യേ ധനാദപകര്ഷന്തി നരം സ്വബലമാസ്ഥിതാഃ। തേ ധര്മമര്ഥം കാമം ച പ്രമഥ്നന്തി നരം ച തമ്
സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ സമ്പത്ത് കവർന്നെടുക്കുന്നവർ, അവന്റെ ധർമ്മവും ലക്ഷ്യവും ആഗ്രഹവും, അവനെയും തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഏതാമവസ്ഥാം പ്രാപ്യൈകേ മരണം വവ്രിരേ ജനാഃ। ഗ്രാമായൈകേ വനായൈകേ നാശായൈകേ പ്രവവ്രജുഃ
ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ ചിലർ മരണത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു; ചിലർ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും ചിലർ കാടുകളിലേക്കും പോയി; ചിലർ തനിക്കു തന്നെ നാശം വരുത്തി.
ഉന്മാദമേകേ പുഷ്യന്തി യാന്ത്യന്യേ ദ്വിഷതാം വശമ്। ദാസ്യമേകേ ച ഗച്ഛന്തി പരേഷാമര്ഥഹേതുനാ
ചിലർ ഭ്രാന്താവസ്ഥയിലാവുന്നു; മറ്റുചിലർ ശത്രുക്കളുടെ അധീനതയിലാവുന്നു; സമ്പത്തിനായി ചിലർ മറ്റുള്ളവരുടെ അടിമത്വം സ്വീകരിക്കുന്നു.
ആപദേവാസ്യ മരണാത്പുരുഷസ്യ ഗരീയസീ। ശ്രിയോ വിനാശസ്തദ്ധ്യസ്യ നിമിത്തം ധര്മകാമയോഃ
മരണത്തേക്കാൾ വലിയ അപമാനമാണ് മനുഷ്യനു. സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, അതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെയും ആഗ്രഹത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകുന്നത്.
യദസ്യ ധര്മ്യം മരണം ശാശ്വതം ലോകവര്ത്മവത്। സമന്താത്സര്വഭൂതാനാം ന തദത്യേതി കശ്ചന
മരണമെന്നത് ധാർമ്മികവും ലോകത്തിന്റെ ശാശ്വതമായ വഴിയുമാണെങ്കിൽ, ലോകത്തിലെ ആരും അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
ന തഥാ ബാധ്യതേ കൃഷ്ണ പ്രകൃത്യാ നിര്ധനോ ജനഃ। യഥാ ഭദ്രാം ശ്രിയം പ്രാപ്യ തയാ ഹീനഃ സുഖൈധിതഃ
കൃഷ്ണാ, സ്വഭാവത്തിൽ ദരിദ്രനായവൻ ഇത്രയും വേദന അനുഭവിക്കുന്നില്ല; നല്ല ഭാഗ്യം ലഭിച്ച ശേഷം അതു നഷ്ടപ്പെട്ടവനാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദുഃഖിക്കുന്നത്.
സ തദാഽഽത്മാപരാധേന സംപ്രാപ്തോ വ്യസനം മഹത്। സേന്ദ്രാന്ഗര്ഹയതേ ദേവാന്നാത്മാനം ച കഥംചന
സ്വന്തം തെറ്റുകൊണ്ട് വലിയ ദുരിതം വന്നപ്പോൾ, അവൻ ദേവന്മാരെയും ഇന്ദ്രനെയും കുറ്റപ്പെടുത്തും; പക്ഷേ, ഒരിക്കലും തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തില്ല.
ന ചാസ്യ സര്വശാസ്രാണി പ്രഭവന്തി നിബര്ഹണേ । സോഽഭിക്രുധ്യാതി ഭൃത്യാനാം സുഹൃദശ്ചാഭ്യസൂയതി
എത്രയും ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പറഞ്ഞാലും അവനെ തടയാൻ കഴിയില്ല; അവൻ ദാസന്മാരോടു കോപിക്കുകയും സുഹൃത്തുക്കളോടു വൈരാഗ്യം കാണിക്കുകയും ചെയ്യും.
