അസ്ത്രേണ യോധയുഗ്യാ ച ശീഘ്രത്വേ കൌശലേ തഥാ। സര്വേ സ്മ സമജാതീയാഃ സര്വേ മാനുഷയോനയഃ
ആയുധങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലും, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാകുന്നതിലും, വേഗത്തിലും, കഴിവിലും, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒരേ ജന്മക്കാരാണ്, എല്ലാവരും മനുഷ്യരാണല്ലോ.
പിതാമഹ വിജാനീഷേ പാര്ഥേഷു വിജയം കഥമ്। നാഹം ഭവതി ന ദ്രോണേ ന കൃപേ ന ച ബാഹ്ലികേ
പിതാമഹാ, പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ജയമുണ്ടാകുമെന്ന് എങ്ങനെ ഉറപ്പായി പറയുന്നു? ഭീഷ്മനിൽ അല്ല, ദ്രോണമിൽ അല്ല, കൃപയിൽ അല്ല, ബാഹ്ലികനിൽ പോലും അല്ല.
അന്യേഷു ച നരേന്ദ്രേഷു പരാക്രമ്യ സമാരഭേ। അഹം വൈകര്തനഃ കര്ണോ ഭ്രാതാ ദുഃശാസനശ്ച മേ
മറ്റു മഹാരഥികളായ രാജാക്കന്മാരിലും അല്ല. ഞാൻ രാധയുടെ മകനായ കർണ്ണനാണ്, എന്റെ സഹോദരൻ ദുഃശാസനനാണ്.
പാണ്ഡവാന്സമരേ പഞ്ച ഹനിഷ്യാമഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ । തതോ രാജന്മഹായജ്ഞൈര്വിവിധൈര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ
യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങൾ അഞ്ചു പാണ്ഡവന്മാരെയും കൂര്മായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് സംഹരിക്കും. അതിന് ശേഷം, രാജാവേ, വലിയ യാഗങ്ങളും ധാരാളം ദാനങ്ങളും നടത്തും.
ബ്രാഹ്മണാംസ്തര്പയിഷ്യാമി ഗോഭിരശ്വൈര്ധനേന ച । യദാ പരികരിഷ്യന്തി ഐണേയാനിവ തന്തുനാ । അതരിത്രാനിവ ജലേ ബാഹുഭിര്മാമകാ രണേ
യുദ്ധഭൂമിയില് എന്റെ ആളുകള് പാണ്ഡുവിന്മാരെ കയറുപയോഗിച്ച് കെട്ടുന്ന പശുക്കളെപ്പോലെ, അല്ലെങ്കില് നീന്താന് അറിയാത്തവരെ വെള്ളത്തില് പിടിച്ചെടുക്കുന്നതുപോലെ, കൈകളാല് പിടിച്ചുവശീകരിക്കുമ്പോള്, ഞാന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പശുക്കളും കുതിരകളും ധനവും നല്കി തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.
പശ്യന്തസ്തേ പരാംസ്തത്ര രഥനാഗസമാകുലാന്। തദാ ദര്പം വിമോക്ഷ്യന്തി പാണ്ഡവാഃ സ ച കേശവഃ
അവിടെ തങ്ങളുടെ ആളുകള് രഥങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും കലഹത്തില് നിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ടാല്, അപ്പോള് പാണ്ഡവര്ക്കും കേശവനും അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരും.
സുഖാന്യവാപ്യ സഹിതാഃ കൃത്വാ കര്മ സുദുസ്തരമ്। വിസ്രബ്ധാസ്തു ഭവിഷ്യാമഃ പ്രാപ്തേ കാലേ ഗതജ്വരാഃ
നാം ഒരുമിച്ച് സന്തോഷം നേടുകയും, അത്യന്തം കഠിനമായ കര്മ്മം പൂര്ത്തിയാക്കുകയും ചെയ്താല്, സമയമെത്തുമ്പോള് ഭയമോ വിഷമമോ ഇല്ലാതെ വിശ്രമിക്കാം.
അഥാബ്രവീന്മഹാരാജോ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സുദുര്മനാഃ । വിദുരം വിദുഷാം ശ്രേഷ്ഠം സര്വപാര്ഥിവസംനിധൌ
അപ്പോള് മഹാരാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രന് വളരെ ദുഃഖത്തോടെ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തില് ജ്ഞാനത്തില് ശ്രേഷ്ഠനായ വിദുരനോട് പറഞ്ഞു.
