ന ചേത്പ്രബുധ്യതേ കൃഷ്ണ നരകായൈവ ഗച്ഛതി। തസ്യ പ്രബോധഃ പ്രജ്ഞൈവ പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ്തരിഷ്യതി
അവന് ഉണരാതെ തുടരുകയാണെങ്കില്, കൃഷ്ണ, അവന് തീര്ച്ചയായും നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; അവന്റെ ഉണര്വ് ജ്ഞാനമാണ്, ആ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാല് അവന് ഈ കഷ്ടതകള് കടന്ന് പോകും.
പ്രജ്ഞാലാഭേ ഹി പുരുഷഃ ശാസ്ത്രാണ്യേവാന്വവേക്ഷതേ । ശാസ്ത്രനിഷ്ഠഃ പുനര്ധര്മം തസ്യ ഹ്രീരങ്ഗമുത്തമമ്
ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവന് ശാസ്ത്രങ്ങള് മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ശാസ്ത്രത്തില് ഉറച്ചവന് ധര്മ്മം നേടുന്നു, അവനു ലജ്ജയാണ് ഏറ്റവും വലിയ അലങ്കാരം.
ഹ്രീമാന്ഹി പാപം പ്രദ്വേഷ്ടി തസ്യ ശ്രീരഭിവര്ധതേ। ശ്രീമാന്സ യാവദ്ഭവതി താവദ്ഭവതി പൂരുഷഃ
ലജ്ജയുള്ളവന് പാപം വെറുക്കുന്നു, അവന്റെ ഐശ്വര്യം വര്ധിക്കുന്നു; ഐശ്വര്യം നിലനില്ക്കുന്നത്രയും അവന് സത്യമായ മനുഷ്യനായി തുടരുന്നു.
ധര്മനിത്യഃ പ്രശാന്താത്മാ കാര്യയോഗവഹഃ സദാ। നാധര്മേ കുരുതേ ബുദ്ധിം ന ച പാപേ പ്രവര്തതേ
ധര്മ്മത്തില് സ്ഥിരനായ മനസ്സു ശാന്തനായവന്, എല്ലായ്പ്പോഴും കര്ത്തവ്യത്തില് ഏര്പ്പെട്ടവന്, അവന് അധര്മത്തില് ചിന്തിക്കുകയില്ല, പാപത്തില് ഏര്പ്പെടുകയുമില്ല.
അഹ്രീകോ വാ വിമൂഢോ വാ നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന്। നാസ്യാധികാരോ ധര്മേഽസ്തി യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ
ലജ്ജയില്ലാത്തവനോ, ഭ്രമിച്ചവനോ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആയാലും അവന്ക്ക് ധര്മത്തില് അവകാശമില്ല—അവന് ശൂദ്രനുപോലെയാണ്.
ഹ്രീമാനവതി ദേവാംശ്ച പിതൄനാത്മാനമേവ ച। തേനാമൃതത്വം വ്രജതി സാ കാഷ്ഠാ പുണ്യകര്മണാമ്
ലജ്ജയുള്ളവന് ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും തനിക്കുതന്നെയുള്ള ആദരവുമാണ് കാണിക്കുന്നത്; അതിനാല് അവന് അമൃതത്വം നേടുന്നു—പുണ്യപ്രവര്ത്തികളുടെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥിതിയാണത്.
തദിദം മയി തേ ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷം മധുസൂദന। യഥാ രാജ്യാത്പരിഭ്രഷ്ടോ വസാമി വസതീരിമാഃ
മധുസൂദന, എന്റെ ജീവിതത്തില് എങ്ങനെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഈ ചെറിയ വീടുകളില് കഴിയുന്നുവെന്നത് നീ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
തേ വയം ന ശ്രിയം ഹാതുമലം ന്യായേന കേനചിത്। അത്ര നോ യതമാനാനാം വധശ്ചേദപി സാധു തത്
നാം നീതിപൂര്വ്വം ഐശ്വര്യം ഉപേക്ഷിക്കാന് കഴിയില്ല; ഇവിടെ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ഞങ്ങള് കൊല്ലപ്പെടുന്നുവെങ്കില് പോലും, അതാണ് ഞങ്ങള്ക്ക് യുക്തമായത്.