തത്തദാ മന്യുരേവൈതി സ ഭൂയഃ സംപ്രമുഹ്യതി। സ മോഹവശമാപന്നഃ ക്രൂരം കര്മ നിഷേവതേ
അപ്പോള് അത്യന്തം കോപം മാത്രം അവനില് ഉണരുന്നു, പിന്നെയും അവന് മുഴുവന് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവുന്നു; അങ്ങനെ ഭ്രമത്തിന്റെ അധീനനായി, ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളിലേര്പ്പെടുന്നു.
പാപകര്മതയാ ചൈവ സങ്കരം തേന പുഷ്യതി। സങ്കരോ നരകായൈവ സാ കാഷ്ഠാ പാപകര്മണാമ്
അങ്ങനെ പാപപ്രവര്ത്തികള് ചെയ്തുകൊണ്ട് അവന് ജാതികള്ക്കിടയിലെ കലഹം വളര്ത്തുന്നു; ആ കലഹം നരകത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്—പാപത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദുഷ്ടമായ ഫലമാണത്.
ന ചേത്പ്രബുധ്യതേ കൃഷ്ണ നരകായൈവ ഗച്ഛതി। തസ്യ പ്രബോധഃ പ്രജ്ഞൈവ പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ്തരിഷ്യതി
അവന് ഉണരാതെ തുടരുകയാണെങ്കില്, കൃഷ്ണ, അവന് തീര്ച്ചയായും നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; അവന്റെ ഉണര്വ് ജ്ഞാനമാണ്, ആ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാല് അവന് ഈ കഷ്ടതകള് കടന്ന് പോകും.
പ്രജ്ഞാലാഭേ ഹി പുരുഷഃ ശാസ്ത്രാണ്യേവാന്വവേക്ഷതേ । ശാസ്ത്രനിഷ്ഠഃ പുനര്ധര്മം തസ്യ ഹ്രീരങ്ഗമുത്തമമ്
ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവന് ശാസ്ത്രങ്ങള് മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ശാസ്ത്രത്തില് ഉറച്ചവന് ധര്മ്മം നേടുന്നു, അവനു ലജ്ജയാണ് ഏറ്റവും വലിയ അലങ്കാരം.
ഹ്രീമാന്ഹി പാപം പ്രദ്വേഷ്ടി തസ്യ ശ്രീരഭിവര്ധതേ। ശ്രീമാന്സ യാവദ്ഭവതി താവദ്ഭവതി പൂരുഷഃ
ലജ്ജയുള്ളവന് പാപം വെറുക്കുന്നു, അവന്റെ ഐശ്വര്യം വര്ധിക്കുന്നു; ഐശ്വര്യം നിലനില്ക്കുന്നത്രയും അവന് സത്യമായ മനുഷ്യനായി തുടരുന്നു.
ധര്മനിത്യഃ പ്രശാന്താത്മാ കാര്യയോഗവഹഃ സദാ। നാധര്മേ കുരുതേ ബുദ്ധിം ന ച പാപേ പ്രവര്തതേ
ധര്മ്മത്തില് സ്ഥിരനായ മനസ്സു ശാന്തനായവന്, എല്ലായ്പ്പോഴും കര്ത്തവ്യത്തില് ഏര്പ്പെട്ടവന്, അവന് അധര്മത്തില് ചിന്തിക്കുകയില്ല, പാപത്തില് ഏര്പ്പെടുകയുമില്ല.
അഹ്രീകോ വാ വിമൂഢോ വാ നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന്। നാസ്യാധികാരോ ധര്മേഽസ്തി യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ
ലജ്ജയില്ലാത്തവനോ, ഭ്രമിച്ചവനോ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആയാലും അവന്ക്ക് ധര്മത്തില് അവകാശമില്ല—അവന് ശൂദ്രനുപോലെയാണ്.
