യേ പുനഃ സ്യുരസംബദ്ധാ അനാര്യാഃ കൃഷ്ണ ശത്രവഃ। തേഷാമപ്യവധഃ കാര്യഃ കിംപുനര്യേ സ്യുരീദൃശാഃ
കൃഷ്ണ, ബന്ധമില്ലാത്തവരും, അശിഷ്ടരും, ശത്രുക്കളുമായവര് പോലും നശിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്; അങ്ങനെ തന്നെയുള്ളവരെ സംബന്ധിച്ചോ, അതിനേക്കാള് അധികം വേണ്ടിയിരിക്കും.
ജ്ഞാതയശ്ചൈവ ഭൂയിഷ്ഠാഃ സഹായാ ഗുരവശ്ച നഃ। തേഷാം വധോഽതിപാപീയാന്കിം നു യുദ്ധേഽസ്തി ശോഭനമ്
ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളും അനേകം സഹായികളും ഗുരുക്കന്മാരുമാണ്; അവരുടെ വധം അത്യന്തം പാപമാണ്—യുദ്ധത്തില് എന്താണ് നല്ലത്?
പാപഃ ക്ഷത്രിയധര്മോഽയം വയം ച ക്ഷത്രബന്ധവഃ। സ നഃ സ്വധര്മോഽധര്മോ വാ വൃത്തിരന്യാ വിഗര്ഹിതാ
ക്ഷത്രിയരുടെ കര്മ്മം പാപമാണ്, ഞങ്ങള് ക്ഷത്രിയബന്ധുക്കളാണ്; അതാണ് ഞങ്ങളുടെ സ്വധര്മമോ അല്ലയോ, വേറൊരു ജീവിതം അപമാനിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.
ശൂദ്രഃ കരോതി ശുശ്രൂഷാം വൈശ്മാ വൈ പണ്യജീവികാഃ । വയം വധേന ജീവാമഃ കപാലം ബ്രാഹ്മണൈര്വൃതമ്
ശൂദ്രന് സേവനം ചെയ്യുന്നു, വൈശ്യന് വ്യാപാരത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; ഞങ്ങള് കൊല്ലലിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശേഷിച്ച ഭക്ഷണമാണ് ഞങ്ങളുടെ പാത്രം നിറയ്ക്കുന്നത്.
ക്ഷത്രിയഃ ക്ഷത്രിയം ഹന്തി മത്സ്യോ മത്സ്യേന ജീവതി। ശ്വാ ശ്വാനം ഹന്തി ദാശാര്ഹ പശ്യ ധര്മോ യഥാഗതഃ
ക്ഷത്രിയന് ക്ഷത്രിയനെ കൊല്ലുന്നു, മീന് മറ്റൊരു മീനിനെ തിന്നി ജീവിക്കുന്നു; നായ് നായയെ കൊല്ലുന്നു—ദാശാര്ഹ, ധര്മ്മം എങ്ങിനെയാണ് ഇത്രയേറെ താഴ്ന്നത് എന്ന് നോക്കൂ.
യുദ്ധേ കൃഷ്ണ കലിര്നിത്യം പ്രാണാഃ സീദന്തി സംയുഗേ। ബലം തു നീതിമാധായ യുധ്യേ ജയപരാജയൌ
യുദ്ധത്തില് കൃഷ്ണ, എപ്പോഴും കലഹം ഉണ്ടാകും, ജീവന് നഷ്ടപ്പെടും; പക്ഷേ, തന്ത്രം ആശ്രയിച്ച് ഞാന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, ജയമോ തോല്വിയോ നേരിടാന്.
നാത്മച്ഛന്ദേന ഭൂതാനാം ജീവിതം മരണം തഥാ। നാപ്യകാലേ സുഖം പ്രാപ്യം ദുഃഖം വാഽപി യദൂത്തമ
ജീവൻമാരുടെ ജനനവും മരണവും അവരുടേതായ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് നടക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ, സന്തോഷവും ദുഃഖവും ആഗ്രഹിച്ച സമയത്ത് ലഭിക്കുന്നതുമല്ല, യദുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ഏകോ ഹ്യപി ബഹൂന്ഹന്തി ഘ്നന്ത്യേകം ബഹവോഽപ്യുത। ശൂരം കാപുരുഷോ ഹന്തി അയശസ്വീ യശസ്വിനമ്
ഒരാൾക്ക് പലരെയും കൊല്ലാൻ കഴിയും, പലർക്കും ഒരാളെ കൊല്ലാൻ കഴിയും; ധൈര്യശൂന്യൻ ധീരനെ കൊല്ലുന്നു, അപകീര്ത്തിയുള്ളവർ പ്രശസ്തരെ കൊല്ലുന്നു.
ജയോ നൈവോഭയോര്ദൃഷ്ടോ നോഭയോശ്ച പരാജയഃ। തഥൈവാപചയോ ദൃഷ്ടോ വ്യപയാനേ ക്ഷയവ്യയൌ
വിജയം എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരുവശത്തും കാണാറില്ല, പരാജയവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; പിൻവാങ്ങലിൽ നഷ്ടവും ലാഭവും, ക്ഷയവും ചെലവും കാണപ്പെടുന്നു.