തത്ര നഃ പ്രഥമഃ കല്പോ യദ്വയം തേ ച മാധവ। പ്രശാന്താഃ സമഭൂതാശ്ച ശ്രിയം താമശ്രുവീമഹി
അതിനാല്, മാധവ, ഞങ്ങളുടെ ആദ്യ തീരുമാനമിങ്ങനെയാണ്—നാം ഇരുവരും മനസ്സു ശാന്തരായി സന്തോഷത്തോടെ ആ ഐശ്വര്യം വീണ്ടും നേടണം.
തത്രൈഷാ പരമാ കാഷ്ഠാ രൌദ്രകര്മക്ഷയോദയാ। യദ്വയം കൌരവാന്ഹത്വാ താനി രാഷ്ട്രാണ്യവാപ്നുമഃ
പക്ഷേ, ക്രൂരപ്രവര്ത്തികള് നശിച്ചുകൊണ്ടു ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും അന്ത്യമായ അവസ്ഥ ഇതാണ്—നാം കൗരവര്നെ കൊല്ലി ആ രാജ്യങ്ങള് നേടുന്നു.
യേ പുനഃ സ്യുരസംബദ്ധാ അനാര്യാഃ കൃഷ്ണ ശത്രവഃ। തേഷാമപ്യവധഃ കാര്യഃ കിംപുനര്യേ സ്യുരീദൃശാഃ
കൃഷ്ണ, ബന്ധമില്ലാത്തവരും, അശിഷ്ടരും, ശത്രുക്കളുമായവര് പോലും നശിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്; അങ്ങനെ തന്നെയുള്ളവരെ സംബന്ധിച്ചോ, അതിനേക്കാള് അധികം വേണ്ടിയിരിക്കും.
ജ്ഞാതയശ്ചൈവ ഭൂയിഷ്ഠാഃ സഹായാ ഗുരവശ്ച നഃ। തേഷാം വധോഽതിപാപീയാന്കിം നു യുദ്ധേഽസ്തി ശോഭനമ്
ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളും അനേകം സഹായികളും ഗുരുക്കന്മാരുമാണ്; അവരുടെ വധം അത്യന്തം പാപമാണ്—യുദ്ധത്തില് എന്താണ് നല്ലത്?
പാപഃ ക്ഷത്രിയധര്മോഽയം വയം ച ക്ഷത്രബന്ധവഃ। സ നഃ സ്വധര്മോഽധര്മോ വാ വൃത്തിരന്യാ വിഗര്ഹിതാ
ക്ഷത്രിയരുടെ കര്മ്മം പാപമാണ്, ഞങ്ങള് ക്ഷത്രിയബന്ധുക്കളാണ്; അതാണ് ഞങ്ങളുടെ സ്വധര്മമോ അല്ലയോ, വേറൊരു ജീവിതം അപമാനിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.
ശൂദ്രഃ കരോതി ശുശ്രൂഷാം വൈശ്മാ വൈ പണ്യജീവികാഃ । വയം വധേന ജീവാമഃ കപാലം ബ്രാഹ്മണൈര്വൃതമ്
ശൂദ്രന് സേവനം ചെയ്യുന്നു, വൈശ്യന് വ്യാപാരത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; ഞങ്ങള് കൊല്ലലിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശേഷിച്ച ഭക്ഷണമാണ് ഞങ്ങളുടെ പാത്രം നിറയ്ക്കുന്നത്.
