തസ്യ ദാനം ക്ഷമാ സിദ്ധിര്യഥാവദുപപദ്യതേ । ദമോ ദാനം തപോ ജ്ഞാനമധീതം ചാനുവര്തതേ
അവനില് ദാനം, ക്ഷമ, വിജയമെന്നിവ ശരിയായി ഉണ്ടാകും; ആത്മനിയന്ത്രണം ദാനം, തപസ്, പഠിച്ച ജ്ഞാനം എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.
ദമസ്തേജോ വര്ധയതി പവിത്രം ദമ ഉത്തമമ് । വിപാപ്മാ വൃദ്ധതേജാസ്തു പുരുഷോ വിന്ദതേ മഹത്
ആത്മനിയന്ത്രണം തേജസ് വര്ധിപ്പിക്കുന്നു; ആത്മനിയന്ത്രണമെന്നത് ഉത്തമമായ വിശുദ്ധിയാണ്. പാപമില്ലാത്ത, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
ക്രവ്യാദ്ഭ്യ ഇവ ഭൂതാനാമദാന്തേഭ്യഃ സദാ ഭയമ് । യേഷാം ച പ്രതിഷേധാര്ഥം ക്ഷത്രം സൃഷ്ടം സ്വയംഭുവാ
മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവരെ പോലെ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയപ്പെടുന്നു; അവരെ നിയന്ത്രിക്കാന് ക്ഷത്രിയവര്ഗ്ഗം സ്വയംഭുവായ ദൈവം സൃഷ്ടിച്ചു.
ആശ്രമേഷു ചതുര്ഷ്വാഹുര്ദമമേവോത്തമം വ്രതമ്। തസ്യ ലിങ്ഗം പ്രവക്ഷ്യാമി യേഷാം സമുദയോ ദമഃ
നാല് ആശ്രമങ്ങളിലും ആത്മനിയന്ത്രണമാണു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വ്രതം എന്ന് പറയുന്നു; അതില് നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങള് ഞാന് പറയാം.
ക്ഷമാ ധൃതിരഹിംസാ ച സമതാ സത്യമാര്ജവമ് । ഇന്ദ്രിയാഭിജയോ ധൈര്യം മാര്ദവം ഹ്രീരചാപലമ്
ക്ഷമ, ധൈര്യം, അഹിംസ, സമത്വം, സത്യവാക്ക്, നേരുമനസ്, ഇന്ദ്രിയജയം, ധൈര്യം, സൌമ്യത, ലജ്ജ, ചഞ്ചലത്വം ഇല്ലായ്മ—
അകാര്പണ്യമസംരമ്ഭഃ സന്തോഷം ശ്രദ്ദധാനതാ । ഏതാനി യസ്യ രാജേന്ദ്ര സ ദാന്തഃ പുരുഷഃ സ്മൃതഃ
കഞ്ചുഷത്വമില്ലായ്മ, ഉന്മാദമില്ലായ്മ, സംതൃപ്തി, വിശ്വാസം— രാജാവേ, ഈ ഗുണങ്ങള് ഉള്ളവന് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കാമോ ലോഭശ്ച ദര്പശ്ച മന്യുര്നിദ്രാ വികത്ഥനമ്। മാന ഈര്ഷ്യാം ച ശോകശ്ച നൈതദ്ദാന്തോ നിഷേവതേ। അജിഹ്മമശഠം ശുദ്ധമേതദ്ദാന്തസ്യ ലക്ഷണമ്
കാമം, ലോഭം, അഹങ്കാരം, കോപം, ഉറക്കം, പ്രശംസ, മാനഭാവം, അസൂയ, ദുഃഖം— ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന് ഇവയൊന്നും ആസ്വദിക്കില്ല; നേരുമനസ്, കപടത്വമില്ലായ്മ, ശുദ്ധി— ഇവയാണ് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്.
അലോലുപസ്തഥാഽല്പേപ്സുഃ കാമാനാമവിചിന്തിതാ । സമുദ്രകല്പഃ പരുഷഃ സ ദാന്തഃ പരികീര്തിതഃ
അലോഭിയന്, ചെറുത് മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള് കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാത്തവന്, സമുദ്രംപോലെ ആഴമുള്ളവന്, ചിലപ്പോള് കടുപ്പമുള്ളവന്— ഇങ്ങനെയുള്ളവനാണ് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന് എന്നു പറയുന്നു.
സുവൃത്തഃ ശീലസംപന്നഃ പ്രസന്നാത്മാഽത്മവിദ്ബുധഃ । പ്രാപ്യേഹ ലോകേ സംമാനം സുഗതിം പ്രേത്യ ഗച്ഛതി
നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവന്, നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ളവന്, മനസ്സ് ശുദ്ധിയുള്ളവന്, ആത്മജ്ഞാനമുള്ളവന്, ഈ ലോകത്ത് മാന്യതയും മരിച്ചശേഷം നല്ല ഗതിയും നേടുന്നു.
അഭയം യസ്യ ഭൂതേഭ്യഃ സര്വേഷാമഭയം യതഃ। സ വൈ പരിണതപ്രജ്ഞഃ പ്രഖ്യാതോ മനുജോത്തമഃ
എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ഭയമില്ലാത്തവന്, ആരെയും ഭയപ്പെടുത്താത്തവന്— അവന് പക്വമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനും മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.
സര്വഭൂതഹിതോ മൈത്രസ്തസ്മാന്നോദ്വിജതേ ജനഃ। സമുദ്ര ഇവ ഗമ്ഭീരഃ പ്രജ്ഞാതൃപ്തഃ പ്രശാമ്യതി
എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ഉപകാരിയായവന്, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദം പുലര്ത്തുന്നവന്, ആരെയും ഭയപ്പെടുത്താത്തവന്, സമുദ്രംപോലെ ആഴമുള്ളവന്, ജ്ഞാനത്തില് സംതൃപ്തനായവന് ശാന്തിയിലാകും.
കര്മണാഽചരിതം പൂര്വം സദ്ഭിരാചരിതം ച യത്। തദേവാസ്ഥായ മോദന്തേ ദാന്താഃ ശമപരായണാഃ
മുന്പ് നല്ലവര് ചെയ്തതും ഇപ്പോഴും ചെയ്യുന്നതുമായ കര്മ്മത്തില് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും ശമത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവരും ആനന്ദിക്കുന്നു.
നൈഷ്കര്മ്യം വാ സമാസ്ഥായ ജ്ഞാനതൃപ്തോ ജിതേന്ദ്രിയഃ। കാലാകാങ്ക്ഷീ ചരഁല്ലോകേ ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ
നിഷ്ക്രിയത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ, സമയത്തെ കാത്ത് ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മവുമായി ഐക്യപ്പെടാൻ യോഗ്യനാകുന്നു.
ശകുനീനാമിവാകാശേ പദം നൈവോപലഭ്യതേ। ഏവം പ്രജ്ഞാനതൃപ്തസ്യ മുനേര്വര്ത്മ ന ദൃശ്യതേ
പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന പാതയെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തനായ മുനിയുടെ വഴി ആരും കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഉത്സൃജ്യൈവ ഗൃഹാന്യസ്തു മോക്ഷമേവാഭിമന്യതേ । ലോകാസ്തേജോമയാസ്തസ്യ കല്പന്തേ ശാശ്വതാ ദിവി
ആലയം ഉപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്, ദിവ്യമായും ശാശ്വതമായും പ്രകാശിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ ലഭിക്കും.
ദുര്യോധന വിജാനീഹി യത്ത്വാം വക്ഷ്യാമി പുത്രക। ഉത്പഥം മന്യസേ മാര്ഗമനഭിജ്ഞ ഇവാധ്വഗഃ
ദുര്യോധനേ, മകനേ, ഞാൻ പറയാൻ പോകുന്നത് മനസ്സിലാക്കണം; നീ തെറ്റായ വഴിയെ ശരിയായ വഴി എന്ന് കരുതുന്നു, വഴി അറിയാത്ത യാത്രക്കാരനുപോലെ.
പഞ്ചാനാം പാണ്ഡുപുത്രാണാം യത്തേജഃ പ്രജിഹീര്ഷസി। പഞ്ചാനാമിവ ഭൂതാനാം മഹതാം ലോകധാരിണാമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചുമക്കളുടെ ശക്തി കുറയ്ക്കാൻ നീ ശ്രമിക്കുന്നു; അതു ലോകത്തെ താങ്ങുന്ന അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളുടെ ശക്തി കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യുധിഷ്ഠിരം ഹി കൌന്തേയം പരം ധര്മമിഹാസ്ഥിതമ്। പരാം ഗതിമസംപ്രേത്യ ന ത്വം ജേതുമിഹാര്ഹസി
കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ യുധിഷ്ഠിരൻ പരമധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ്; നീ പരമഗതിയിലേക്കു എത്താത്തവനായി, അവനെ ജയിക്കാൻ അർഹനല്ല.
ഭീമസേനം ച കൌന്തേയം യസ്യ നാസ്തി സമോ ബലേ। രണാന്തകം തര്ജയസേ മഹാവാതമിവ ദ്രുമഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ ഭീമസേനനു ശക്തിയിൽ തുല്യൻ ആരുമില്ല; നീ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നത് വലിയ കാറ്റിനെ ഒരു മരമുപോലെ നേരിടുന്നതുപോലെയാണ്.