മോഹിതോ മൃത്യുപാശേന കാലസ്യ വശമാഗതഃ। താത കര്ണേന സഹിതഃ പുത്രോ ദുര്യോധനോ മമ
എന്റെ മകന് ദുര്യോധനന് കര്ണനോടൊപ്പം മരണത്തിന്റെ കുടുക്കില് അകപ്പെട്ടു, കാലത്തിന്റെ അധീനനായി ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രിയനായവനേ.
ഇഹ നിഃശ്രേയസം പ്രാഹുര്വൃദ്ധാ നിശ്ചിതദര്ശിനഃ । ബ്രാഹ്മണസ്യ വിശേഷേണ ദമോ ധര്മഃ സനാതനഃ
ഇവിടെ, യാഥാര്ത്ഥ്യദര്ശികളായ മൂപ്പന്മാര് പറയുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്ക്ക്, ആത്മനിയന്ത്രണമെന്നതാണു ശാശ്വതമായ ധര്മ്മവും പരമമായ മോക്ഷവും.
തസ്യ ദാനം ക്ഷമാ സിദ്ധിര്യഥാവദുപപദ്യതേ । ദമോ ദാനം തപോ ജ്ഞാനമധീതം ചാനുവര്തതേ
അവനില് ദാനം, ക്ഷമ, വിജയമെന്നിവ ശരിയായി ഉണ്ടാകും; ആത്മനിയന്ത്രണം ദാനം, തപസ്, പഠിച്ച ജ്ഞാനം എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.
ദമസ്തേജോ വര്ധയതി പവിത്രം ദമ ഉത്തമമ് । വിപാപ്മാ വൃദ്ധതേജാസ്തു പുരുഷോ വിന്ദതേ മഹത്
ആത്മനിയന്ത്രണം തേജസ് വര്ധിപ്പിക്കുന്നു; ആത്മനിയന്ത്രണമെന്നത് ഉത്തമമായ വിശുദ്ധിയാണ്. പാപമില്ലാത്ത, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
ക്രവ്യാദ്ഭ്യ ഇവ ഭൂതാനാമദാന്തേഭ്യഃ സദാ ഭയമ് । യേഷാം ച പ്രതിഷേധാര്ഥം ക്ഷത്രം സൃഷ്ടം സ്വയംഭുവാ
മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവരെ പോലെ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയപ്പെടുന്നു; അവരെ നിയന്ത്രിക്കാന് ക്ഷത്രിയവര്ഗ്ഗം സ്വയംഭുവായ ദൈവം സൃഷ്ടിച്ചു.
ആശ്രമേഷു ചതുര്ഷ്വാഹുര്ദമമേവോത്തമം വ്രതമ്। തസ്യ ലിങ്ഗം പ്രവക്ഷ്യാമി യേഷാം സമുദയോ ദമഃ
നാല് ആശ്രമങ്ങളിലും ആത്മനിയന്ത്രണമാണു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വ്രതം എന്ന് പറയുന്നു; അതില് നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങള് ഞാന് പറയാം.
ക്ഷമാ ധൃതിരഹിംസാ ച സമതാ സത്യമാര്ജവമ് । ഇന്ദ്രിയാഭിജയോ ധൈര്യം മാര്ദവം ഹ്രീരചാപലമ്
ക്ഷമ, ധൈര്യം, അഹിംസ, സമത്വം, സത്യവാക്ക്, നേരുമനസ്, ഇന്ദ്രിയജയം, ധൈര്യം, സൌമ്യത, ലജ്ജ, ചഞ്ചലത്വം ഇല്ലായ്മ—
അകാര്പണ്യമസംരമ്ഭഃ സന്തോഷം ശ്രദ്ദധാനതാ । ഏതാനി യസ്യ രാജേന്ദ്ര സ ദാന്തഃ പുരുഷഃ സ്മൃതഃ
കഞ്ചുഷത്വമില്ലായ്മ, ഉന്മാദമില്ലായ്മ, സംതൃപ്തി, വിശ്വാസം— രാജാവേ, ഈ ഗുണങ്ങള് ഉള്ളവന് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കാമോ ലോഭശ്ച ദര്പശ്ച മന്യുര്നിദ്രാ വികത്ഥനമ്। മാന ഈര്ഷ്യാം ച ശോകശ്ച നൈതദ്ദാന്തോ നിഷേവതേ। അജിഹ്മമശഠം ശുദ്ധമേതദ്ദാന്തസ്യ ലക്ഷണമ്
കാമം, ലോഭം, അഹങ്കാരം, കോപം, ഉറക്കം, പ്രശംസ, മാനഭാവം, അസൂയ, ദുഃഖം— ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന് ഇവയൊന്നും ആസ്വദിക്കില്ല; നേരുമനസ്, കപടത്വമില്ലായ്മ, ശുദ്ധി— ഇവയാണ് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്.
