കാശിഭിശ്ചേദിപാഞ്ചാലൈര്മത്സ്യൈശ്ച മധുസൂദന। ഭവതാ ചൈവ നാഥേന പഞ്ച ഗ്രാമാ വൃതാ മയാ
മധുസൂദനാ, കാശി, ചേദി, പാഞ്ചാല, മത്സ്യരാജ്യങ്ങളോടൊപ്പം, നീ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനായി നിന്നപ്പോൾ, ഞാൻ അഞ്ചു ഗ്രാമങ്ങൾ മാത്രം ചോദിച്ചു.
അവിസ്ഥലം വൃകസ്ഥലം മാകന്ദീ വാരണാവതമ്। അവസാനം ച ഗോവിന്ദ കംചിദേവാത്ര പഞ്ചമ്
അവിഷ്ഠലം, വൃകസ്ഥലം, മാകന്ദി, വാരണാവതം, ഗോവിന്ദാ, അഞ്ചാമത്തേത് ഏതെങ്കിലും മറ്റൊരു സ്ഥലമായിരിക്കാം.
പഞ്ച നസ്താത ദീയന്താം ഗ്രാമാ വാ നഗരാണി വാ। വസേമ സഹിതാ യേഷു മാ ച നോ ഭരതാ നശന്
അപ്പാ, ഞങ്ങൾക്കായി അഞ്ചു ഗ്രാമങ്ങളോ നഗരങ്ങളോ കൊടുക്കണം. അവിടെ ഞങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാം. ഭാരതവർഗം നശിക്കാതിരിക്കാൻ.
ന ച താനപി ദുഷ്ടാത്മാ ധാര്തരാഷ്ട്രോഽനുമന്യതേ। സ്വാമ്യമാത്മനി മത്വാഽസാവതോ ദുഃഖതരം നു കിം
എന്നാൽ, ഈ ചെറിയതും ദുഷ്ടഹൃദയനായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ സമ്മതിക്കുന്നില്ല. രാജ്യം തനിക്കാണെന്ന് കരുതി. ഇതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് എന്താണ്?
കുലേ ജാതസ്യ വൃദ്ധസ്യ പരവിത്തേഷു ഗൃദ്ധ്യതഃ। ലോഭഃ പ്രജ്ഞാനമാഹന്തി പ്രജ്ഞാ ഹന്തി ഹതാ ഹ്രിയം
ഉയർന്ന കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച് പ്രായം ചെന്നവൻ, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി അത്യാഗ്രഹം ബുദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കും; ബുദ്ധി നശിച്ചാൽ ലജ്ജയും ഇല്ലാതാകും.
ഹ്രീര്ഹതാ ബാധതേ ധര്മം ധര്മോ ഹന്തി ഹതഃ ശ്രിയമ് । ശ്രീര്ഹതാ പുരുഷം ഹന്തി പുരുഷസ്യാധം വധഃ
ലജ്ജ ഇല്ലാതായാൽ, അതു ധർമ്മത്തെ ബാധിക്കും; ധർമ്മം ഇല്ലാതായാൽ, സമ്പത്ത് നഷ്ടമാകും; സമ്പത്ത് പോയാൽ, മനുഷ്യൻ തന്നെ നശിക്കും; മനുഷ്യന്റെ നാശം പൂർണ്ണമായ നാശമാണ്.
അധനാദ്ധി നിവര്തന്തേ ജ്ഞാതയഃ സുഹൃദോ ദ്വിജാഃ। അപുഷ്പാദഫലാദ്വൃക്ഷാദ്യഥാ കൃഷ്ണ പതത്രിണഃ
കൃഷ്ണാ, പാവപ്പെട്ടവരെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഉപേക്ഷിക്കും. പൂവും പഴവും ഇല്ലാത്ത വൃക്ഷത്തെ പക്ഷികൾ വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
ഏതച്ച മരണം താത ഉന്മത്തപതിതാദിവ। ജ്ഞാതയോ വിനിവര്തന്തേ പ്രേതസത്വാദിവാസവഃ
അപ്പാ, ഇതു മരണത്തോടു തുല്യമാണ്. ഒരു ഭ്രാന്തനും വീണുപോയവനെയും പോലെ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രേതം ആയവനെപ്പോലെ, ബന്ധുക്കൾ വിട്ടുപോകുന്നു.
നാതഃ പാപീയസീം കാംചിദവസ്ഥാം ശമ്ബരോഽബ്രവീത് । യത്ര നൈവാഽദ്യ ന പ്രാതര്ഭോജനം പ്രതിദൃശ്യതേ
ഇന്നോ നാളെയോ ഭക്ഷണം പോലും കാണാനാകാത്ത ഈ നിലയെക്കാൾ ദാരുണമായ അവസ്ഥയൊന്നും ശംഭരൻ പറഞ്ഞിട്ടില്ല.
ധനമാഹുഃ പരം ധര്മം ധനേ സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്। ജീവന്തി ധനിനോ ലോകേ മൃതാ യേ ത്വധനാ നരാഃ
സമ്പത്താണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു; എല്ലാം സമ്പത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. സമ്പന്നർ ലോകത്ത് ജീവിക്കുന്നു; സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവർ മരിച്ചവരുപോലെയാണ്.
യേ ധനാദപകര്ഷന്തി നരം സ്വബലമാസ്ഥിതാഃ। തേ ധര്മമര്ഥം കാമം ച പ്രമഥ്നന്തി നരം ച തമ്
സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ സമ്പത്ത് കവർന്നെടുക്കുന്നവർ, അവന്റെ ധർമ്മവും ലക്ഷ്യവും ആഗ്രഹവും, അവനെയും തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഏതാമവസ്ഥാം പ്രാപ്യൈകേ മരണം വവ്രിരേ ജനാഃ। ഗ്രാമായൈകേ വനായൈകേ നാശായൈകേ പ്രവവ്രജുഃ
ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ ചിലർ മരണത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു; ചിലർ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും ചിലർ കാടുകളിലേക്കും പോയി; ചിലർ തനിക്കു തന്നെ നാശം വരുത്തി.
ഉന്മാദമേകേ പുഷ്യന്തി യാന്ത്യന്യേ ദ്വിഷതാം വശമ്। ദാസ്യമേകേ ച ഗച്ഛന്തി പരേഷാമര്ഥഹേതുനാ
ചിലർ ഭ്രാന്താവസ്ഥയിലാവുന്നു; മറ്റുചിലർ ശത്രുക്കളുടെ അധീനതയിലാവുന്നു; സമ്പത്തിനായി ചിലർ മറ്റുള്ളവരുടെ അടിമത്വം സ്വീകരിക്കുന്നു.
ആപദേവാസ്യ മരണാത്പുരുഷസ്യ ഗരീയസീ। ശ്രിയോ വിനാശസ്തദ്ധ്യസ്യ നിമിത്തം ധര്മകാമയോഃ
മരണത്തേക്കാൾ വലിയ അപമാനമാണ് മനുഷ്യനു. സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, അതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെയും ആഗ്രഹത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകുന്നത്.
യദസ്യ ധര്മ്യം മരണം ശാശ്വതം ലോകവര്ത്മവത്। സമന്താത്സര്വഭൂതാനാം ന തദത്യേതി കശ്ചന
മരണമെന്നത് ധാർമ്മികവും ലോകത്തിന്റെ ശാശ്വതമായ വഴിയുമാണെങ്കിൽ, ലോകത്തിലെ ആരും അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
ന തഥാ ബാധ്യതേ കൃഷ്ണ പ്രകൃത്യാ നിര്ധനോ ജനഃ। യഥാ ഭദ്രാം ശ്രിയം പ്രാപ്യ തയാ ഹീനഃ സുഖൈധിതഃ
കൃഷ്ണാ, സ്വഭാവത്തിൽ ദരിദ്രനായവൻ ഇത്രയും വേദന അനുഭവിക്കുന്നില്ല; നല്ല ഭാഗ്യം ലഭിച്ച ശേഷം അതു നഷ്ടപ്പെട്ടവനാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദുഃഖിക്കുന്നത്.
സ തദാഽഽത്മാപരാധേന സംപ്രാപ്തോ വ്യസനം മഹത്। സേന്ദ്രാന്ഗര്ഹയതേ ദേവാന്നാത്മാനം ച കഥംചന
സ്വന്തം തെറ്റുകൊണ്ട് വലിയ ദുരിതം വന്നപ്പോൾ, അവൻ ദേവന്മാരെയും ഇന്ദ്രനെയും കുറ്റപ്പെടുത്തും; പക്ഷേ, ഒരിക്കലും തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തില്ല.
ന ചാസ്യ സര്വശാസ്രാണി പ്രഭവന്തി നിബര്ഹണേ । സോഽഭിക്രുധ്യാതി ഭൃത്യാനാം സുഹൃദശ്ചാഭ്യസൂയതി
എത്രയും ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പറഞ്ഞാലും അവനെ തടയാൻ കഴിയില്ല; അവൻ ദാസന്മാരോടു കോപിക്കുകയും സുഹൃത്തുക്കളോടു വൈരാഗ്യം കാണിക്കുകയും ചെയ്യും.
തത്തദാ മന്യുരേവൈതി സ ഭൂയഃ സംപ്രമുഹ്യതി। സ മോഹവശമാപന്നഃ ക്രൂരം കര്മ നിഷേവതേ
അപ്പോള് അത്യന്തം കോപം മാത്രം അവനില് ഉണരുന്നു, പിന്നെയും അവന് മുഴുവന് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവുന്നു; അങ്ങനെ ഭ്രമത്തിന്റെ അധീനനായി, ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളിലേര്പ്പെടുന്നു.
പാപകര്മതയാ ചൈവ സങ്കരം തേന പുഷ്യതി। സങ്കരോ നരകായൈവ സാ കാഷ്ഠാ പാപകര്മണാമ്
അങ്ങനെ പാപപ്രവര്ത്തികള് ചെയ്തുകൊണ്ട് അവന് ജാതികള്ക്കിടയിലെ കലഹം വളര്ത്തുന്നു; ആ കലഹം നരകത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്—പാപത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദുഷ്ടമായ ഫലമാണത്.
ന ചേത്പ്രബുധ്യതേ കൃഷ്ണ നരകായൈവ ഗച്ഛതി। തസ്യ പ്രബോധഃ പ്രജ്ഞൈവ പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ്തരിഷ്യതി
അവന് ഉണരാതെ തുടരുകയാണെങ്കില്, കൃഷ്ണ, അവന് തീര്ച്ചയായും നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; അവന്റെ ഉണര്വ് ജ്ഞാനമാണ്, ആ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാല് അവന് ഈ കഷ്ടതകള് കടന്ന് പോകും.
പ്രജ്ഞാലാഭേ ഹി പുരുഷഃ ശാസ്ത്രാണ്യേവാന്വവേക്ഷതേ । ശാസ്ത്രനിഷ്ഠഃ പുനര്ധര്മം തസ്യ ഹ്രീരങ്ഗമുത്തമമ്
ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവന് ശാസ്ത്രങ്ങള് മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു; പക്ഷേ, ശാസ്ത്രത്തില് ഉറച്ചവന് ധര്മ്മം നേടുന്നു, അവനു ലജ്ജയാണ് ഏറ്റവും വലിയ അലങ്കാരം.
