മൌനാദ്ധ്യാനാച്ച യോഗാച്ച വിദ്ദി ഭാരത മാധവമ്। സര്വതത്ത്വലയാച്ചൈവ മധുഹാ മധുസൂദനഃ
ഭാരതാ, മൗനം, ധ്യാനം, യോഗം, എല്ലാറ്റിന്റെയും ലയനം എന്നിവയിലൂടെ മാധവനെ അറിയാം; മധുവിനെ സംഹരിച്ചതുകൊണ്ടാണ് മധുസൂദനൻ എന്ന പേര്.
കൃഷിര്ഭൂവാചകഃ ശബ്ദോ ഗശ്ച നിര്വൃതിവാചകഃ। വിഷ്ണുസ്തദ്ഭാവയോഗാച്ച കൃഷ്ണോ ഭവതി സാത്വതഃ
'കൃഷി' എന്നത് ഭൂമിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, 'ഗ' എന്നത് ആനന്ദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടിന്റെയും ഐക്യത്തിൽ വിഷ്ണു സാത്വതരിൽ കൃഷ്ണനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
പുണ്ഡരീകം പരം ധാമ നിത്യമക്ഷയമവ്യയമ് । തദ്ഭാവാത്പുണ്ഡരീകാക്ഷോ ദസ്യുത്രാസാജ്ജാനാര്ദനഃ
പൂണ്ടരീകം എന്നത് പരമവും ശാശ്വതവും അക്ഷയവുമായ ആധാരമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് പൂണ്ടരീകാക്ഷൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; കള്ളന്മാരുടെ ഭയം അകറ്റുന്നതുകൊണ്ടാണ് ജനാർദ്ദനൻ എന്നു പറയുന്നത്.
യതഃ സത്വം ന ച്യവതേ യച്ച യത്വാന്ന ഹീയതേ। സാത്വതഃ സാത്വതസ്തസ്മാദാര്ഷഭാദ്വൃഷഭേക്ഷണഃ
അവന്റെ സത്ത്വം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല, അവൻ നൽകുമ്പോഴും കുറയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് സാത്വതൻ എന്നും, ഋഷഭനിൽ നിന്നാണ് വൃഷഭേക്ഷണൻ എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
ന ജായതേ ജനിത്രാഽയമജസ്തസ്മാദനീകജിത് । ദേവാനാം സ്വപ്രകാശത്വാദ്ദമാദ്ദാമോദരോ വിഭുഃ
ഈശ്വരന് ഒരു അമ്മയില് നിന്നു ജനിച്ചതല്ല; അവന് ജനനം ഇല്ലാത്തവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് അനീകജിത് എന്ന പേര്. ദേവന്മാരുടെ സ്വയം പ്രകാശവും, അവന്റെ ആത്മനിയന്ത്രണവും കാരണം ദാമോദരന് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനാണ്.
ഹര്ഷാത്സുഖാത്സുഖൈശ്വര്യാദ്ധൃഷീകേശത്വമശ്രുതേ । ബാഹുഭ്യാം രോദസീ ബിഭ്രന്മഹാബാഹുരിതി സ്മൃതഃ
ആനന്ദവും സുഖവും പരമാധിപതിയും കൊണ്ടാണ് അവന് ഹൃഷീകേശന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നത്. തന്റെ രണ്ടു കൈകളാല് ആകാശവും ഭൂമിയും താങ്ങുന്ന മഹാബലശാലിയാണ് അവന്, അതുകൊണ്ടാണ് മഹാബാഹു എന്ന പേരും ലഭിച്ചത്.
അഘോ ന ക്ഷീയതേ ജാതു യസ്മാത്തസ്മാദധോക്ഷജഃ। നരാണാമയനാച്ചാപി തതോ നാരായണഃ സ്മൃതഃ
പാപം ഒരിക്കലും അവനില് കുറയുന്നില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് അധോക്ഷജന് എന്ന പേര്. മനുഷ്യരുടെ ആശ്രയമായതിനാലാണ് നാരായണന് എന്നും അവനെ വിളിക്കുന്നത്.
പൂരണാത്സദനാച്ചാപി തതോഽസൌപുരുഷോത്തമഃ। അസതശ്ച സതശ്ചൈവ സര്വസ്യ പ്രഭവാപ്യയാത്। സര്വസ്യ ച സദാ ജ്ഞാനാത്സര്വമേതം പ്രചക്ഷതേ
സകലത്തെയും നിറച്ച് നിലനിര്ത്തുന്നതുകൊണ്ടാണ് അവന് പുരുഷോത്തമന് എന്ന പേര്. സതും അസതും എല്ലാറ്റിന്റെയും ഉത്ഭവവും ലയവും അവന് അറിയുന്നു; എല്ലാം എപ്പോഴും അവന് അറിയുന്നവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ഇതൊക്കെയും പറയപ്പെടുന്നത്.
സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ കൃഷ്ണഃ സത്യമത്ര പ്രതിഷ്ഠിതമ്। സത്യാത്സത്യം തു ഗോവിന്ദസ്തസ്മാത്സത്യോപി നാമതഃ
കൃഷ്ണന് സത്യം അടിസ്ഥാനമാണ്, സത്യം കൃഷ്ണനില് അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു. സത്യത്തിന്റെ സത്യമാണ് ഗോവിന്ദന്, അതുകൊണ്ടാണ് സത്യോപി എന്ന പേരും ലഭിച്ചത്.
വിഷ്ണുര്വിക്രമണാദ്ദേവോ ജയനാഞ്ജിഷ്ണുരുച്യതേ। ശാശ്വതത്വാദനന്തശ്ച ഗോവിന്ദോ വേദനാദ്ഭവാമ്
വിക്ഷേപം കൊണ്ടാണ് വിഷ്ണുവിനെ ദേവന് എന്നു വിളിക്കുന്നത്; ജയനും ജിഷ്ണുവും എന്ന പേരുകളും അവനുണ്ട്. ശാശ്വതത്വം കൊണ്ടാണ് അനന്തന് എന്ന പേര്, വേദങ്ങള് അറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗോവിന്ദന് എന്ന പേരും.
അതത്ത്വം കുരുതേ തത്ത്വം തേന മോഹയതേ പ്രജാഃ
അവന് അസത്യം സത്യമായി കാണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
ഏവംവിധോ ധര്മനിത്യോ ഭഗവാന്മധുസൂദനഃ । ആഗന്താ ഹി മഹാബാഹുരാനൃശംസ്യാര്ഥമച്യുതഃ
ഇവരൂപത്തിലുള്ളവനും ധര്മത്തില് സ്ഥിരനുമാണ് ഭഗവാന് മധുസൂദനന്. മഹാബാഹുവായ അച്യുതന് കരുണയ്ക്കായി വരും.
ചക്ഷുഷ്മതാം വൈ സ്പൃഹയാമി സഞ്ജയ ദ്രക്ഷ്യന്തി യേ വാസുദേവം സമീപേ। വിഭ്രാജമാനം വപുഷാ പരേണ പ്രകാശയന്തം പ്രദിശോ ദിശശ്ച
സഞ്ജയ, കണ്ണുള്ളവര്ക്ക് എനിക്ക് അസൂയയുണ്ട്; കാരണം, വാസുദേവനെ അടുത്ത് കാണാന് അവര്ക്ക് സാധിക്കും. അവന് പരമമായ രൂപത്തില് പ്രകാശിച്ച് എല്ലാ ദിശകളും പ്രകാശിപ്പിക്കും.
ഈരയന്തം ഭാരതീം ഭാരതാനാ- മഭ്യര്ചനീയാം ശങ്കരീം സൃഞ്ജയാനാമ്। ബുഭൂഷദ്ഭിര്ഗര്ഹണീയാമനിന്ദ്യാം പരാസൂനാമഗ്രഹണീയരൂപാമ്
ഭാരതന്മാര്ക്കായി വാക്ക് ഉച്ചരിക്കുന്നവനാണ് അവന്, ശ്രുഞ്ചയന്മാരില് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവന്. ദോഷം പറയാനാകാത്ത, അപവാദം ചെയ്യാനാകാത്ത വാക്കുകള് അവന് പറയുന്നു; ജീവിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് അവ വെടിയേണ്ടതായിരിക്കും, ശത്രുക്കള് അവയെ പിടിച്ചുപറയും.
സമുദ്യന്തം സാത്വതമേകവീരം പ്രണേതാരമൃഷഭം യാദവാനാമ്। നിഹന്താരം ക്ഷോഭണം ശാത്രവാണാം മുഞ്ചന്തം ച ദ്വിഷതാം വൈ യശാംസി
ഉയരുന്ന സാത്വതരാശിയിലെ ഏക വീരനാണ് അവന്, യാദവന്മാരുടെ നേതാവും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്. ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുകയും കലഹം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശത്രുക്കളുടെ പ്രശസ്തി അവന് വിടുന്നു.
ദ്രഷ്ടാരോ ഹി കുരവസ്തം സമേതാ മഹാത്മാനം ശബ്രുഹണം വരേണ്യമ് । ബ്രുവന്തം വാചമനൃശംസരൂപാം വൃഷ്ണിശ്രേഷ്ഠം മോഹയന്തം മദീയാന്
കുരുക്കള് ഒത്തുചേർന്ന് അവനെ കാണും; മഹാത്മാവായ, അഭിമാനം കീഴടക്കുന്ന, ശ്രേഷ്ഠനായവനാണ് അവന്. കരുണയോടെ സംസാരിക്കുന്ന വൃഷ്ണിശ്രേഷ്ഠന് എന്റെ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കും.
ഋഷിം സനാതനതഭം വിപശ്ചിതം വാചഃസമുദ്രം കലശം യതീനാമ്। അരിഷ്ടനേമിം ഗരുഡം സുപര്ണം ഹരിം പ്രജാനാം ഭുവനസ്യ ധാമ
സനാതനനായ, ജ്ഞാനിയുമായ, വാക്കുകളുടെ സമുദ്രമായ, യതികള്ക്ക് കലശമായ, അരിഷ്ടനേമിയായ, ഗരുഡനായ, സുപര്ണനായ, ഹരിയായ, സകലജനങ്ങളുടെയും ലോകത്തിന്റെയും ആധാരമായ മഹർഷിയാണ് അവന്.
സഹസ്രശീര്ഷം പുരുഷം പുരാണ- മനാദിമധ്യാന്തമനന്തകീര്തിമ്। ശുക്രസ്യ ധാതാരമജം ച നിത്യം പരം പരേഷാം ശരണം പ്രപദ്യേ
ആയിരം തലകളുള്ള പുരുഷന്, പുരാതനന്, ആരംഭവും നടുവും അവസാനം ഇല്ലാത്തവന്, അനന്തകീര്ത്തിയുള്ളവന്, ശുക്രന്റെ സ്രഷ്ടാവും, ജനനം ഇല്ലാത്തവനും, ശാശ്വതനുമാണ് അവന്. പരമമായ അഭയം നല്കുന്നവനില് ഞാന് അഭയം തേടുന്നു.
ത്രൈലോക്യനിര്മാണകരം ജനിത്രം ദേവാസുരാണാമഥ നാഗരക്ഷസാമ്। നരാധിപാനാം വിദുഷാം പ്രധാന- മിന്ദ്രാനുജം തം ശരണം പ്രപദ്യേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നവന്, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും നാഗന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും സ്രഷ്ടാവാണ് അവന്. രാജാക്കന്മാരിലും ജ്ഞാനികളിലും ശ്രേഷ്ഠനാണ്, ഇന്ദ്രന്റെ അനിയനാണ് അവന്. അവനില് ഞാന് അഭയം തേടുന്നു.
പ്രയാതേ സഞ്ജയേ സാധൌ കൌരവാന്പ്രതി വൈ തദാ। കിം ചക്രുഃ പാണ്ഡവാസ്തത്ര മമ പൂര്വപിതാമഹാഃ
സഞ്ജയന് ധര്മപരനായവന് കൌരവന്മാരുടെ അടുക്കല് പോയപ്പോള്, എന്റെ പണ്ടത്തെ പിതാമഹന്മാരായ പാണ്ഡവര് അവിടെ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.
ഏതത്സര്വം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വിസ്തരം മമ സത്തമ। കഥയസ്വ പ്രയത്നേന ശ്രോതുമിച്ഛാമി പണ്ഡിത
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ എല്ലാം വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ. ഉത്തമനായവനേ, ശ്രദ്ധയോടെ വിവരിക്കണം; കാരണം, ഞാന് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സഞ്ജയേ പ്രതിയാതേ തു ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। അര്ജുനം ഭീമസേനം ച മാദ്രീപുത്രൌ ച ഭാരത
സഞ്ജയന് തിരിച്ചു പോയപ്പോള്, ധര്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് അര്ജുനനെയും ഭീമസേനനെയും മാദ്രിയുടെ മക്കളെയും വിളിച്ചു.
വിരാടം ദ്രുപദം ചൈവ കേകയാനാം മഹാരഥാന്। അബ്രുവീദുപസങ്ഗമ്യ ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ് । അഭിയാചാമഹേ ഗത്വാ പ്രയാതും കുരുസംസദമ്
വിരാടനും ദ്രുപദനും കൂടാതെ കേകയരുടെ മഹാശക്തന്മാരും ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവനോടു ചേർന്ന് പറഞ്ഞു: നാം കുരുവംശത്തിന്റെ സഭയിലേക്ക് പോകാൻ അനുമതി ചോദിക്കാമെന്ന്.
യഥാ ഭീഷ്മേണ ദ്രോണേന ബാഹ്ലീകേന ച ധീമതാ। അന്യൈശ്ച കുരുഭിഃ സാര്ധം ന യുധ്യേമഹി സംയുഗേ
ഭീഷ്മനും ദ്രോണമാരും ബാഹ്ലികനും മറ്റു കുരുക്കളുമൊക്കെ ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ നമ്മളെപ്പോലും പോരാടേണ്ടി വരാതിരിക്കാനാണ്.
ഏഷ നഃ പ്രഥമഃ കല്പ ഏതന്നിശ്രേയ ഉത്തമമ് । ഏവമുക്താഃ സുമനസസ്തേഽഭിജഗ്മുര്ജനാര്ദനമ്
ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ആദ്യമായുള്ള ശ്രമം; ഇതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മനസ്സുതുറന്നവരായവർ ജനാർദ്ദനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
പാണ്ഡവൈഃ സഹ രാജാനോ മരുത്വന്ത ഇവാമരാഃ। തദാ ച ദുഃസഹാഃ സര്വേ സദസ്യാസ്തേ നരര്ഷഭാഃ
പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം രാജാക്കന്മാർ ദേവന്മാരിൽ മരുതുകൾപോലെ ആയിരുന്നു; അപ്പോൾ സഭയിലെ ആ മഹാശക്തന്മാരെ നേരിടാൻ ആരും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
ജനാര്ദനം സമാസാദ്യ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । അബ്രവീത്പരവീരധ്നം ദാശാര്ഹം പാണ്ഡുനന്ദനഃ
ജനാർദ്ദനന്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന കുന്തിപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ശത്രുവിനെ ജയിക്കുന്ന ദാശാർഹവംശജനായവനോടു പറഞ്ഞു.
അയം സ കാലഃ സംപ്രാപ്തോ മിത്രാണാം മിത്രവത്സല । ന ച ത്വദന്യം പശ്യാമി യോ ന ആപത്സു താരയേത്
സ്നേഹമുള്ളവനേ, സ്നേഹിതർക്കായുള്ള സമയമാണിത് വന്നെത്തിയത്; ഞങ്ങളെ കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ നിന്നെക്കാൾ ആരെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ത്വാം ഹി മാധവമാശ്രിത്യ നിര്ഭയാ മോഘദര്പിതമ് । ധാര്തരാഷ്ട്രം സഹാമാത്യം സ്വയം സമനുയുങ്ക്ഷ്മഹേ
മാധവനേ, നിന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിട്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഭയംകാണാതെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും അവരുടെ മന്ത്രിമാരെയും നേരിടുന്നത്.
യഥാ ഹി സര്വാസ്വാപത്സു പാസി വൃഷ്ണീനരിന്ദമ്। തഥാ തേ പാണ്ഡവാ രക്ഷ്യാഃ പാഹ്യസ്മാന്മഹതോ ഭയാത്
വൃഷ്ണിരാജാക്കന്മാരെ എല്ലാ അപകടങ്ങളിലും നീ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, പാണ്ഡവന്മാരെയും നീ രക്ഷിക്കണം; വലിയ ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ കാക്കണം.