ക്ഷത്രിയഃ ക്ഷത്രിയം ഹന്തി മത്സ്യോ മത്സ്യേന ജീവതി। ശ്വാ ശ്വാനം ഹന്തി ദാശാര്ഹ പശ്യ ധര്മോ യഥാഗതഃ
ക്ഷത്രിയന് ക്ഷത്രിയനെ കൊല്ലുന്നു, മീന് മറ്റൊരു മീനിനെ തിന്നി ജീവിക്കുന്നു; നായ് നായയെ കൊല്ലുന്നു—ദാശാര്ഹ, ധര്മ്മം എങ്ങിനെയാണ് ഇത്രയേറെ താഴ്ന്നത് എന്ന് നോക്കൂ.
യുദ്ധേ കൃഷ്ണ കലിര്നിത്യം പ്രാണാഃ സീദന്തി സംയുഗേ। ബലം തു നീതിമാധായ യുധ്യേ ജയപരാജയൌ
യുദ്ധത്തില് കൃഷ്ണ, എപ്പോഴും കലഹം ഉണ്ടാകും, ജീവന് നഷ്ടപ്പെടും; പക്ഷേ, തന്ത്രം ആശ്രയിച്ച് ഞാന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, ജയമോ തോല്വിയോ നേരിടാന്.
നാത്മച്ഛന്ദേന ഭൂതാനാം ജീവിതം മരണം തഥാ। നാപ്യകാലേ സുഖം പ്രാപ്യം ദുഃഖം വാഽപി യദൂത്തമ
ജീവൻമാരുടെ ജനനവും മരണവും അവരുടേതായ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് നടക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ, സന്തോഷവും ദുഃഖവും ആഗ്രഹിച്ച സമയത്ത് ലഭിക്കുന്നതുമല്ല, യദുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ഏകോ ഹ്യപി ബഹൂന്ഹന്തി ഘ്നന്ത്യേകം ബഹവോഽപ്യുത। ശൂരം കാപുരുഷോ ഹന്തി അയശസ്വീ യശസ്വിനമ്
ഒരാൾക്ക് പലരെയും കൊല്ലാൻ കഴിയും, പലർക്കും ഒരാളെ കൊല്ലാൻ കഴിയും; ധൈര്യശൂന്യൻ ധീരനെ കൊല്ലുന്നു, അപകീര്ത്തിയുള്ളവർ പ്രശസ്തരെ കൊല്ലുന്നു.
ജയോ നൈവോഭയോര്ദൃഷ്ടോ നോഭയോശ്ച പരാജയഃ। തഥൈവാപചയോ ദൃഷ്ടോ വ്യപയാനേ ക്ഷയവ്യയൌ
വിജയം എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരുവശത്തും കാണാറില്ല, പരാജയവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; പിൻവാങ്ങലിൽ നഷ്ടവും ലാഭവും, ക്ഷയവും ചെലവും കാണപ്പെടുന്നു.
സര്വഥാ വൃജിനം യുദ്ധം കോ ധ്നന്ന പ്രതിഹന്യതേ। ഹതസ്യ ച ഹൃഷീകേശ സമൌ ജയപരാജയൌ
യുദ്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതാണ്; ആരാണ് അടിച്ചവൻ തിരിച്ചടിയില്ലാതെ പോകുന്നത്? കൊല്ലപ്പെട്ടവർക്കു ജയവും പരാജയവും ഒരുപോലെയാണ്, ഹൃഷീകേശ.
പരാജയശ്ച മരണാന്മന്യേ നൈവ വിശിഷ്യതേ। യസ്യ സ്യാദ്വിജയഃ കൃഷ്ണ തസ്യപ്യപചയോ ധ്രുവമ്
പരാജയം മരണത്തേക്കാൾ നല്ലതല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ജയിച്ചവർക്കും നഷ്ടം ഉറപ്പാണ്, കൃഷ്ണ.
