പൃഥിവീം ചാന്തരിക്ഷം ച ദിവം ച പുരുഷോത്തമഃ। വിചേഷ്ടയതി ഭൂതാത്മാ ക്രീഡന്നിവ ജനാര്ദനഃ
പരമപുരുഷനായ ജനാർദ്ദനൻ ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും സ്വർഗ്ഗത്തെയും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി, കളിക്കുവാൻപോലെയാണ് ചലിപ്പിക്കുന്നത്.
സ കൃത്വാ പാണ്ഡവാന്സത്രം ലോകം സംമോഹയന്നിവ । അധര്മനിരതാന്മൂഢാന്ദഗ്ധുമിച്ഛതി തേ സുതാന്
പാണ്ഡവരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ലോകത്തെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയും, അദ്ധർമ്മത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട് മൂഢരായിരിക്കുന്ന നിന്റെ മക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെയും ആകുന്നു.
കാലചക്രം ജഗച്ചക്രം യുഗചക്രം ച കേശവഃ। ആത്മയോഗേന ഭഗവാന്പരിവര്തയതേഽനിശമ്
ഭഗവാൻ കേശവൻ തന്റെ മഹത്തായ യോഗശക്തിയാൽ കാലചക്രവും ലോകചക്രവും യുഗചക്രവും എപ്പോഴും തിരിക്കുന്നു.
കാലസ്യ ച ഹി മൃത്യോശ്ച ജങ്ഗമസ്ഥാവരസ്യ ച । ഈഷ്ടേ ഹി ഭഗവാനേകഃ സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
കാലത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും സഞ്ചരിക്കുന്നവയുടെയും അചഞ്ചലങ്ങളുടെയും ഏകാധിപതിയാണ് ഭഗവാൻ. ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്ന സത്യം.
ഈശന്നപി മഹായോഗീ സര്വസ്യ ജഗതോ ഹരിഃ। കര്മാണ്യാരഭതേ കര്തും കീനാശ ഇവ ദുര്ബലഃ
ലോകത്തിന്റെ ഉടമയും മഹായോഗിയും ആയ ഹരിയും, ഒരു ദുർബലൻ വിധിക്ക് അടിമയായതുപോലെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
തേന വഞ്ചയതേ ലോകാന്മായായോഗേന കേശവഃ । യേ തമേവ പ്രപദ്യന്തേ ന തേ മുഹ്യന്തി മാനവാഃ
തന്റെ മായാശക്തിയാൽ കേശവൻ ലോകങ്ങളെ വഞ്ചിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവനിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഭ്രമിക്കാറില്ല.
കഥം ത്വം മാധവം വേത്ഥ സര്വലോകമഹേശ്വരമ്। കഥമേനം ന വേദാഹം തന്മമാചക്ഷ്വ സഞ്ജയ
നീ എങ്ങനെ മാധവനെ, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മഹേശ്വരനെന്നു അറിയുന്നു? ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയുന്നില്ല? സഞ്ജയ, ഇതിന്റെ കാരണം പറയു.
ശ്രൃണു രാജന്ന തേ വിദ്യാ മമ വിദ്യാ ന ഹീയതേ। വിദ്യാഹീനസ്തമോധ്വസ്തോ നാഭിജാനാതി കേശവമ്
രാജാവേ, നീ അറിവില്ലാത്തവനാണ്; എനിക്ക് ആ അറിവ് ഉണ്ട്. അറിവില്ലാതെ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ കേശവനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല.
വിദ്യയാ താത ജാനാമി ത്രിയുഗം മധുസൂദനമ് । കര്താരമകൃതം ദേവം ഭൂതാനാം പ്രഭവാപ്യയമ്
അച്ഛാ, അറിവിന്റെ വഴി കൊണ്ടാണ് ഞാൻ മധുസൂദനനെ, മൂന്നു യുഗങ്ങളുടെയും ദൈവത്തെയും, സൃഷ്ടിക്കാരനെയും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉദ്ഭവവും ലയവും അറിയുന്നത്.
ഗാവല്ഗണേഽത്ര കാ ഭക്തിര്യാ തേ നിത്യാ ജനാര്ദനേ। യയാ ത്വമഭിജാനാസി ത്രിയുഗം മധുസൂദനമ്
ഗാവൽഗണേ, ജനാർദ്ദനനോടുള്ള നിന്റെ ആ സ്ഥിരമായ ഭക്തി എങ്ങനെയാണ്? അതുകൊണ്ടാണ് നീ മൂന്നു യുഗങ്ങളുടെയും ദൈവമായ മധുസൂദനനെ തിരിച്ചറിയുന്നത്.
മായാം ന സേവേ ഭദ്രം തേ ന വൃഥാധര്മമാചരേ। ശുദ്ധഭാവം ഗതോ ഭക്ത്യാ ശാസ്ത്രദ്വേദ്മി ജനാര്ദനമ്
ഞാൻ മായയെ സേവിക്കുന്നില്ല, വ്യർത്ഥമായ അദ്ധർമ്മം ചെയ്യുന്നുമില്ല. ശുദ്ധമായ ഭാവത്തോടെയുള്ള ഭക്തിയാൽ, ശാസ്ത്രങ്ങളിലൂടെ ഞാൻ ജനാർദ്ദനനെ അറിയുന്നു.
ദുര്യോധന ഹൃഷീകേശം പ്രപദ്യസ്വ ജനാര്ദനമ്। ആപ്തോ നഃ സഞ്ജയസ്താത ശരണം ഗച്ഛ കേശവമ്
ദുര്യോധന, ഹൃഷീകേശനിൽ, ജനാർദ്ദനനിൽ അഭയം പ്രാപിക്കൂ. സഞ്ജയൻ ഞങ്ങളുടെ അടുത്തവനാണ്, അച്ഛാ, നീ കേശവനിൽ അഭയം തേടുക.
ഭഗവാന്ദേവകീപുത്രോ ലോകാംശ്ചേന്നിഹനിഷ്യതി। പ്രവദന്നര്ജുനേ സഖ്യം നാഹം ഗച്ഛേഽദ്യ കേശവമ്
ഭഗവാൻ ദേവകീപുത്രൻ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചാലും, അർജുനനോട് സൗഹൃദം പറയുന്നു എന്നാലും, ഞാൻ ഇന്ന് കേശവനോട് പോകില്ല.
അവാഗ്ഗാന്ധാരി പുത്രസ്തേ ഗച്ഛത്യേഷ സുദുര്മതിഃ । ഈര്ഷുര്ദുരാത്മാ മാനീ ച ശ്രേയസാം വചനാതിഗഃ
ഗാന്ധാരിയുടെ മകനായ നീയുടെ മകൻ വാക്കില്ലാതെ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ പോകുന്നു. അസൂയയും ദുഷ്ടഹൃദയവും അഹങ്കാരവും കൊണ്ട്, നല്ല ഉപദേശങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്നു.
ഐശ്വര്യകാമ ദുഷ്ടാത്മന്വൃദ്ധാനാം ശാസനാതിഗ। ഐശ്വര്യജീതിതേ ഹിത്വാ പിതരം മാം ച ബാലിശ
ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിച്ച്, ദുഷ്ടഹൃദയനായി, മൂപ്പന്മാരുടെ ഉപദേശം അവഗണിച്ച്, അച്ഛനെയും എന്നെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ ബാലിശൻ അധികാരം നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
വര്ധയന്ദുര്ഹൃദാം പ്രീതിം മാം ച ശോകേന വര്ധയന് । നിഹതോ ഭീമസേനേന സ്മര്താതി വചനം പിതുഃ
ദുഷ്ടന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, എന്നെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്ന അവൻ, ഭീമസേനൻകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ അച്ഛന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
പ്രിയോഽസി രാജന്കൃഷ്ണസ്യ ധൃതരാഷ്ട്ര നിബോധ മേ। യസ്യ തേ സഞ്ജയോ ദൂതോ യസ്ത്വാം ശ്രേയസി യോക്ഷ്യതേ
ധൃതരാഷ്ട്രാ, നീ കേൾക്കണം: കൃഷ്ണന് നിനക്ക് വലിയ സ്നേഹമാണ്, രാജാവേ. സഞ്ജയൻ കൃഷ്ണന്റെ ദൂതനാണ്, അവൻ നിന്നെ നല്ലതിലേക്കാണ് നയിക്കുക.
ജാനാത്യേഷ ഹൃഷീകേശം പുരാണം യച്ച വൈ പരമ്। ശുശ്രൂഷമാണമൈകാഗ്ര്യം മോക്ഷ്യതേ മഹതോ ഭയാത്
ഈ ഹൃഷീകേശൻ പുരാതനവും പരമവും എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്. ആരെങ്കിലും അവനെ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ, വലിയ ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
വൈചിത്രവീര്യ പുരുഷാഃ ക്രോധഹര്ഷസമാവൃതാഃ । സിതാ ബഹുവിധൈഃ പാശൈര്യേ ന തുഷ്ടാഃ സ്വകൈര്ധനൈഃ
വൈചിത്രവീര്യന്റെ മകനേ, കോപവും സന്തോഷവും കൊണ്ട് ആക്രമിക്കപ്പെടുന്ന മനുഷ്യർ പലവിധം വെളുത്ത കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; സ്വന്തം സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിലും അവർക്ക് തൃപ്തിയില്ല.
യമസ്യ വശമായാന്തി കാമമൂഢാഃ പുനഃ പുനഃ । അന്ധനേത്രാ യഥൈവാന്ധാ നീയമാനാഃ സ്വകര്മഭിഃ
കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ടവർ വീണ്ടും വീണ്ടും യമന്റെ അധീനതയിലാകും; കാഴ്ചയില്ലാത്തവരെ മറ്റൊരു കാഴ്ചയില്ലാത്തവൻ നയിക്കുന്നതുപോലെ, അവരുടേതായ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടാണ് അവർ ഇങ്ങനെ പോകുന്നത്.
ഏഷ ഏകായനഃ പന്ഥാ യേന യാന്തി മനീഷിണഃ । തം ദൃഷ്ട്വാ മൃത്യുമത്യേതി മഹാംസ്തത്ര ന സഞ്ജതി
ഇതാണ് ജ്ഞാനികൾ പോകുന്ന ഏക മാർഗം. അതു കണ്ടാൽ മരണം ജയിക്കാം; അവിടെ ആശങ്കയോ ഭ്രമമോ ഇല്ല.
അങ്ഗ സഞ്ജയ മേ ശംസ പന്ഥാനമകുതോഭയമ്। യേന ഗത്വാ ഹൃഷീകേശം പ്രാപ്നുയാം സിദ്ധിമുത്തമാമ്
സഞ്ജയാ, ഭയമില്ലാത്ത ആ വഴി എനിക്കു പറയൂ; അതിലൂടെ പോയാൽ ഹൃഷീകേശനെ പ്രാപിച്ച് ഉന്നതമായ സിദ്ധി നേടാമല്ലോ.
നാകൃതാത്മാ കൃതാത്മാനം ജാതു വിദ്യാഞ്ജനാര്ദനമ് । ആത്മനസ്തു ക്രിയോപായോ നാന്യത്രേന്ദ്രിയനിഗ്രഹാത്
സ്വയം നിയന്ത്രണം നേടാത്തവൻ, അതു നേടിയവനെ ഒരിക്കലും അറിയാൻ കഴിയില്ല. ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന് മാർഗം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ഇന്ദ്രിയാണാമുദീര്ണാനാം കാമത്യാഗോഽപ്രമാദതഃ। അപ്രമാദോഽവിഹിംസാ ച ജ്ഞാനയോനിരസംശയമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ, ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കുകയും അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ജാഗ്രതയും അഹിംസയും പാലിക്കുകയും ചെയ്യുക — ഇതാണ് നിർവിവാദമായി ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറവിടം.
ഇന്ദ്രിയാണാം യമേ യത്തോ ഭവ രാജന്നതന്ദ്രിതഃ । ബുദ്ധിശ്ച തേ മാ ച്യുവതു നിയച്ഛൈനാം യതസ്തതഃ
രാജാവേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം. ബുദ്ധി തളരാതിരിക്കാൻ, അതിനെ മുഴുവൻ പരിശ്രമത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ഏതജ്ജ്ഞാനം വിദുര്വിപ്രാ ധ്രുവമിന്ദ്രിയധാരണമ്। ഏതജ്ജ്ഞാനം ച പന്ഥാശ്ച യേന യാന്തി മനീഷിണഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഉറപ്പോടെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ജ്ഞാനം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഇതാണ് ജ്ഞാനവും, ജ്ഞാനികൾ പോകുന്ന വഴിയും.
അപ്രാപ്യഃ കേശവോ രാജന്നിന്ദ്രിയൈരജിതൈര്നൃഭിഃ। ആഗമാധിഗമാദ്യോഗാദ്വശീ തത്ത്വേ പ്രസീദതി
രാജാവേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാത്തവർക്കു കെശവനെ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ, ശാസ്ത്രപഠനവും യോഗവും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ളവൻ സത്യത്തിൽ ദയ പ്രാപിക്കും.
ഭൂയോ മേ പുണ്ഡരീകാക്ഷം സഞ്ജയാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ। നാമകര്മാര്ഥവിത്താത പ്രാപ്നുയാം പുരുഷോത്തമമ്
സഞ്ജയൻ ചോദിക്കുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും ഒരു പ്രാവശ്യം പൂണ്ടരീകാക്ഷനെക്കുറിച്ച് എനിക്കു പറയൂ. അവന്റെ പേര്, പ്രവർത്തികൾ, അർത്ഥം എന്നിവ അറിയുമ്പോൾ ഞാൻ പരമപുരുഷനിൽ എത്താമല്ലോ.
ശ്രുതം മേ വാസുദേവസ്യ നാമനിര്വചനം ശുഭമ്। യാവത്തത്രാഭിജാനേഽഹമപ്രമേയോ ഹി കേശവഃ
വാസുദേവന്റെ പുണ്യമായ പേരിന്റെ അർത്ഥം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എത്രമാത്രം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നുവോ, അത്രയ്ക്ക് കെശവൻ അളക്കാനാവാത്തവനാണ്.
വസനാത്സര്വഭൂതാനാം വസുത്വാദ്ദേവയോനിതഃ। വാസുദേവസ്തതോ വേദ്യോ ബൃഹത്ത്വാദ്വിഷ്ണുരുച്യതേ
അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നതുകൊണ്ടും, അവൻ സാരമായതുകൊണ്ടും, ദൈവത്തിൽ ജനിച്ചതുകൊണ്ടും വാസുദേവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ വിശാലത കൊണ്ടാണ് വിഷ്ണു എന്നു വിളിക്കുന്നത്.