അതത്ത്വം കുരുതേ തത്ത്വം തേന മോഹയതേ പ്രജാഃ
അവന് അസത്യം സത്യമായി കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
ഏവംവിധോ ധര്മനിത്യോ ഭഗവാന്മധുസൂദനഃ । ആഗന്താ ഹി മഹാബാഹുരാനൃശംസ്യാര്ഥമച്യുതഃ
ഇവരൂപത്തിലുള്ളവനും ധര്മത്തില് സ്ഥിരനുമാണ് ഭഗവാന് മധുസൂദനന്. മഹാബാഹുവായ അച്യുതന് കരുണയ്ക്കായി വരും.
ചക്ഷുഷ്മതാം വൈ സ്പൃഹയാമി സഞ്ജയ ദ്രക്ഷ്യന്തി യേ വാസുദേവം സമീപേ। വിഭ്രാജമാനം വപുഷാ പരേണ പ്രകാശയന്തം പ്രദിശോ ദിശശ്ച
സഞ്ജയ, കണ്ണുള്ളവര്ക്ക് എനിക്ക് അസൂയയുണ്ട്; കാരണം, വാസുദേവനെ അടുത്ത് കാണാന് അവര്ക്ക് സാധിക്കും. അവന് പരമമായ രൂപത്തില് പ്രകാശിച്ച് എല്ലാ ദിശകളും പ്രകാശിപ്പിക്കും.
ഈരയന്തം ഭാരതീം ഭാരതാനാ- മഭ്യര്ചനീയാം ശങ്കരീം സൃഞ്ജയാനാമ്। ബുഭൂഷദ്ഭിര്ഗര്ഹണീയാമനിന്ദ്യാം പരാസൂനാമഗ്രഹണീയരൂപാമ്
ഭാരതന്മാര്ക്കായി വാക്ക് ഉച്ചരിക്കുന്നവനാണ് അവന്, ശ്രുഞ്ചയന്മാരില് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവന്. ദോഷം പറയാനാകാത്ത, അപവാദം ചെയ്യാനാകാത്ത വാക്കുകള് അവന് പറയുന്നു; ജീവിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് അവ വെടിയേണ്ടതായിരിക്കും, ശത്രുക്കള് അവയെ പിടിച്ചുപറയും.
സമുദ്യന്തം സാത്വതമേകവീരം പ്രണേതാരമൃഷഭം യാദവാനാമ്। നിഹന്താരം ക്ഷോഭണം ശാത്രവാണാം മുഞ്ചന്തം ച ദ്വിഷതാം വൈ യശാംസി
ഉയരുന്ന സാത്വതരാശിയിലെ ഏക വീരനാണ് അവന്, യാദവന്മാരുടെ നേതാവും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്. ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുകയും കലഹം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശത്രുക്കളുടെ പ്രശസ്തി അവന് വിടുന്നു.
ദ്രഷ്ടാരോ ഹി കുരവസ്തം സമേതാ മഹാത്മാനം ശബ്രുഹണം വരേണ്യമ് । ബ്രുവന്തം വാചമനൃശംസരൂപാം വൃഷ്ണിശ്രേഷ്ഠം മോഹയന്തം മദീയാന്
കുരുക്കള് ഒത്തുചേർന്ന് അവനെ കാണും; മഹാത്മാവായ, അഭിമാനം കീഴടക്കുന്ന, ശ്രേഷ്ഠനായവനാണ് അവന്. കരുണയോടെ സംസാരിക്കുന്ന വൃഷ്ണിശ്രേഷ്ഠന് എന്റെ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കും.
ഋഷിം സനാതനതഭം വിപശ്ചിതം വാചഃസമുദ്രം കലശം യതീനാമ്। അരിഷ്ടനേമിം ഗരുഡം സുപര്ണം ഹരിം പ്രജാനാം ഭുവനസ്യ ധാമ
സനാതനനായ, ജ്ഞാനിയുമായ, വാക്കുകളുടെ സമുദ്രമായ, യതികള്ക്ക് കലശമായ, അരിഷ്ടനേമിയായ, ഗരുഡനായ, സുപര്ണനായ, ഹരിയായ, സകലജനങ്ങളുടെയും ലോകത്തിന്റെയും ആധാരമായ മഹർഷിയാണ് അവന്.
സഹസ്രശീര്ഷം പുരുഷം പുരാണ- മനാദിമധ്യാന്തമനന്തകീര്തിമ്। ശുക്രസ്യ ധാതാരമജം ച നിത്യം പരം പരേഷാം ശരണം പ്രപദ്യേ
ആയിരം തലകളുള്ള പുരുഷന്, പുരാതനന്, ആരംഭവും നടുവും അവസാനം ഇല്ലാത്തവന്, അനന്തകീര്ത്തിയുള്ളവന്, ശുക്രന്റെ സ്രഷ്ടാവും, ജനനം ഇല്ലാത്തവനും, ശാശ്വതനുമാണ് അവന്. പരമമായ അഭയം നല്കുന്നവനില് ഞാന് അഭയം തേടുന്നു.
