ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാഞ്ചാല്യഃ കമിവാദ്യ ന ശാതയേത്। ശത്രുമധ്യേ ശരാന്മുഞ്ചന്ദേവരാഡശനീമിവ
ദ്രുപദപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ഇന്ന് ആരെയാണു നശിപ്പിക്കാത്തത്? ശത്രുക്കളുടെ ഇടയിൽ അമ്പുകൾ മഴപോലെ പ്രക്ഷേപിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രൻ വജ്രം എറിയുന്നതുപോലെയാണ്.
സാത്യകിശ്ചാപി ദുര്ധര്ഷഃ സംമതോഽന്ധകവൃഷ്ണിഷു। ധ്വംസയിഷ്യതി തേ സേനാം പാണ്ഡവേയഹിതേ രതഃ
ആന്ധകവൃഷ്ണികളിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത സത്യകിയും പാണ്ഡവന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി നിന്നു നിന്റെ സൈന്യത്തെ തകർക്കും.
യഃ പുനഃ പ്രതിമാനേന ത്രീല്ലോകാനതിരിച്യതേ । തം കൃഷ്ണം പുണ്ഡരീകാക്ഷം കോ നു യുദ്ധ്യേത ബുദ്ധിമാന്
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മഹത്വത്തിൽ മറികടക്കുന്ന, കമലനയനനായ കൃഷ്ണനുമായി, ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
ഏകതോ ഹ്യസ്യ ദാരാശ്ച ജ്ഞാതയശ്ച സബാന്ധവാഃ। ആത്മാ ച പൃഥിവീ ചേയമേകതശ്ച ധനഞ്ജയഃ
ഒരു വശത്ത് അവന്റെ ഭാര്യമാരും ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളുമുണ്ട്; മറുവശത്ത് അവൻതാനും ഈ ഭൂമിയും ധനഞ്ജയനും ഉണ്ട്.
വാസുദേവോഽപി ദുര്ധര്ഷോ യതാത്മാ യത്ര പാണ്ഡവഃ । അവിഷഹ്യം പൃഥിവ്യാപി തദ്ബലം യത്ര കേശവഃ
വാസുദേവനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനും ആത്മസംയമനമുള്ളവനുമാണ്; പാണ്ഡവൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയാണ് അജയ്യമായ ശക്തി, അവിടെ തന്നെയാണ് കേശവൻ.
തിഷ്ഠ താത സതാം വാക്യേ സുഹൃദാമര്ഥവാദിനാമ്। വൃദ്ധം ശാന്തനവം ഭീഷ്മം തിതിക്ഷസ്വ പിതാമഹമ്
മകനേ, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സുഹൃത്തുക്കളുടെയും സത്യവാദികളുടെയും വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; വൃദ്ധനായ ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനെ സഹിക്കുക.
മാം ച ബ്രുവാണം ശുശ്രൂഷ കുരൂണാമര്ഥദര്ശിനമ് । ദ്രോണം കൃപം വികര്ണം ച മഹാരാജം ച ബാഹ്ലികമ്
കുരുവംശത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്ന എന്നെയും, ദ്രോണനെയും, കൃപനെയും, വികർണനെയും, മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനെയും കേൾക്കണം.
ഏതേ ഹ്യപി യതൈവാഹം മന്തുമര്ഹസി താംസ്തഥാ। സര്വേ ധര്മവിദോ ഹ്യേതേ തുല്യസ്നേഹാശ്ച ഭാരത
നീ എന്നെ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കുന്തതുപോലെ ഇവരെയും അങ്ങനെ തന്നെ പരിഗണിക്കണം; ഇവർ എല്ലാവരും ധർമ്മത്തിൽ നിപുണരും സമസ്നേഹമുള്ളവരുമാണ്, ഭാരത.
യത്തദ്വിരാടനഗരേ സഹ ഭ്രാതൃഭിരഗ്രതഃ। ഉത്സൃജ്യ ഗാഃ സുസന്ത്രസ്തം ബലം തേ സമശീര്യത
നീയും സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് വിരാടനഗരിയിൽ പശുക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, നിന്റെ നല്ലതായി കാത്തിരുന്ന സൈന്യം പൂർണ്ണമായും നശിച്ചുവെന്നത് ഓർക്കണം.
യച്ചൈവ നഗരേ തസ്മിഞ്ശ്രൂയതേ മഹദദ്ഭുതമ്। ഏകസ്യ ച ബഹൂനാം ച പര്യാപ്തം തന്നിദര്ശനമ്
അവിടെ തന്നെ നടന്ന അത്ഭുതകരമായ വലിയ സംഭവവും, ഒരാളും അനേകരും മതിയായിരുന്നു എന്നത് കേട്ടതും, അതിനെ നീ ഒരു ഉദാഹരണമായി എടുക്കണം.