ഹ്രീമാനവതി ദേവാംശ്ച പിതൄനാത്മാനമേവ ച। തേനാമൃതത്വം വ്രജതി സാ കാഷ്ഠാ പുണ്യകര്മണാമ്
ലജ്ജയുള്ളവന് ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും തനിക്കുതന്നെയുള്ള ആദരവുമാണ് കാണിക്കുന്നത്; അതിനാല് അവന് അമൃതത്വം നേടുന്നു—പുണ്യപ്രവര്ത്തികളുടെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥിതിയാണത്.
തദിദം മയി തേ ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷം മധുസൂദന। യഥാ രാജ്യാത്പരിഭ്രഷ്ടോ വസാമി വസതീരിമാഃ
മധുസൂദന, എന്റെ ജീവിതത്തില് എങ്ങനെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഈ ചെറിയ വീടുകളില് കഴിയുന്നുവെന്നത് നീ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
തേ വയം ന ശ്രിയം ഹാതുമലം ന്യായേന കേനചിത്। അത്ര നോ യതമാനാനാം വധശ്ചേദപി സാധു തത്
നാം നീതിപൂര്വ്വം ഐശ്വര്യം ഉപേക്ഷിക്കാന് കഴിയില്ല; ഇവിടെ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ഞങ്ങള് കൊല്ലപ്പെടുന്നുവെങ്കില് പോലും, അതാണ് ഞങ്ങള്ക്ക് യുക്തമായത്.
തത്ര നഃ പ്രഥമഃ കല്പോ യദ്വയം തേ ച മാധവ। പ്രശാന്താഃ സമഭൂതാശ്ച ശ്രിയം താമശ്രുവീമഹി
അതിനാല്, മാധവ, ഞങ്ങളുടെ ആദ്യ തീരുമാനമിങ്ങനെയാണ്—നാം ഇരുവരും മനസ്സു ശാന്തരായി സന്തോഷത്തോടെ ആ ഐശ്വര്യം വീണ്ടും നേടണം.
തത്രൈഷാ പരമാ കാഷ്ഠാ രൌദ്രകര്മക്ഷയോദയാ। യദ്വയം കൌരവാന്ഹത്വാ താനി രാഷ്ട്രാണ്യവാപ്നുമഃ
പക്ഷേ, ക്രൂരപ്രവര്ത്തികള് നശിച്ചുകൊണ്ടു ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും അന്ത്യമായ അവസ്ഥ ഇതാണ്—നാം കൗരവര്നെ കൊല്ലി ആ രാജ്യങ്ങള് നേടുന്നു.
യേ പുനഃ സ്യുരസംബദ്ധാ അനാര്യാഃ കൃഷ്ണ ശത്രവഃ। തേഷാമപ്യവധഃ കാര്യഃ കിംപുനര്യേ സ്യുരീദൃശാഃ
കൃഷ്ണ, ബന്ധമില്ലാത്തവരും, അശിഷ്ടരും, ശത്രുക്കളുമായവര് പോലും നശിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്; അങ്ങനെ തന്നെയുള്ളവരെ സംബന്ധിച്ചോ, അതിനേക്കാള് അധികം വേണ്ടിയിരിക്കും.
ജ്ഞാതയശ്ചൈവ ഭൂയിഷ്ഠാഃ സഹായാ ഗുരവശ്ച നഃ। തേഷാം വധോഽതിപാപീയാന്കിം നു യുദ്ധേഽസ്തി ശോഭനമ്
ഞങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളും അനേകം സഹായികളും ഗുരുക്കന്മാരുമാണ്; അവരുടെ വധം അത്യന്തം പാപമാണ്—യുദ്ധത്തില് എന്താണ് നല്ലത്?
പാപഃ ക്ഷത്രിയധര്മോഽയം വയം ച ക്ഷത്രബന്ധവഃ। സ നഃ സ്വധര്മോഽധര്മോ വാ വൃത്തിരന്യാ വിഗര്ഹിതാ
ക്ഷത്രിയരുടെ കര്മ്മം പാപമാണ്, ഞങ്ങള് ക്ഷത്രിയബന്ധുക്കളാണ്; അതാണ് ഞങ്ങളുടെ സ്വധര്മമോ അല്ലയോ, വേറൊരു ജീവിതം അപമാനിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.