ത്രൈലോക്യനിര്മാണകരം ജനിത്രം ദേവാസുരാണാമഥ നാഗരക്ഷസാമ്। നരാധിപാനാം വിദുഷാം പ്രധാന- മിന്ദ്രാനുജം തം ശരണം പ്രപദ്യേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നവന്, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും നാഗന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും സ്രഷ്ടാവാണ് അവന്. രാജാക്കന്മാരിലും ജ്ഞാനികളിലും ശ്രേഷ്ഠനാണ്, ഇന്ദ്രന്റെ അനിയനാണ് അവന്. അവനില് ഞാന് അഭയം തേടുന്നു.
പ്രയാതേ സഞ്ജയേ സാധൌ കൌരവാന്പ്രതി വൈ തദാ। കിം ചക്രുഃ പാണ്ഡവാസ്തത്ര മമ പൂര്വപിതാമഹാഃ
സഞ്ജയന് ധര്മപരനായവന് കൌരവന്മാരുടെ അടുക്കല് പോയപ്പോള്, എന്റെ പണ്ടത്തെ പിതാമഹന്മാരായ പാണ്ഡവര് അവിടെ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.
ഏതത്സര്വം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വിസ്തരം മമ സത്തമ। കഥയസ്വ പ്രയത്നേന ശ്രോതുമിച്ഛാമി പണ്ഡിത
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ എല്ലാം വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ. ഉത്തമനായവനേ, ശ്രദ്ധയോടെ വിവരിക്കണം; കാരണം, ഞാന് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സഞ്ജയേ പ്രതിയാതേ തു ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। അര്ജുനം ഭീമസേനം ച മാദ്രീപുത്രൌ ച ഭാരത
സഞ്ജയന് തിരിച്ചു പോയപ്പോള്, ധര്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് അര്ജുനനെയും ഭീമസേനനെയും മാദ്രിയുടെ മക്കളെയും വിളിച്ചു.
വിരാടം ദ്രുപദം ചൈവ കേകയാനാം മഹാരഥാന്। അബ്രുവീദുപസങ്ഗമ്യ ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ് । അഭിയാചാമഹേ ഗത്വാ പ്രയാതും കുരുസംസദമ്
വിരാടനും ദ്രുപദനും കൂടാതെ കേകയരുടെ മഹാശക്തന്മാരും ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവനോടു ചേർന്ന് പറഞ്ഞു: നാം കുരുവംശത്തിന്റെ സഭയിലേക്ക് പോകാൻ അനുമതി ചോദിക്കാമെന്ന്.
യഥാ ഭീഷ്മേണ ദ്രോണേന ബാഹ്ലീകേന ച ധീമതാ। അന്യൈശ്ച കുരുഭിഃ സാര്ധം ന യുധ്യേമഹി സംയുഗേ
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമാരും ബാഹ്ലികനും മറ്റു കുരുക്കളുമൊക്കെ ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ നമ്മളെപ്പോലും പോരാടേണ്ടി വരാതിരിക്കാനാണ്.
ഏഷ നഃ പ്രഥമഃ കല്പ ഏതന്നിശ്രേയ ഉത്തമമ് । ഏവമുക്താഃ സുമനസസ്തേഽഭിജഗ്മുര്ജനാര്ദനമ്
ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ആദ്യമായുള്ള ശ്രമം; ഇതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മനസ്സുതുറന്നവരായവർ ജനാർദ്ദനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
പാണ്ഡവൈഃ സഹ രാജാനോ മരുത്വന്ത ഇവാമരാഃ। തദാ ച ദുഃസഹാഃ സര്വേ സദസ്യാസ്തേ നരര്ഷഭാഃ
പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം രാജാക്കന്മാർ ദേവന്മാരിൽ മരുതുകൾപോലെ ആയിരുന്നു; അപ്പോൾ സഭയിലെ ആ മഹാശക്തന്മാരെ നേരിടാൻ ആരും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
ജനാര്ദനം സമാസാദ്യ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । അബ്രവീത്പരവീരധ്നം ദാശാര്ഹം പാണ്ഡുനന്ദനഃ
ജനാർദ്ദനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന കുന്തിപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ശത്രുവിനെ ജയിക്കുന്ന ദാശാർഹവംശജനായവനോടു പറഞ്ഞു.
അയം സ കാലഃ സംപ്രാപ്തോ മിത്രാണാം മിത്രവത്സല । ന ച ത്വദന്യം പശ്യാമി യോ ന ആപത്സു താരയേത്
സ്നേഹമുള്ളവനേ, സ്നേഹിതർക്കായുള്ള സമയമാണിത് വന്നെത്തിയത്; ഞങ്ങളെ കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ നിന്നെക്കാൾ ആരെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ത്വാം ഹി മാധവമാശ്രിത്യ നിര്ഭയാ മോഘദര്പിതമ് । ധാര്തരാഷ്ട്രം സഹാമാത്യം സ്വയം സമനുയുങ്ക്ഷ്മഹേ
മാധവനേ, നിന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിട്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഭയംകാണാതെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും അവരുടെ മന്ത്രിമാരെയും നേരിടുന്നത്.