സര്വഥാ വൃജിനം യുദ്ധം കോ ധ്നന്ന പ്രതിഹന്യതേ। ഹതസ്യ ച ഹൃഷീകേശ സമൌ ജയപരാജയൌ
യുദ്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതാണ്; ആരാണ് അടിച്ചവൻ തിരിച്ചടിയില്ലാതെ പോകുന്നത്? കൊല്ലപ്പെട്ടവർക്കു ജയവും പരാജയവും ഒരുപോലെയാണ്, ഹൃഷീകേശ.
പരാജയശ്ച മരണാന്മന്യേ നൈവ വിശിഷ്യതേ। യസ്യ സ്യാദ്വിജയഃ കൃഷ്ണ തസ്യപ്യപചയോ ധ്രുവമ്
പരാജയം മരണത്തേക്കാൾ നല്ലതല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ജയിച്ചവർക്കും നഷ്ടം ഉറപ്പാണ്, കൃഷ്ണ.
അന്തതോ ദയിതം ധ്നന്തി കേചിദപ്യപരേ ജനാഃ । തസ്യാങ്ഗബലഹീനസ്യ പുത്രാന്ഭ്രാതൄനപശ്യതഃ
അവസാനത്തിൽ, ചിലർ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ തന്നെ കൊല്ലുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ശരീരബലഹീനരായവരെ, അവരുടെ മക്കളും സഹോദരന്മാരും നോക്കുന്പോൾ കൊല്ലുന്നു.
നിര്വേദോ ജീവിതേ കൃഷ്ണ സര്വതശ്ചോപജായതേ। യേ ഹ്യേവ ധീരാ ഹ്രീമന്ത ആര്യാഃ കരുണവേദിനഃ
ജീവിതത്തിൽ എവിടെയും വിരക്തി ഉദയിക്കുന്നു, കൃഷ്ണ; പ്രത്യേകിച്ച് ധീരരും ലജ്ജയുള്ളവരും ഉന്നതരും കരുണയുള്ളവരും ആയവരിൽ.
ത ഏവ യുദ്ധേ ഹന്യന്തേ യവീയാന്മുച്യതേ ജനഃ। ഹത്വാഽപ്യനുശയോ നിത്യം പരാനപി ജനാര്ദന
അത്തരം മനുഷ്യരാണ് യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നത്, ചെറുപ്പക്കാർ രക്ഷപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവരെ കൊന്നാലും എപ്പോഴും മനസ്സിൽ പശ്ചാത്താപം ഉണ്ടാകും, ജനാർദ്ദന.
അനുബദ്ധശ്ച പാപോഽത്ര ശേഷശ്ചാപ്യവശിഷ്യതേ। ശേഷോ ഹി ബലമാസാദ്യ ന ശേഷമനുശേഷയേത്
പാപം ഇവിടെ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു, ശേഷവും എന്നും ശേഷിക്കുന്നു; ശേഷം ശക്തി നേടുമ്പോൾ, ശേഷിച്ചവരെ വിടുന്നില്ല.
സര്വോച്ഛേദേ ച യതതേ വൈരസ്യാന്തവിധിത്സയാ। ജയോ വൈരം പ്രസൃജതി ദുഃഖമാസ്തേ പരാജിതഃ
വൈരത്തിന് അവസാനം വരുത്താൻ ഒരാൾ മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ജയിച്ചാൽ വൈരം വർദ്ധിക്കുന്നു, പരാജിതൻ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നു.
സുഖം പ്രശാന്തഃ സ്വപിതി ഹിത്വാ ജയപരാജയൌ । ജാതവൈരശ്ച പുരുഷോ ദുഃഖം സ്വപിതി നിത്യദാ
വിജയവും പരാജയവും വിട്ട് മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉള്ളവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു; വൈരം ഉള്ളവൻ എപ്പോഴും ദുഃഖത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു.
അനിര്വൃത്തേന മനസാ സസര്പ ഇവ വേശ്മനി। ഉത്സാദയതി യഃ സര്വം യശസാ സ വിമുച്യതേ
അശാന്തമായ മനസ്സോടെ, വീട്ടിൽ പാമ്പ് പോലെ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രശസ്തിയാൽ മോചിതനാകുന്നു.
അകീര്തിം സര്വഭൂതേഷു ശാശ്വതീം സ നിയച്ഛതി। ന ഹി വൈരാണി ശാമ്യന്തി ദീര്ഘകാലധൃതാന്യപി
അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളിലും നിത്യ അപകീര്ത്തി നേടുന്നു; വൈരം ദീർഘകാലം പിടിച്ചിരുന്നാലും ശമിക്കാറില്ല.
ആഖ്യാതാരശ്ച വിദ്യന്തേ പുമാംശ്ചേദ്വിദ്യതേ കുലേ। ന ചാപി വൈരം വൈരേണ കേശവ വ്യുപശാമ്യതി
കുടുംബത്തിൽ ഒരാൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ കഥ പറയുന്നവരും ഉണ്ടാകും; വൈരത്തിന് വൈരത്തോടെ അവസാനമില്ല, കേശവ.