ശൂദ്രഃ കരോതി ശുശ്രൂഷാം വൈശ്മാ വൈ പണ്യജീവികാഃ । വയം വധേന ജീവാമഃ കപാലം ബ്രാഹ്മണൈര്വൃതമ്
ശൂദ്രന് സേവനം ചെയ്യുന്നു, വൈശ്യന് വ്യാപാരത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; ഞങ്ങള് കൊല്ലലിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണരുടെ ശേഷിച്ച ഭക്ഷണമാണ് ഞങ്ങളുടെ പാത്രം നിറയ്ക്കുന്നത്.
ക്ഷത്രിയഃ ക്ഷത്രിയം ഹന്തി മത്സ്യോ മത്സ്യേന ജീവതി। ശ്വാ ശ്വാനം ഹന്തി ദാശാര്ഹ പശ്യ ധര്മോ യഥാഗതഃ
ക്ഷത്രിയന് ക്ഷത്രിയനെ കൊല്ലുന്നു, മീന് മറ്റൊരു മീനിനെ തിന്നി ജീവിക്കുന്നു; നായ് നായയെ കൊല്ലുന്നു—ദാശാര്ഹ, ധര്മ്മം എങ്ങിനെയാണ് ഇത്രയേറെ താഴ്ന്നത് എന്ന് നോക്കൂ.
യുദ്ധേ കൃഷ്ണ കലിര്നിത്യം പ്രാണാഃ സീദന്തി സംയുഗേ। ബലം തു നീതിമാധായ യുധ്യേ ജയപരാജയൌ
യുദ്ധത്തില് കൃഷ്ണ, എപ്പോഴും കലഹം ഉണ്ടാകും, ജീവന് നഷ്ടപ്പെടും; പക്ഷേ, തന്ത്രം ആശ്രയിച്ച് ഞാന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, ജയമോ തോല്വിയോ നേരിടാന്.
നാത്മച്ഛന്ദേന ഭൂതാനാം ജീവിതം മരണം തഥാ। നാപ്യകാലേ സുഖം പ്രാപ്യം ദുഃഖം വാഽപി യദൂത്തമ
ജീവൻമാരുടെ ജനനവും മരണവും അവരുടേതായ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് നടക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ, സന്തോഷവും ദുഃഖവും ആഗ്രഹിച്ച സമയത്ത് ലഭിക്കുന്നതുമല്ല, യദുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ഏകോ ഹ്യപി ബഹൂന്ഹന്തി ഘ്നന്ത്യേകം ബഹവോഽപ്യുത। ശൂരം കാപുരുഷോ ഹന്തി അയശസ്വീ യശസ്വിനമ്
ഒരാൾക്ക് പലരെയും കൊല്ലാൻ കഴിയും, പലർക്കും ഒരാളെ കൊല്ലാൻ കഴിയും; ധൈര്യശൂന്യൻ ധീരനെ കൊല്ലുന്നു, അപകീര്ത്തിയുള്ളവർ പ്രശസ്തരെ കൊല്ലുന്നു.
ജയോ നൈവോഭയോര്ദൃഷ്ടോ നോഭയോശ്ച പരാജയഃ। തഥൈവാപചയോ ദൃഷ്ടോ വ്യപയാനേ ക്ഷയവ്യയൌ
വിജയം എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരുവശത്തും കാണാറില്ല, പരാജയവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; പിൻവാങ്ങലിൽ നഷ്ടവും ലാഭവും, ക്ഷയവും ചെലവും കാണപ്പെടുന്നു.
സര്വഥാ വൃജിനം യുദ്ധം കോ ധ്നന്ന പ്രതിഹന്യതേ। ഹതസ്യ ച ഹൃഷീകേശ സമൌ ജയപരാജയൌ
യുദ്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതാണ്; ആരാണ് അടിച്ചവൻ തിരിച്ചടിയില്ലാതെ പോകുന്നത്? കൊല്ലപ്പെട്ടവർക്കു ജയവും പരാജയവും ഒരുപോലെയാണ്, ഹൃഷീകേശ.