ഹ്രീമാന്ഹി പാപം പ്രദ്വേഷ്ടി തസ്യ ശ്രീരഭിവര്ധതേ। ശ്രീമാന്സ യാവദ്ഭവതി താവദ്ഭവതി പൂരുഷഃ
ലജ്ജയുള്ളവന് പാപം വെറുക്കുന്നു, അവന്റെ ഐശ്വര്യം വര്ധിക്കുന്നു; ഐശ്വര്യം നിലനില്ക്കുന്നത്രയും അവന് സത്യമായ മനുഷ്യനായി തുടരുന്നു.
ധര്മനിത്യഃ പ്രശാന്താത്മാ കാര്യയോഗവഹഃ സദാ। നാധര്മേ കുരുതേ ബുദ്ധിം ന ച പാപേ പ്രവര്തതേ
ധര്മ്മത്തില് സ്ഥിരനായ മനസ്സു ശാന്തനായവന്, എല്ലായ്പ്പോഴും കര്ത്തവ്യത്തില് ഏര്പ്പെട്ടവന്, അവന് അധര്മത്തില് ചിന്തിക്കുകയില്ല, പാപത്തില് ഏര്പ്പെടുകയുമില്ല.
അഹ്രീകോ വാ വിമൂഢോ വാ നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന്। നാസ്യാധികാരോ ധര്മേഽസ്തി യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ
ലജ്ജയില്ലാത്തവനോ, ഭ്രമിച്ചവനോ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആയാലും അവന്ക്ക് ധര്മത്തില് അവകാശമില്ല—അവന് ശൂദ്രനുപോലെയാണ്.
ഹ്രീമാനവതി ദേവാംശ്ച പിതൄനാത്മാനമേവ ച। തേനാമൃതത്വം വ്രജതി സാ കാഷ്ഠാ പുണ്യകര്മണാമ്
ലജ്ജയുള്ളവന് ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും തനിക്കുതന്നെയുള്ള ആദരവുമാണ് കാണിക്കുന്നത്; അതിനാല് അവന് അമൃതത്വം നേടുന്നു—പുണ്യപ്രവര്ത്തികളുടെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥിതിയാണത്.
തദിദം മയി തേ ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷം മധുസൂദന। യഥാ രാജ്യാത്പരിഭ്രഷ്ടോ വസാമി വസതീരിമാഃ
മധുസൂദന, എന്റെ ജീവിതത്തില് എങ്ങനെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഈ ചെറിയ വീടുകളില് കഴിയുന്നുവെന്നത് നീ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
തേ വയം ന ശ്രിയം ഹാതുമലം ന്യായേന കേനചിത്। അത്ര നോ യതമാനാനാം വധശ്ചേദപി സാധു തത്
നാം നീതിപൂര്വ്വം ഐശ്വര്യം ഉപേക്ഷിക്കാന് കഴിയില്ല; ഇവിടെ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ഞങ്ങള് കൊല്ലപ്പെടുന്നുവെങ്കില് പോലും, അതാണ് ഞങ്ങള്ക്ക് യുക്തമായത്.
തത്ര നഃ പ്രഥമഃ കല്പോ യദ്വയം തേ ച മാധവ। പ്രശാന്താഃ സമഭൂതാശ്ച ശ്രിയം താമശ്രുവീമഹി
അതിനാല്, മാധവ, ഞങ്ങളുടെ ആദ്യ തീരുമാനമിങ്ങനെയാണ്—നാം ഇരുവരും മനസ്സു ശാന്തരായി സന്തോഷത്തോടെ ആ ഐശ്വര്യം വീണ്ടും നേടണം.
തത്രൈഷാ പരമാ കാഷ്ഠാ രൌദ്രകര്മക്ഷയോദയാ। യദ്വയം കൌരവാന്ഹത്വാ താനി രാഷ്ട്രാണ്യവാപ്നുമഃ
പക്ഷേ, ക്രൂരപ്രവര്ത്തികള് നശിച്ചുകൊണ്ടു ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും അന്ത്യമായ അവസ്ഥ ഇതാണ്—നാം കൗരവര്നെ കൊല്ലി ആ രാജ്യങ്ങള് നേടുന്നു.