ഹവിഷാഽഗ്നിര്യഥാ കൃഷ്ണ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ധതേ। അതോഽന്യഥാ നാസ്തി ശാന്തിര്നിത്യമന്തരമന്തതഃ
കൃഷ്ണ, ഹോമം അഗ്നിയെ വീണ്ടും വളർത്തുന്നതുപോലെ, ഇതിന് വിപരീതമായി സമാധാനം ഇല്ല, അകത്തും പുറത്തും.
അന്തരം ലിപ്സമാനാനാമയം ദോഷോ നിരന്തരഃ । പൌരുഷേ യോ ഹി ബലവാനാധിര്ഹൃദയബാധനഃ। തസ്യ ത്യാഗേന വാ ശാന്തിര്മരണേനാപി വാ ഭവേത്
വിരാമം തേടുന്നവർക്കു ഈ ദോഷം തുടർച്ചയായതാണ്; പുരുഷാർത്ഥത്തിൽ ശക്തിയുള്ളവരുടെ മനസ്സിൽ ഉളള വിഷാദം ഹൃദയത്തെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാലോ മരണത്തിലൂടെയോ സമാധാനം ലഭിക്കും.
അഥവാ മൂലഘാതേന ദ്വിഷതാം മധുസൂദന । ഫലനിര്വൃത്തിരിദ്ധാ സ്യാത്തന്നൃശംസതരം ഭവേത്
അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചാൽ, ഫലം ലഭിക്കും, മധുസൂദന; പക്ഷേ അതു കൂടുതൽ ക്രൂരമായിരിക്കും.
യാ തു ത്യാഗേന ശാന്തിഃ സ്യാത്തദൃതേ വധ ഏവ സഃ। സംശയാച്ച സമുച്ഛേദാദ്ദ്വിഷതാമാത്മനസ്തഥാ
ഉപേക്ഷയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന സമാധാനം ഒഴികെ, അതെല്ലാം കൊല്ലലാണ്; സംശയത്താലും പൂർണ്ണ നശനത്തിലൂടെയും ശത്രുക്കൾക്കും സ്വയംക്കും അതുപോലെയാണ്.
ന ച ത്യക്തും തദിച്ഛാമോ ന ചേച്ഛാമഃ കുലക്ഷയമ്। അത്ര യാ പ്രണിപാതേന ശാന്തിഃ സൈവ ഗരീയസീ
അത് ഉപേക്ഷിക്കാനോ, നമ്മുടെ കുടുംബം നശിപ്പിക്കാനോ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ വിനയത്തോടെ സമാധാനം നേടുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
സര്വഥാ യതമാനാനാമയുദ്ധമഭികാങ്ക്ഷതാമ്। സാന്ത്വേ പ്രതിഹതേ യുദ്ധം പ്രസിദ്ധം നാപരാക്രമഃ
യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ എല്ലാവിധ ശ്രമങ്ങളും ചെയ്തിട്ടും, സമാധാനം സാധ്യമാകാതെ പോയാൽ, അപ്പോൾ യുദ്ധം അനിവാര്യമാകും; മറ്റൊരു വഴി അവശേഷിക്കില്ല.
പ്രതിഘാതേന സാന്ത്വസ്യ ദാരുണം സംപ്രവര്തതേ। തച്ഛുനാമിവ സംപാതേ പണ്ഡിതൈരുപലക്ഷിതമ്
സമാധാനം തടയപ്പെടുമ്പോൾ ഭയങ്കരമായ കലഹം പടരുന്നു; ഇത് ജ്ഞാനികൾ നായ്ക്കളുടെ ഏറ്റുമുട്ടലിനോട് ഉപമിച്ച് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ലാങ്ഗൂലചാലനം ക്ഷ്വേഡാ പ്രതിവാചോ വിവര്തനമ് । ദന്തദര്ശനമാരാവസ്തതോ യുദ്ധം പ്രവര്തതേ
വാൽ ആട്ടൽ, കുരയ്ക്കൽ, മറുപടി പറയൽ, തിരിഞ്ഞുനിൽക്കൽ, പല്ല് കാണിക്കൽ — ഇവയ്ക്കു ശേഷം യുദ്ധം ആരംഭിക്കും.
തത്ര യോ ബലവാന്കൃഷ്ണ ജിത്വാ സോത്തി തദാമിഷമ്। ഏവമേവ മനുഷ്യേഷു വിശേഷോ നാസ്തി കശ്ചന
അവിടെ, കൃഷ്ണ, ആരാണ് ശക്തൻ, അവൻ ജയിച്ച ശേഷം അവകാശം പിടിക്കും; മനുഷ്യരിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല.
സര്വഥാ ത്വേതദുചിതം ദുര്ബലേഷു ബലീയസാമ്। അനാദരോ വിരോധശ്ച പ്രണിപാതീ ഹി ദുര്ബലഃ
എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും, ശക്തർ ദുർബലരെ അവഗണിക്കുകയും എതിർക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് പതിവ്; ദുർബലൻ വിനയത്തോടെ കീഴടങ്ങേണ്ടി വരും.