അര്ജുനസ്തത്തഥാകാര്ഷീത്കിം പുനഃ സര്വ ഏവ തേ। സ ഭ്രാതൄനഭിജാനീഹി വൃത്ത്യാ തം പ്രതിപാദയ
അർജുനൻ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചു — പിന്നെ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എങ്ങനെ വേണം! അവന്റെ പെരുമാറ്റം നോക്കി അവനെ സഹോദരനായി തിരിച്ചറിയുക, അവനെ അവന്റെ സ്ഥാനത്ത് തിരിച്ചെത്തിക്കൂ.
ദുര്യോധനേ ധാര്തരാഷ്ട്രേ തദ്വചോ നാഭിനന്ദതി। തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു സര്വേഷു സമുത്തസ്ഥുര്നരര്ഷഭാഃ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനായ ദുര്യോധനൻ ആ വാക്കുകൾ സ്വാഗതം ചെയ്തില്ല; എല്ലാവരും മൗനമായപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ എഴുന്നേറ്റു.
ഉത്ഥിതേഷു മഹാരാജ പൃഥിവ്യാം സര്വരാജസു। രഹിതേ സഞ്ജയം രാജാ പരിപ്രഷ്ടും പ്രചക്രമേ
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ സഞ്ജയനോട് ഒറ്റയ്ക്ക് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ആശംസമാനോ വിജയം തേഷാം പുത്രവശാനുഗഃ । ആത്മനശ്ച പരേഷാം ച പാണ്ഡവാനാം ച നിശ്ചയമ്
വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചെങ്കിലും, മക്കളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴടങ്ങി, തനിക്കു, മറ്റുള്ളവർക്കും, പാണ്ഡവർക്കും എന്താണ് ഉറപ്പെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കാനായിരുന്നു അവന്റെ ആഗ്രഹം.
ഗാവല്ഗണേ ബ്രൂഹി നഃ സാരഫല്ഗു സ്വേസനായം യാവദിഹാസ്തി കിംചിത്। ത്വം പാണ്ഡവാനാം നിപുണം വേത്ഥ സര്വം കിമേഷാം ജ്യായഃ കിമു തേഷാം കനീയഃ
ഗാവൽഗണേ, ഇവിടെ കുറച്ച് സമയം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, സാരാംശം മാത്രം ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ; പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് നീ എല്ലാം വിശദമായി അറിയുന്നു — അവരിൽ ആരാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ, ആരാണ് ഏറ്റവും ചെറുത്?
ത്വമേതയോഃ സാരവിത്സര്വദര്ശീ ധര്മാര്ഥയോര്നിപുണോ നിശ്ചയജ്ഞഃ। സ മേ പൃഷ്ടഃ സഞ്ജയ ബ്രൂഹി സര്വം യുധ്യമാനാഃ കതരേഽസ്മിന്ന സന്തി
നീ ഇരുവശത്തെയും സാരാംശം അറിയുന്നവനാണ്, എല്ലാം കാണുന്നവനും, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും നിപുണനും, നിർണയത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും. അതിനാൽ സഞ്ജയ, ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇരുവശത്തിലും ആരാണ് മേലാണെന്ന് എല്ലാം പറയൂ.
ന ത്വാം ബ്രൂയാം രഹിതേ ജാതു കിംചി- ദസൂയാ ഹി ത്വാം പ്രവിശേത രാജന്। ആനയസ്വ പിതരം മഹാവ്രതം ഗാന്ധാരീം ച മഹിഷീമാജമീഢ
രാജാവേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നോട് ഒന്നും പറയില്ല; അസൂയ നിന്റെ മനസ്സിൽ കടന്നുവരാം. അജമീഢകുലജനായ നീ, അച്ഛനെയും മഹാവ്രതനായ പിതാവിനെയും, ഗന്ധാരിദേവിയെയും ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവരിക.
തോ തേഽസൂയാം വിനയേതാം നരേന്ദ്ര ധര്മജ്ഞൌ തൌ നിപുണൌ നിശ്ചയജ്ഞൌ । തയോസ്തു ത്വാം സന്നിധൌ തദ്വദേയം കൃത്സ്നം മതം കേശവപാര്ഥയോര്യത്
നരേന്ദ്ര, അവരിരുവരും നിന്റെ അസൂയയെ നിയന്ത്രിക്കും — അവർ ധർമ്മത്തിൽ പാടവമുള്ളവരും, നിർണയത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവരുമാണ്. അവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ കേശവനും പാർത്ഥനും എന്താണ് ആലോചിക്കുന്നത് മുഴുവനായി പറയും.
ഇത്യുക്തേന ച ഗാന്ധാരീ വ്യാസശ്ചാത്രാജഗാമഹ। ആനീതൌ വിദുരേണേഹ സഭാം ശീഘ്രം പ്രവേശിതൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗന്ധാരിയും വ്യാസനും അവിടെ എത്തി; വിദുരൻ വേഗത്തിൽ അവരെ കൊണ്ടുവന്ന് സഭയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
തതസ്തന്മതമാജ്ഞായ സഞ്ജയസ്യാത്മജസ്യ ച। അഭ്യുപേത്യ മഹാപ്രാജ്ഞഃ കൃഷ്ണദ്വൈപായനോഽബ്രവീത്
അപ്പോൾ, സഞ്ജയനും അവന്റെ മകനും എന്താണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കി, മഹാപണ്ഡിതനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ സമീപിച്ചു സംസാരിച്ചു.
സംപൃച്ഛതേ ധൃതരാഷ്ട്രയ സഞ്ജയ ആചക്ഷ്വ സര്വം യാവദേഷോഽനുയുങ്ക്തേ। സര്വം യാവദ്വേത്ഥ തസ്മിന്യഥാവ- ദ്യാഥാതഥ്യം വാസുദേവേഽര്ജുനേ ച
ധൃതരാഷ്ട്രൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു, സഞ്ജയ; അവൻ ചോദിക്കുന്നതുവരെ എല്ലാം പറഞ്ഞുതരിക. വാസുദേവനെയും അർജുനനെയും കുറിച്ച് നീ അറിയുന്നതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയണം.
അര്ജുനോ വാസുദേവശ്ച ധന്വിനൌ പരമാര്ഥിതൌ। കാമാദന്യത്ര സംഭൂതൌ സര്വഭാവായ സംമിതൌ
അർജുനനും വാസുദേവനും, ഇരുവരും അത്യുത്തമ വില്ലാളികളും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഭാവിക്കായി തങ്ങളുടെ ഇച്ഛയാൽ വേറിടത്ത് ജനിച്ചവരാണ്.
വ്യാമാന്തരം സമാസ്ഥയ യഥാമുക്തം മനസ്വിനഃ । ചക്രം തദ്വാസുദേവസ്യ മായയാ വര്തതേ വിഭോ
പ്രജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, അകലെ നിന്ന് നിലകൊണ്ടു, വാസുദേവന്റെ ചക്രം അവന്റെ മായയാൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, മഹാബലശാലിയായവനേ.
സാപഹ്നവം കൌരവേഷു പാണ്ഡവാനാം സുസംമതമ്। സാരാസാരബലം ജ്ഞാതും തേജഃപുഞ്ജാവഭാസിതമ്
കൗരവന്മാരുടെ ഇടയിൽ, പാണ്ഡവർ ഒളിച്ചിരിപ്പിലും, അവരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയുന്നതിലും, തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവരാണ്.
നരകം ശമ്ബരം ചൈവ കംസം ചൈദ്യം ച മാധവഃ। ജിതവാന്ഘോരസങ്കാശാന്ക്രീഡന്നിവ മഹാബലഃ
മാധവൻ, മഹാബലശാലിയായവൻ, നരകാസുരനെയും ശംബരനെയും കംസനെയും സൗഭനെയും ഭയങ്കരരായവരെ കളിയിലേപ്പോലെ ജയിച്ചു.
പൃഥിവീം ചാന്തരിക്ഷം ച ദ്യാം ചൈവ പുരുഷോത്തമഃ । മനസൈവ വിശിഷ്ടാത്മാ നയത്യാത്മവശം വശീ
പുരുഷോത്തമൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും സ്വർഗ്ഗത്തെയും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ നയിക്കുന്നു.
ഭൂയോ ഭൂയോ ഹി യദ്രാജന്പൃച്ഛസേ പാണ്ഡവാന്പ്രതി । സാരാസാരബലം ജ്ഞാതും തത്സമാസേന മേ ശൃണു
രാജാവേ, പാണ്ഡവരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും അറിയാൻ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു. അതിന്റെ സാരാംശം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ഏകതോ വാ ജഗത്കൃത്സ്നമേകതോ വാ ജനാര്ദനഃ। സാരതോ ജഗതഃ കൃത്സ്നാദതിരിക്തോ ജനാര്ദനഃ
ഒരു വശത്ത് മുഴുവൻ ലോകവും, മറുവശത്ത് ജനാർദ്ദനൻ മാത്രം നിന്നാൽ, സാരത്തിൽ ലോകം മുഴുവൻ കവിഞ്ഞ് ജനാർദ്ദനൻ തുല്യനാകും.
ഭസ്മ കുര്യാഞ്ജഗദിദം മനസൈവ ജനാര്ദനഃ । ന തു കൃത്സ്നം ജഗച്ഛക്തം കിഞ്ചിത്കര്തും ജനാര്ദനേ
ജനാർദ്ദനൻ മനസ്സുകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചാരമാക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. എന്നാൽ ഈ ലോകത്തിൽ ജനാർദ്ദനന് കഴിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
യതഃ സത്യം യതോ ധര്മോ യതോ ഹ്രീരാര്ജവം യതഃ। തതോ ഭവതി ഗോവിന്ദോ യതഃ കൃഷ്ണസ്തതോ ജയഃ
സത്യവും ധർമ്മവും ലജ്ജയും നേരുമനസും ഉള്ളിടത്ത് ഗോവിന്ദൻ വസിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ ഉള്ളിടത്ത് വിജയവും ഉണ്ടാകും.
പൃഥിവീം ചാന്തരിക്ഷം ച ദിവം ച പുരുഷോത്തമഃ। വിചേഷ്ടയതി ഭൂതാത്മാ ക്രീഡന്നിവ ജനാര്ദനഃ
പരമപുരുഷനായ ജനാർദ്ദനൻ ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും സ്വർഗ്ഗത്തെയും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി, കളിക്കുവാൻപോലെയാണ് ചലിപ്പിക്കുന്നത്.
സ കൃത്വാ പാണ്ഡവാന്സത്രം ലോകം സംമോഹയന്നിവ । അധര്മനിരതാന്മൂഢാന്ദഗ്ധുമിച്ഛതി തേ സുതാന്
പാണ്ഡവരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ലോകത്തെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയും, അദ്ധർമ്മത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട് മൂഢരായിരിക്കുന്ന നിന്റെ മക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെയും ആകുന്നു.
കാലചക്രം ജഗച്ചക്രം യുഗചക്രം ച കേശവഃ। ആത്മയോഗേന ഭഗവാന്പരിവര്തയതേഽനിശമ്
ഭഗവാൻ കേശവൻ തന്റെ മഹത്തായ യോഗശക്തിയാൽ കാലചക്രവും ലോകചക്രവും യുഗചക്രവും എപ്പോഴും തിരിക്കുന്നു.
കാലസ്യ ച ഹി മൃത്യോശ്ച ജങ്ഗമസ്ഥാവരസ്യ ച । ഈഷ്ടേ ഹി ഭഗവാനേകഃ സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
കാലത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും സഞ്ചരിക്കുന്നവയുടെയും അചഞ്ചലങ്ങളുടെയും ഏകാധിപതിയാണ് ഭഗവാൻ. ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്ന സത്യം.
ഈശന്നപി മഹായോഗീ സര്വസ്യ ജഗതോ ഹരിഃ। കര്മാണ്യാരഭതേ കര്തും കീനാശ ഇവ ദുര്ബലഃ
ലോകത്തിന്റെ ഉടമയും മഹായോഗിയും ആയ ഹരിയും, ഒരു ദുർബലൻ വിധിക്ക് അടിമയായതുപോലെ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
തേന വഞ്ചയതേ ലോകാന്മായായോഗേന കേശവഃ । യേ തമേവ പ്രപദ്യന്തേ ന തേ മുഹ്യന്തി മാനവാഃ
തന്റെ മായാശക്തിയാൽ കേശവൻ ലോകങ്ങളെ വഞ്ചിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവനിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഭ്രമിക്കാറില്ല.
കഥം ത്വം മാധവം വേത്ഥ സര്വലോകമഹേശ്വരമ്। കഥമേനം ന വേദാഹം തന്മമാചക്ഷ്വ സഞ്ജയ
നീ എങ്ങനെ മാധവനെ, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മഹേശ്വരനെന്നു അറിയുന്നു? ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയുന്നില്ല? സഞ്ജയ, ഇതിന്റെ കാരണം പറയു.
ശ്രൃണു രാജന്ന തേ വിദ്യാ മമ വിദ്യാ ന ഹീയതേ। വിദ്യാഹീനസ്തമോധ്വസ്തോ നാഭിജാനാതി കേശവമ്
രാജാവേ, നീ അറിവില്ലാത്തവനാണ്; എനിക്ക് ആ അറിവ് ഉണ്ട്. അറിവില്ലാതെ അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ കേശവനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല.
വിദ്യയാ താത ജാനാമി ത്രിയുഗം മധുസൂദനമ് । കര്താരമകൃതം ദേവം ഭൂതാനാം പ്രഭവാപ്യയമ്
അച്ഛാ, അറിവിന്റെ വഴി കൊണ്ടാണ് ഞാൻ മധുസൂദനനെ, മൂന്നു യുഗങ്ങളുടെയും ദൈവത്തെയും, സൃഷ്ടിക്കാരനെയും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉദ്ഭവവും ലയവും അറിയുന്നത്.
ഗാവല്ഗണേഽത്ര കാ ഭക്തിര്യാ തേ നിത്യാ ജനാര്ദനേ। യയാ ത്വമഭിജാനാസി ത്രിയുഗം മധുസൂദനമ്
ഗാവൽഗണേ, ജനാർദ്ദനനോടുള്ള നിന്റെ ആ സ്ഥിരമായ ഭക്തി എങ്ങനെയാണ്? അതുകൊണ്ടാണ് നീ മൂന്നു യുഗങ്ങളുടെയും ദൈവമായ മധുസൂദനനെ തിരിച്ചറിയുന്നത്.