അര്ജുനസ്തത്തഥാകാര്ഷീത്കിം പുനഃ സര്വ ഏവ തേ। സ ഭ്രാതൄനഭിജാനീഹി വൃത്ത്യാ തം പ്രതിപാദയ
അർജുനൻ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചു — പിന്നെ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എങ്ങനെ വേണം! അവന്റെ പെരുമാറ്റം നോക്കി അവനെ സഹോദരനായി തിരിച്ചറിയുക, അവനെ അവന്റെ സ്ഥാനത്ത് തിരിച്ചെത്തിക്കൂ.
ദുര്യോധനേ ധാര്തരാഷ്ട്രേ തദ്വചോ നാഭിനന്ദതി। തൂഷ്ണീംഭൂതേഷു സര്വേഷു സമുത്തസ്ഥുര്നരര്ഷഭാഃ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനായ ദുര്യോധനൻ ആ വാക്കുകൾ സ്വാഗതം ചെയ്തില്ല; എല്ലാവരും മൗനമായപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ എഴുന്നേറ്റു.
ഉത്ഥിതേഷു മഹാരാജ പൃഥിവ്യാം സര്വരാജസു। രഹിതേ സഞ്ജയം രാജാ പരിപ്രഷ്ടും പ്രചക്രമേ
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ സഞ്ജയനോട് ഒറ്റയ്ക്ക് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ആശംസമാനോ വിജയം തേഷാം പുത്രവശാനുഗഃ । ആത്മനശ്ച പരേഷാം ച പാണ്ഡവാനാം ച നിശ്ചയമ്
വിജയം പ്രതീക്ഷിച്ചെങ്കിലും, മക്കളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴടങ്ങി, തനിക്കു, മറ്റുള്ളവർക്കും, പാണ്ഡവർക്കും എന്താണ് ഉറപ്പെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കാനായിരുന്നു അവന്റെ ആഗ്രഹം.
ഗാവല്ഗണേ ബ്രൂഹി നഃ സാരഫല്ഗു സ്വേസനായം യാവദിഹാസ്തി കിംചിത്। ത്വം പാണ്ഡവാനാം നിപുണം വേത്ഥ സര്വം കിമേഷാം ജ്യായഃ കിമു തേഷാം കനീയഃ
ഗാവൽഗണേ, ഇവിടെ കുറച്ച് സമയം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, സാരാംശം മാത്രം ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ; പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് നീ എല്ലാം വിശദമായി അറിയുന്നു — അവരിൽ ആരാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ, ആരാണ് ഏറ്റവും ചെറുത്?
ത്വമേതയോഃ സാരവിത്സര്വദര്ശീ ധര്മാര്ഥയോര്നിപുണോ നിശ്ചയജ്ഞഃ। സ മേ പൃഷ്ടഃ സഞ്ജയ ബ്രൂഹി സര്വം യുധ്യമാനാഃ കതരേഽസ്മിന്ന സന്തി
നീ ഇരുവശത്തെയും സാരാംശം അറിയുന്നവനാണ്, എല്ലാം കാണുന്നവനും, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും നിപുണനും, നിർണയത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും. അതിനാൽ സഞ്ജയ, ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇരുവശത്തിലും ആരാണ് മേലാണെന്ന് എല്ലാം പറയൂ.
ന ത്വാം ബ്രൂയാം രഹിതേ ജാതു കിംചി- ദസൂയാ ഹി ത്വാം പ്രവിശേത രാജന്। ആനയസ്വ പിതരം മഹാവ്രതം ഗാന്ധാരീം ച മഹിഷീമാജമീഢ
രാജാവേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നോട് ഒന്നും പറയില്ല; അസൂയ നിന്റെ മനസ്സിൽ കടന്നുവരാം. അജമീഢകുലജനായ നീ, അച്ഛനെയും മഹാവ്രതനായ പിതാവിനെയും, ഗന്ധാരിദേവിയെയും ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവരിക.
തോ തേഽസൂയാം വിനയേതാം നരേന്ദ്ര ധര്മജ്ഞൌ തൌ നിപുണൌ നിശ്ചയജ്ഞൌ । തയോസ്തു ത്വാം സന്നിധൌ തദ്വദേയം കൃത്സ്നം മതം കേശവപാര്ഥയോര്യത്
നരേന്ദ്ര, അവരിരുവരും നിന്റെ അസൂയയെ നിയന്ത്രിക്കും — അവർ ധർമ്മത്തിൽ പാടവമുള്ളവരും, നിർണയത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവരുമാണ്. അവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഞാൻ കേശവനും പാർത്ഥനും എന്താണ് ആലോചിക്കുന്നത് മുഴുവനായി പറയും.
ഇത്യുക്തേന ച ഗാന്ധാരീ വ്യാസശ്ചാത്രാജഗാമഹ। ആനീതൌ വിദുരേണേഹ സഭാം ശീഘ്രം പ്രവേശിതൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗന്ധാരിയും വ്യാസനും അവിടെ എത്തി; വിദുരൻ വേഗത്തിൽ അവരെ കൊണ്ടുവന്ന് സഭയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
തതസ്തന്മതമാജ്ഞായ സഞ്ജയസ്യാത്മജസ്യ ച। അഭ്യുപേത്യ മഹാപ്രാജ്ഞഃ കൃഷ്ണദ്വൈപായനോഽബ്രവീത്
അപ്പോൾ, സഞ്ജയനും അവന്റെ മകനും എന്താണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കി, മഹാപണ്ഡിതനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ സമീപിച്ചു സംസാരിച്ചു.