യഥാ ഹി സര്വാസ്വാപത്സു പാസി വൃഷ്ണീനരിന്ദമ്। തഥാ തേ പാണ്ഡവാ രക്ഷ്യാഃ പാഹ്യസ്മാന്മഹതോ ഭയാത്
വൃഷ്ണിരാജാക്കന്മാരെ എല്ലാ അപകടങ്ങളിലും നീ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, പാണ്ഡവന്മാരെയും നീ രക്ഷിക്കണം; വലിയ ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ കാക്കണം.
അയമസ്മി മഹാബാഹോ ബ്രൂഹി യത്തേ വിവക്ഷിതമ് । കരിഷ്യാമി ഹി തത്സര്വം യത്ത്വം വക്ഷ്യസി ഭാരത
മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്; നീ പറയാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെന്താണോ അത് പറയൂ. നീ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യുമെന്നുറപ്പാണ്.
ശ്രുതം തേ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ സപുത്രസ്യ ചികീര്ഷിതമ്। ഏതദ്ധി സകലം കൃഷ്ണ സഞ്ജയോ മാം യദബ്രവീത്
ധൃതരാഷ്ട്രനും അവന്റെ പുത്രന്മാരും എന്താണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് എന്നത് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; കൃഷ്ണാ, സഞ്ജയൻ എന്നോട് അതെല്ലാം പറഞ്ഞു.
മൃദുപൂര്വം സാമമിശ്രം സമമുഗ്രം ച മാധവ । ന കതൃം ന്യായമാസ്ഥായ ഗര്ഹിതാശ്ച തതോ വയമ്
മാധവാ, നമുക്ക് സ്നേഹപൂർവ്വം, നയപൂർവ്വം, ചിലപ്പോൾ കടുപ്പത്തോടും ചേർത്ത് സംസാരിച്ചെങ്കിലും, നീതിപ്രകാരം ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ കുറ്റം കേൾക്കുന്നത്.
തന്മതം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ സോഽസ്യാത്മാ വിവൃതാന്തരഃ। യഥോക്തം ദൂത ആചഷ്ടേ വധ്യഃ സ്യാദന്യഥാ ബ്രുവന്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മനസ്സാണ് ഇതാണ്; അവന്റെ ഉള്ളിലെ ആലോചന വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ദൂതൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പറയുന്നവൻ ശിക്ഷിക്കപ്പെടും.
അപ്രദാനേന രാജ്യസ്യ ശാന്തിമസ്മാസു മാര്ഗതി। ലുബ്ധഃ പാപേന മനസാ ചരന്നസമമാത്മനഃ
രാജ്യം നൽകാതെ, അവൻ ഞങ്ങളോടു സമാധാനം തേടുന്നു; എന്നാൽ അവൻ ആഗ്രഹത്താൽ, പാപബുദ്ധിയോടെ, മനസ്സിൽ നീതിയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
യത്തദ്ദ്വാദശവര്ഷാണി വനേഷു ഹ്യുഷിതാ വയമ്। ഛദ്മനാ ശരദം ചൈകാം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ശാസനാത്
പന്ത്രണ്ട് വർഷം കാടുകളിൽ ജീവിക്കുകയും, ഒരു വർഷം മറവിൽ കഴിയുകയും ചെയ്തതെല്ലാം ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കല്പനപ്രകാരം തന്നെയാണ്.
സ്ഥാതാ നഃ സമയേ തസ്മിന്ധൃതരാഷ്ട്ര ഇതി പ്രഭോ। നാഹാസ്മ സമയം കൃഷ്ണ തദ്ധി നോ ബ്രാഹ്മണാ വിദുഃ
പ്രഭുവേ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഉടമ്പടി പാലിക്കുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു; കൃഷ്ണാ, ഞങ്ങൾ ആ ഉടമ്പടി ലംഘിച്ചിട്ടില്ല, അതു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും അറിയാം.
ഗൃദ്ധോ രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സ്വധര്മം നാനുപശ്യതി । വശ്യത്വാത്പുത്രഗൃദ്ധിത്വാന്മന്ദസ്യാന്വേതി ശാസനം
ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവ് ആഗ്രഹത്താൽ തന്റെ കർത്തവ്യം കാണുന്നില്ല; മകന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അടിമയായിട്ടാണ് അവൻ അവന്റെ കല്പന അനുസരിക്കുന്നത്.
സുയോധനമതേ തിഷ്ഠന്രാജാഽസ്മാസു ജനാര്ദന। മിഥ്യാചരതി ലുബ്ധഃ സംശ്ചരന്ഹി പ്രിയമാത്മനഃ
സുയോധനന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്ന രാജാവ് ഞങ്ങളോടു കപടമായി പെരുമാറുന്നു; ആഗ്രഹത്താൽ, സ്വന്തം ഇഷ്ടം മാത്രമേ അവൻ നോക്കാറുള്ളു.
ഇതോ ദുഃഖതരം കിം നു യദഹം മാതരം തതഃ। സംവിധാതും ന ശക്നോമി മിത്രാണാം വാ ജനാര്ദന
ജനാർദ്ദനാ, ഇതിലും വേദനാജനകമായത് എന്താണ്? ഞാൻ എന്റെ അമ്മയെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല.