മായാം ന സേവേ ഭദ്രം തേ ന വൃഥാധര്മമാചരേ। ശുദ്ധഭാവം ഗതോ ഭക്ത്യാ ശാസ്ത്രദ്വേദ്മി ജനാര്ദനമ്
ഞാൻ മായയെ സേവിക്കുന്നില്ല, വ്യർത്ഥമായ അദ്ധർമ്മം ചെയ്യുന്നുമില്ല. ശുദ്ധമായ ഭാവത്തോടെയുള്ള ഭക്തിയാൽ, ശാസ്ത്രങ്ങളിലൂടെ ഞാൻ ജനാർദ്ദനനെ അറിയുന്നു.
ദുര്യോധന ഹൃഷീകേശം പ്രപദ്യസ്വ ജനാര്ദനമ്। ആപ്തോ നഃ സഞ്ജയസ്താത ശരണം ഗച്ഛ കേശവമ്
ദുര്യോധന, ഹൃഷീകേശനിൽ, ജനാർദ്ദനനിൽ അഭയം പ്രാപിക്കൂ. സഞ്ജയൻ ഞങ്ങളുടെ അടുത്തവനാണ്, അച്ഛാ, നീ കേശവനിൽ അഭയം തേടുക.
ഭഗവാന്ദേവകീപുത്രോ ലോകാംശ്ചേന്നിഹനിഷ്യതി। പ്രവദന്നര്ജുനേ സഖ്യം നാഹം ഗച്ഛേഽദ്യ കേശവമ്
ഭഗവാൻ ദേവകീപുത്രൻ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചാലും, അർജുനനോട് സൗഹൃദം പറയുന്നു എന്നാലും, ഞാൻ ഇന്ന് കേശവനോട് പോകില്ല.
അവാഗ്ഗാന്ധാരി പുത്രസ്തേ ഗച്ഛത്യേഷ സുദുര്മതിഃ । ഈര്ഷുര്ദുരാത്മാ മാനീ ച ശ്രേയസാം വചനാതിഗഃ
ഗാന്ധാരിയുടെ മകനായ നീയുടെ മകൻ വാക്കില്ലാതെ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ പോകുന്നു. അസൂയയും ദുഷ്ടഹൃദയവും അഹങ്കാരവും കൊണ്ട്, നല്ല ഉപദേശങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്നു.
ഐശ്വര്യകാമ ദുഷ്ടാത്മന്വൃദ്ധാനാം ശാസനാതിഗ। ഐശ്വര്യജീതിതേ ഹിത്വാ പിതരം മാം ച ബാലിശ
ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിച്ച്, ദുഷ്ടഹൃദയനായി, മൂപ്പന്മാരുടെ ഉപദേശം അവഗണിച്ച്, അച്ഛനെയും എന്നെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ ബാലിശൻ അധികാരം നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
വര്ധയന്ദുര്ഹൃദാം പ്രീതിം മാം ച ശോകേന വര്ധയന് । നിഹതോ ഭീമസേനേന സ്മര്താതി വചനം പിതുഃ
ദുഷ്ടന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, എന്നെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്ന അവൻ, ഭീമസേനൻകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
പ്രിയോഽസി രാജന്കൃഷ്ണസ്യ ധൃതരാഷ്ട്ര നിബോധ മേ। യസ്യ തേ സഞ്ജയോ ദൂതോ യസ്ത്വാം ശ്രേയസി യോക്ഷ്യതേ
ധൃതരാഷ്ട്രാ, നീ കേൾക്കണം: കൃഷ്ണന് നിനക്ക് വലിയ സ്നേഹമാണ്, രാജാവേ. സഞ്ജയൻ കൃഷ്ണന്റെ ദൂതനാണ്, അവൻ നിന്നെ നല്ലതിലേക്കാണ് നയിക്കുക.
ജാനാത്യേഷ ഹൃഷീകേശം പുരാണം യച്ച വൈ പരമ്। ശുശ്രൂഷമാണമൈകാഗ്ര്യം മോക്ഷ്യതേ മഹതോ ഭയാത്
ഈ ഹൃഷീകേശൻ പുരാതനവും പരമവും എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്. ആരെങ്കിലും അവനെ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ, വലിയ ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
വൈചിത്രവീര്യ പുരുഷാഃ ക്രോധഹര്ഷസമാവൃതാഃ । സിതാ ബഹുവിധൈഃ പാശൈര്യേ ന തുഷ്ടാഃ സ്വകൈര്ധനൈഃ
വൈചിത്രവീര്യന്റെ മകനേ, കോപവും സന്തോഷവും കൊണ്ട് ആക്രമിക്കപ്പെടുന്ന മനുഷ്യർ പലവിധം വെളുത്ത കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; സ്വന്തം സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിലും അവർക്ക് തൃപ്തിയില്ല.
യമസ്യ വശമായാന്തി കാമമൂഢാഃ പുനഃ പുനഃ । അന്ധനേത്രാ യഥൈവാന്ധാ നീയമാനാഃ സ്വകര്മഭിഃ
കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ടവർ വീണ്ടും വീണ്ടും യമന്റെ അധീനതയിലാകും; കാഴ്ചയില്ലാത്തവരെ മറ്റൊരു കാഴ്ചയില്ലാത്തവൻ നയിക്കുന്നതുപോലെ, അവരുടേതായ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടാണ് അവർ ഇങ്ങനെ പോകുന്നത്.
ഏഷ ഏകായനഃ പന്ഥാ യേന യാന്തി മനീഷിണഃ । തം ദൃഷ്ട്വാ മൃത്യുമത്യേതി മഹാംസ്തത്ര ന സഞ്ജതി
ഇതാണ് ജ്ഞാനികൾ പോകുന്ന ഏക മാർഗം. അതു കണ്ടാൽ മരണം ജയിക്കാം; അവിടെ ആശങ്കയോ ഭ്രമമോ ഇല്ല.
അങ്ഗ സഞ്ജയ മേ ശംസ പന്ഥാനമകുതോഭയമ്। യേന ഗത്വാ ഹൃഷീകേശം പ്രാപ്നുയാം സിദ്ധിമുത്തമാമ്
സഞ്ജയാ, ഭയമില്ലാത്ത ആ വഴി എനിക്കു പറയൂ; അതിലൂടെ പോയാൽ ഹൃഷീകേശനെ പ്രാപിച്ച് ഉന്നതമായ സിദ്ധി നേടാമല്ലോ.
നാകൃതാത്മാ കൃതാത്മാനം ജാതു വിദ്യാഞ്ജനാര്ദനമ് । ആത്മനസ്തു ക്രിയോപായോ നാന്യത്രേന്ദ്രിയനിഗ്രഹാത്
സ്വയം നിയന്ത്രണം നേടാത്തവൻ, അതു നേടിയവനെ ഒരിക്കലും അറിയാൻ കഴിയില്ല. ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന് മാർഗം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ഇന്ദ്രിയാണാമുദീര്ണാനാം കാമത്യാഗോഽപ്രമാദതഃ। അപ്രമാദോഽവിഹിംസാ ച ജ്ഞാനയോനിരസംശയമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ, ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കുകയും അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ജാഗ്രതയും അഹിംസയും പാലിക്കുകയും ചെയ്യുക — ഇതാണ് നിർവിവാദമായി ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറവിടം.
ഇന്ദ്രിയാണാം യമേ യത്തോ ഭവ രാജന്നതന്ദ്രിതഃ । ബുദ്ധിശ്ച തേ മാ ച്യുവതു നിയച്ഛൈനാം യതസ്തതഃ
രാജാവേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം. ബുദ്ധി തളരാതിരിക്കാൻ, അതിനെ മുഴുവൻ പരിശ്രമത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ഏതജ്ജ്ഞാനം വിദുര്വിപ്രാ ധ്രുവമിന്ദ്രിയധാരണമ്। ഏതജ്ജ്ഞാനം ച പന്ഥാശ്ച യേന യാന്തി മനീഷിണഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഉറപ്പോടെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ജ്ഞാനം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഇതാണ് ജ്ഞാനവും, ജ്ഞാനികൾ പോകുന്ന വഴിയും.
അപ്രാപ്യഃ കേശവോ രാജന്നിന്ദ്രിയൈരജിതൈര്നൃഭിഃ। ആഗമാധിഗമാദ്യോഗാദ്വശീ തത്ത്വേ പ്രസീദതി
രാജാവേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാത്തവർക്കു കെശവനെ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ, ശാസ്ത്രപഠനവും യോഗവും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ളവൻ സത്യത്തിൽ ദയ പ്രാപിക്കും.
ഭൂയോ മേ പുണ്ഡരീകാക്ഷം സഞ്ജയാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ। നാമകര്മാര്ഥവിത്താത പ്രാപ്നുയാം പുരുഷോത്തമമ്
സഞ്ജയൻ ചോദിക്കുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും ഒരു പ്രാവശ്യം പൂണ്ടരീകാക്ഷനെക്കുറിച്ച് എനിക്കു പറയൂ. അവന്റെ പേര്, പ്രവർത്തികൾ, അർത്ഥം എന്നിവ അറിയുമ്പോൾ ഞാൻ പരമപുരുഷനിൽ എത്താമല്ലോ.
ശ്രുതം മേ വാസുദേവസ്യ നാമനിര്വചനം ശുഭമ്। യാവത്തത്രാഭിജാനേഽഹമപ്രമേയോ ഹി കേശവഃ
വാസുദേവന്റെ പുണ്യമായ പേരിന്റെ അർത്ഥം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എത്രമാത്രം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നുവോ, അത്രയ്ക്ക് കെശവൻ അളക്കാനാവാത്തവനാണ്.
വസനാത്സര്വഭൂതാനാം വസുത്വാദ്ദേവയോനിതഃ। വാസുദേവസ്തതോ വേദ്യോ ബൃഹത്ത്വാദ്വിഷ്ണുരുച്യതേ
അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നതുകൊണ്ടും, അവൻ സാരമായതുകൊണ്ടും, ദൈവത്തിൽ ജനിച്ചതുകൊണ്ടും വാസുദേവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ വിശാലത കൊണ്ടാണ് വിഷ്ണു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
മൌനാദ്ധ്യാനാച്ച യോഗാച്ച വിദ്ദി ഭാരത മാധവമ്। സര്വതത്ത്വലയാച്ചൈവ മധുഹാ മധുസൂദനഃ
ഭാരതാ, മൗനം, ധ്യാനം, യോഗം, എല്ലാറ്റിന്റെയും ലയനം എന്നിവയിലൂടെ മാധവനെ അറിയാം; മധുവിനെ സംഹരിച്ചതുകൊണ്ടാണ് മധുസൂദനൻ എന്ന പേര്.
കൃഷിര്ഭൂവാചകഃ ശബ്ദോ ഗശ്ച നിര്വൃതിവാചകഃ। വിഷ്ണുസ്തദ്ഭാവയോഗാച്ച കൃഷ്ണോ ഭവതി സാത്വതഃ
'കൃഷി' എന്നത് ഭൂമിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, 'ഗ' എന്നത് ആനന്ദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടിന്റെയും ഐക്യത്തിൽ വിഷ്ണു സാത്വതരിൽ കൃഷ്ണനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
പുണ്ഡരീകം പരം ധാമ നിത്യമക്ഷയമവ്യയമ് । തദ്ഭാവാത്പുണ്ഡരീകാക്ഷോ ദസ്യുത്രാസാജ്ജാനാര്ദനഃ
പൂണ്ടരീകം എന്നത് പരമവും ശാശ്വതവും അക്ഷയവുമായ ആധാരമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് പൂണ്ടരീകാക്ഷൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; കള്ളന്മാരുടെ ഭയം അകറ്റുന്നതുകൊണ്ടാണ് ജനാർദ്ദനൻ എന്നു പറയുന്നത്.
യതഃ സത്വം ന ച്യവതേ യച്ച യത്വാന്ന ഹീയതേ। സാത്വതഃ സാത്വതസ്തസ്മാദാര്ഷഭാദ്വൃഷഭേക്ഷണഃ
അവന്റെ സത്ത്വം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല, അവൻ നൽകുമ്പോഴും കുറയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് സാത്വതൻ എന്നും, ഋഷഭനിൽ നിന്നാണ് വൃഷഭേക്ഷണൻ എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
ന ജായതേ ജനിത്രാഽയമജസ്തസ്മാദനീകജിത് । ദേവാനാം സ്വപ്രകാശത്വാദ്ദമാദ്ദാമോദരോ വിഭുഃ
ഈശ്വരന് ഒരു അമ്മയില് നിന്നു ജനിച്ചതല്ല; അവന് ജനനം ഇല്ലാത്തവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് അനീകജിത് എന്ന പേര്. ദേവന്മാരുടെ സ്വയം പ്രകാശവും, അവന്റെ ആത്മനിയന്ത്രണവും കാരണം ദാമോദരന് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനാണ്.
ഹര്ഷാത്സുഖാത്സുഖൈശ്വര്യാദ്ധൃഷീകേശത്വമശ്രുതേ । ബാഹുഭ്യാം രോദസീ ബിഭ്രന്മഹാബാഹുരിതി സ്മൃതഃ
ആനന്ദവും സുഖവും പരമാധിപതിയും കൊണ്ടാണ് അവന് ഹൃഷീകേശന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നത്. തന്റെ രണ്ടു കൈകളാല് ആകാശവും ഭൂമിയും താങ്ങുന്ന മഹാബലശാലിയാണ് അവന്, അതുകൊണ്ടാണ് മഹാബാഹു എന്ന പേരും ലഭിച്ചത്.
അഘോ ന ക്ഷീയതേ ജാതു യസ്മാത്തസ്മാദധോക്ഷജഃ। നരാണാമയനാച്ചാപി തതോ നാരായണഃ സ്മൃതഃ
പാപം ഒരിക്കലും അവനില് കുറയുന്നില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് അധോക്ഷജന് എന്ന പേര്. മനുഷ്യരുടെ ആശ്രയമായതിനാലാണ് നാരായണന് എന്നും അവനെ വിളിക്കുന്നത്.
പൂരണാത്സദനാച്ചാപി തതോഽസൌപുരുഷോത്തമഃ। അസതശ്ച സതശ്ചൈവ സര്വസ്യ പ്രഭവാപ്യയാത്। സര്വസ്യ ച സദാ ജ്ഞാനാത്സര്വമേതം പ്രചക്ഷതേ
സകലത്തെയും നിറച്ച് നിലനിര്ത്തുന്നതുകൊണ്ടാണ് അവന് പുരുഷോത്തമന് എന്ന പേര്. സതും അസതും എല്ലാറ്റിന്റെയും ഉത്ഭവവും ലയവും അവന് അറിയുന്നു; എല്ലാം എപ്പോഴും അവന് അറിയുന്നവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ഇതൊക്കെയും പറയപ്പെടുന്നത്.
സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ കൃഷ്ണഃ സത്യമത്ര പ്രതിഷ്ഠിതമ്। സത്യാത്സത്യം തു ഗോവിന്ദസ്തസ്മാത്സത്യോപി നാമതഃ
കൃഷ്ണന് സത്യം അടിസ്ഥാനമാണ്, സത്യം കൃഷ്ണനില് അടിയുറച്ചിരിക്കുന്നു. സത്യത്തിന്റെ സത്യമാണ് ഗോവിന്ദന്, അതുകൊണ്ടാണ് സത്യോപി എന്ന പേരും ലഭിച്ചത്.
വിഷ്ണുര്വിക്രമണാദ്ദേവോ ജയനാഞ്ജിഷ്ണുരുച്യതേ। ശാശ്വതത്വാദനന്തശ്ച ഗോവിന്ദോ വേദനാദ്ഭവാമ്
വിക്ഷേപം കൊണ്ടാണ് വിഷ്ണുവിനെ ദേവന് എന്നു വിളിക്കുന്നത്; ജയനും ജിഷ്ണുവും എന്ന പേരുകളും അവനുണ്ട്. ശാശ്വതത്വം കൊണ്ടാണ് അനന്തന് എന്ന പേര്, വേദങ്ങള് അറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗോവിന്ദന് എന്ന പേരും.