സംപൃച്ഛതേ ധൃതരാഷ്ട്രയ സഞ്ജയ ആചക്ഷ്വ സര്വം യാവദേഷോഽനുയുങ്ക്തേ। സര്വം യാവദ്വേത്ഥ തസ്മിന്യഥാവ- ദ്യാഥാതഥ്യം വാസുദേവേഽര്ജുനേ ച
ധൃതരാഷ്ട്രൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു, സഞ്ജയ; അവൻ ചോദിക്കുന്നതുവരെ എല്ലാം പറഞ്ഞുതരിക. വാസുദേവനെയും അർജുനനെയും കുറിച്ച് നീ അറിയുന്നതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയണം.
അര്ജുനോ വാസുദേവശ്ച ധന്വിനൌ പരമാര്ഥിതൌ। കാമാദന്യത്ര സംഭൂതൌ സര്വഭാവായ സംമിതൌ
അർജുനനും വാസുദേവനും, ഇരുവരും അത്യുത്തമ വില്ലാളികളും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഭാവിക്കായി തങ്ങളുടെ ഇച്ഛയാൽ വേറിടത്ത് ജനിച്ചവരാണ്.
വ്യാമാന്തരം സമാസ്ഥയ യഥാമുക്തം മനസ്വിനഃ । ചക്രം തദ്വാസുദേവസ്യ മായയാ വര്തതേ വിഭോ
പ്രജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, അകലെ നിന്ന് നിലകൊണ്ടു, വാസുദേവന്റെ ചക്രം അവന്റെ മായയാൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, മഹാബലശാലിയായവനേ.
സാപഹ്നവം കൌരവേഷു പാണ്ഡവാനാം സുസംമതമ്। സാരാസാരബലം ജ്ഞാതും തേജഃപുഞ്ജാവഭാസിതമ്
കൗരവന്മാരുടെ ഇടയിൽ, പാണ്ഡവർ ഒളിച്ചിരിപ്പിലും, അവരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയുന്നതിലും, തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവരാണ്.
നരകം ശമ്ബരം ചൈവ കംസം ചൈദ്യം ച മാധവഃ। ജിതവാന്ഘോരസങ്കാശാന്ക്രീഡന്നിവ മഹാബലഃ
മാധവൻ, മഹാബലശാലിയായവൻ, നരകാസുരനെയും ശംബരനെയും കംസനെയും സൗഭനെയും ഭയങ്കരരായവരെ കളിയിലേപ്പോലെ ജയിച്ചു.
പൃഥിവീം ചാന്തരിക്ഷം ച ദ്യാം ചൈവ പുരുഷോത്തമഃ । മനസൈവ വിശിഷ്ടാത്മാ നയത്യാത്മവശം വശീ
പുരുഷോത്തമൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും സ്വർഗ്ഗത്തെയും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ തനിക്കിഷ്ടംപോലെ നയിക്കുന്നു.
ഭൂയോ ഭൂയോ ഹി യദ്രാജന്പൃച്ഛസേ പാണ്ഡവാന്പ്രതി । സാരാസാരബലം ജ്ഞാതും തത്സമാസേന മേ ശൃണു
രാജാവേ, പാണ്ഡവരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും അറിയാൻ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു. അതിന്റെ സാരാംശം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ഏകതോ വാ ജഗത്കൃത്സ്നമേകതോ വാ ജനാര്ദനഃ। സാരതോ ജഗതഃ കൃത്സ്നാദതിരിക്തോ ജനാര്ദനഃ
ഒരു വശത്ത് മുഴുവൻ ലോകവും, മറുവശത്ത് ജനാർദ്ദനൻ മാത്രം നിന്നാൽ, സാരത്തിൽ ലോകം മുഴുവൻ കവിഞ്ഞ് ജനാർദ്ദനൻ തുല്യനാകും.
ഭസ്മ കുര്യാഞ്ജഗദിദം മനസൈവ ജനാര്ദനഃ । ന തു കൃത്സ്നം ജഗച്ഛക്തം കിഞ്ചിത്കര്തും ജനാര്ദനേ
ജനാർദ്ദനൻ മനസ്സുകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചാരമാക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. എന്നാൽ ഈ ലോകത്തിൽ ജനാർദ്ദനന് കഴിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
യതഃ സത്യം യതോ ധര്മോ യതോ ഹ്രീരാര്ജവം യതഃ। തതോ ഭവതി ഗോവിന്ദോ യതഃ കൃഷ്ണസ്തതോ ജയഃ
സത്യവും ധർമ്മവും ലജ്ജയും നേരുമനസും ഉള്ളിടത്ത് ഗോവിന്ദൻ വസിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ ഉള്ളിടത്ത് വിജയവും ഉണ്ടാകും.