അന്തതോ ദയിതം ധ്നന്തി കേചിദപ്യപരേ ജനാഃ । തസ്യാങ്ഗബലഹീനസ്യ പുത്രാന്ഭ്രാതൄനപശ്യതഃ
അവസാനത്തിൽ, ചിലർ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ തന്നെ കൊല്ലുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ശരീരബലഹീനരായവരെ, അവരുടെ മക്കളും സഹോദരന്മാരും നോക്കുന്പോൾ കൊല്ലുന്നു.
നിര്വേദോ ജീവിതേ കൃഷ്ണ സര്വതശ്ചോപജായതേ। യേ ഹ്യേവ ധീരാ ഹ്രീമന്ത ആര്യാഃ കരുണവേദിനഃ
ജീവിതത്തിൽ എവിടെയും വിരക്തി ഉദയിക്കുന്നു, കൃഷ്ണ; പ്രത്യേകിച്ച് ധീരരും ലജ്ജയുള്ളവരും ഉന്നതരും കരുണയുള്ളവരും ആയവരിൽ.
ത ഏവ യുദ്ധേ ഹന്യന്തേ യവീയാന്മുച്യതേ ജനഃ। ഹത്വാഽപ്യനുശയോ നിത്യം പരാനപി ജനാര്ദന
അത്തരം മനുഷ്യരാണ് യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നത്, ചെറുപ്പക്കാർ രക്ഷപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവരെ കൊന്നാലും എപ്പോഴും മനസ്സിൽ പശ്ചാത്താപം ഉണ്ടാകും, ജനാർദ്ദന.
അനുബദ്ധശ്ച പാപോഽത്ര ശേഷശ്ചാപ്യവശിഷ്യതേ। ശേഷോ ഹി ബലമാസാദ്യ ന ശേഷമനുശേഷയേത്
പാപം ഇവിടെ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു, ശേഷവും എന്നും ശേഷിക്കുന്നു; ശേഷം ശക്തി നേടുമ്പോൾ, ശേഷിച്ചവരെ വിടുന്നില്ല.
സര്വോച്ഛേദേ ച യതതേ വൈരസ്യാന്തവിധിത്സയാ। ജയോ വൈരം പ്രസൃജതി ദുഃഖമാസ്തേ പരാജിതഃ
വൈരത്തിന് അവസാനം വരുത്താൻ ഒരാൾ മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ജയിച്ചാൽ വൈരം വർദ്ധിക്കുന്നു, പരാജിതൻ ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നു.
സുഖം പ്രശാന്തഃ സ്വപിതി ഹിത്വാ ജയപരാജയൌ । ജാതവൈരശ്ച പുരുഷോ ദുഃഖം സ്വപിതി നിത്യദാ
വിജയവും പരാജയവും വിട്ട് മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉള്ളവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു; വൈരം ഉള്ളവൻ എപ്പോഴും ദുഃഖത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു.
അനിര്വൃത്തേന മനസാ സസര്പ ഇവ വേശ്മനി। ഉത്സാദയതി യഃ സര്വം യശസാ സ വിമുച്യതേ
അശാന്തമായ മനസ്സോടെ, വീട്ടിൽ പാമ്പ് പോലെ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രശസ്തിയാൽ മോചിതനാകുന്നു.
അകീര്തിം സര്വഭൂതേഷു ശാശ്വതീം സ നിയച്ഛതി। ന ഹി വൈരാണി ശാമ്യന്തി ദീര്ഘകാലധൃതാന്യപി
അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളിലും നിത്യ അപകീര്ത്തി നേടുന്നു; വൈരം ദീർഘകാലം പിടിച്ചിരുന്നാലും ശമിക്കാറില്ല.
ആഖ്യാതാരശ്ച വിദ്യന്തേ പുമാംശ്ചേദ്വിദ്യതേ കുലേ। ന ചാപി വൈരം വൈരേണ കേശവ വ്യുപശാമ്യതി
കുടുംബത്തിൽ ഒരാൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ കഥ പറയുന്നവരും ഉണ്ടാകും; വൈരത്തിന് വൈരത്തോടെ അവസാനമില്ല, കേശവ.