങ്ങനെയുള്ള മറ്റാരും ഇല്ല.
ഏവമുക്തഃ പ്രത്യുവാച ധര്മരാജം ജനാര്ദനഃ । ഉഭയോരേവ വാമര്ഥേ യാസ്യാമി കുരുസംസദമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജനാർദ്ദനൻ ധർമ്മരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രണ്ടു പക്ഷത്തിന്റെയും നന്മക്കായി ഞാൻ കുരുസഭയിലേക്ക് പോകും.'
ശമം തത്ര ലഭേയം ചേദ്യുഷ്മദര്ഥമഹാപയന് । പുണ്യം മേ സുമഹദ്രാജംശ്ചരിതം സ്യാന്മഹാഫലമ്
അവിടെ സമാധാനം നേടാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, രാജാവേ, നിങ്ങളെ വലിയ വിലകൊടുത്ത് പോലും, അതാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ള പ്രവർത്തി, അതിന്റെ ഫലം മഹത്തായിരിക്കും.
മോചയേയം മൃത്യുപാശാത്സംരബ്ധാന്കുരുസൃഞ്ജയാന്। പാണ്ഡവാന്ധാര്തരാഷ്ട്രാംശ്ച സര്വാം ച പൃഥിവീമിമാമ്
കോപംകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കുരുക്കളെയും ശ്രിഞ്ചയന്മാരെയും, പാണ്ഡവന്മാരെയും ധൃതരാഷ്ട്രന്മാരെയും, ഈ ഭൂമിയിലെ എല്ലാവരെയും മരണത്തിന്റെ കയറിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാമായിരുന്നു.
ന മമൈതന്മതം കൃഷ്ണ യത്ത്വം യായാഃ കുരൂന്പ്രതി । സുയോധനഃ സൂക്തമപി ന കരിഷ്യതി തേ വചഃ
കൃഷ്ണ, നീ കുരുക്കളിലേക്കു പോകണം എന്നത് എന്റെ അഭിപ്രായമല്ല; നീ നല്ലത് പറഞ്ഞാലും സുവ്യോധനൻ അതു അനുസരിക്കില്ല.
സമേതം പാര്ഥിവം ക്ഷത്രം ദുര്യോധനവശാനുഗമ്। തേഷാം മധ്യാവതരണം തവ കൃഷ്ണ ന രോചയേ
സമസ്ത രാജാക്കന്മാരും ദുര്യോധനന്റെ വശത്താണ്; അവരുടെ ഇടയിലേക്ക് നീ കടക്കുന്നത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല, കൃഷ്ണ.