സര്വശസ്ത്രഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠം മേരും സിഖരിണാമിവ। യുധി ഗാണ്ഡിവധന്വാനം കോ നു യുധ്യേത ബുദ്ധിമാന്
എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഗാണ്ഡീവധാരിയായ അർജുനനുമായി, മെരു പർവ്വതംപോലെയുള്ളവനുമായി, ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാഞ്ചാല്യഃ കമിവാദ്യ ന ശാതയേത്। ശത്രുമധ്യേ ശരാന്മുഞ്ചന്ദേവരാഡശനീമിവ
ദ്രുപദപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ഇന്ന് ആരെയാണു നശിപ്പിക്കാത്തത്? ശത്രുക്കളുടെ ഇടയിൽ അമ്പുകൾ മഴപോലെ പ്രക്ഷേപിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രൻ വജ്രം എറിയുന്നതുപോലെയാണ്.
സാത്യകിശ്ചാപി ദുര്ധര്ഷഃ സംമതോഽന്ധകവൃഷ്ണിഷു। ധ്വംസയിഷ്യതി തേ സേനാം പാണ്ഡവേയഹിതേ രതഃ
ആന്ധകവൃഷ്ണികളിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത സത്യകിയും പാണ്ഡവന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി നിന്നു നിന്റെ സൈന്യത്തെ തകർക്കും.
യഃ പുനഃ പ്രതിമാനേന ത്രീല്ലോകാനതിരിച്യതേ । തം കൃഷ്ണം പുണ്ഡരീകാക്ഷം കോ നു യുദ്ധ്യേത ബുദ്ധിമാന്
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മഹത്വത്തിൽ മറികടക്കുന്ന, കമലനയനനായ കൃഷ്ണനുമായി, ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?
ഏകതോ ഹ്യസ്യ ദാരാശ്ച ജ്ഞാതയശ്ച സബാന്ധവാഃ। ആത്മാ ച പൃഥിവീ ചേയമേകതശ്ച ധനഞ്ജയഃ
ഒരു വശത്ത് അവന്റെ ഭാര്യമാരും ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളുമുണ്ട്; മറുവശത്ത് അവൻതാനും ഈ ഭൂമിയും ധനഞ്ജയനും ഉണ്ട്.
വാസുദേവോഽപി ദുര്ധര്ഷോ യതാത്മാ യത്ര പാണ്ഡവഃ । അവിഷഹ്യം പൃഥിവ്യാപി തദ്ബലം യത്ര കേശവഃ
വാസുദേവനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനും ആത്മസംയമനമുള്ളവനുമാണ്; പാണ്ഡവൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയാണ് അജയ്യമായ ശക്തി, അവിടെ തന്നെയാണ് കേശവൻ.
തിഷ്ഠ താത സതാം വാക്യേ സുഹൃദാമര്ഥവാദിനാമ്। വൃദ്ധം ശാന്തനവം ഭീഷ്മം തിതിക്ഷസ്വ പിതാമഹമ്
മകനേ, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സുഹൃത്തുക്കളുടെയും സത്യവാദികളുടെയും വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; വൃദ്ധനായ ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനെ സഹിക്കുക.
മാം ച ബ്രുവാണം ശുശ്രൂഷ കുരൂണാമര്ഥദര്ശിനമ് । ദ്രോണം കൃപം വികര്ണം ച മഹാരാജം ച ബാഹ്ലികമ്
കുരുവംശത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്ന എന്നെയും, ദ്രോണനെയും, കൃപനെയും, വികർണനെയും, മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനെയും കേൾക്കണം.
ഏതേ ഹ്യപി യതൈവാഹം മന്തുമര്ഹസി താംസ്തഥാ। സര്വേ ധര്മവിദോ ഹ്യേതേ തുല്യസ്നേഹാശ്ച ഭാരത
നീ എന്നെ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കുന്തതുപോലെ ഇവരെയും അങ്ങനെ തന്നെ പരിഗണിക്കണം; ഇവർ എല്ലാവരും ധർമ്മത്തിൽ നിപുണരും സമസ്നേഹമുള്ളവരുമാണ്, ഭാരത.
യത്തദ്വിരാടനഗരേ സഹ ഭ്രാതൃഭിരഗ്രതഃ। ഉത്സൃജ്യ ഗാഃ സുസന്ത്രസ്തം ബലം തേ സമശീര്യത
നീയും സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് വിരാടനഗരിയിൽ പശുക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, നിന്റെ നല്ലതായി കാത്തിരുന്ന സൈന്യം പൂർണ്ണമായും നശിച്ചുവെന്നത് ഓർക്കണം.
യച്ചൈവ നഗരേ തസ്മിഞ്ശ്രൂയതേ മഹദദ്ഭുതമ്। ഏകസ്യ ച ബഹൂനാം ച പര്യാപ്തം തന്നിദര്ശനമ്
അവിടെ തന്നെ നടന്ന അത്ഭുതകരമായ വലിയ സംഭവവും, ഒരാളും അനേകരും മതിയായിരുന്നു എന്നത് കേട്ടതും, അതിനെ നീ ഒരു ഉദാഹരണമായി എടുക്കണം.