അലോലുപസ്തഥാഽല്പേപ്സുഃ കാമാനാമവിചിന്തിതാ । സമുദ്രകല്പഃ പരുഷഃ സ ദാന്തഃ പരികീര്തിതഃ
അലോഭിയന്, ചെറുത് മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള് കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാത്തവന്, സമുദ്രംപോലെ ആഴമുള്ളവന്, ചിലപ്പോള് കടുപ്പമുള്ളവന്— ഇങ്ങനെയുള്ളവനാണ് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവന് എന്നു പറയുന്നു.
സുവൃത്തഃ ശീലസംപന്നഃ പ്രസന്നാത്മാഽത്മവിദ്ബുധഃ । പ്രാപ്യേഹ ലോകേ സംമാനം സുഗതിം പ്രേത്യ ഗച്ഛതി
നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവന്, നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ളവന്, മനസ്സ് ശുദ്ധിയുള്ളവന്, ആത്മജ്ഞാനമുള്ളവന്, ഈ ലോകത്ത് മാന്യതയും മരിച്ചശേഷം നല്ല ഗതിയും നേടുന്നു.
അഭയം യസ്യ ഭൂതേഭ്യഃ സര്വേഷാമഭയം യതഃ। സ വൈ പരിണതപ്രജ്ഞഃ പ്രഖ്യാതോ മനുജോത്തമഃ
എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ഭയമില്ലാത്തവന്, ആരെയും ഭയപ്പെടുത്താത്തവന്— അവന് പക്വമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനും മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.
സര്വഭൂതഹിതോ മൈത്രസ്തസ്മാന്നോദ്വിജതേ ജനഃ। സമുദ്ര ഇവ ഗമ്ഭീരഃ പ്രജ്ഞാതൃപ്തഃ പ്രശാമ്യതി
എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ഉപകാരിയായവന്, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദം പുലര്ത്തുന്നവന്, ആരെയും ഭയപ്പെടുത്താത്തവന്, സമുദ്രംപോലെ ആഴമുള്ളവന്, ജ്ഞാനത്തില് സംതൃപ്തനായവന് ശാന്തിയിലാകും.
കര്മണാഽചരിതം പൂര്വം സദ്ഭിരാചരിതം ച യത്। തദേവാസ്ഥായ മോദന്തേ ദാന്താഃ ശമപരായണാഃ
മുന്പ് നല്ലവര് ചെയ്തതും ഇപ്പോഴും ചെയ്യുന്നതുമായ കര്മ്മത്തില് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും ശമത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവരും ആനന്ദിക്കുന്നു.
നൈഷ്കര്മ്യം വാ സമാസ്ഥായ ജ്ഞാനതൃപ്തോ ജിതേന്ദ്രിയഃ। കാലാകാങ്ക്ഷീ ചരഁല്ലോകേ ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ
നിഷ്ക്രിയത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ, സമയത്തെ കാത്ത് ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മവുമായി ഐക്യപ്പെടാൻ യോഗ്യനാകുന്നു.
ശകുനീനാമിവാകാശേ പദം നൈവോപലഭ്യതേ। ഏവം പ്രജ്ഞാനതൃപ്തസ്യ മുനേര്വര്ത്മ ന ദൃശ്യതേ
പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന പാതയെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തനായ മുനിയുടെ വഴി ആരും കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഉത്സൃജ്യൈവ ഗൃഹാന്യസ്തു മോക്ഷമേവാഭിമന്യതേ । ലോകാസ്തേജോമയാസ്തസ്യ കല്പന്തേ ശാശ്വതാ ദിവി
ആലയം ഉപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്, ദിവ്യമായും ശാശ്വതമായും പ്രകാശിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ ലഭിക്കും.
ദുര്യോധന വിജാനീഹി യത്ത്വാം വക്ഷ്യാമി പുത്രക। ഉത്പഥം മന്യസേ മാര്ഗമനഭിജ്ഞ ഇവാധ്വഗഃ
ദുര്യോധനേ, മകനേ, ഞാൻ പറയാൻ പോകുന്നത് മനസ്സിലാക്കണം; നീ തെറ്റായ വഴിയെ ശരിയായ വഴി എന്ന് കരുതുന്നു, വഴി അറിയാത്ത യാത്രക്കാരനുപോലെ.
പഞ്ചാനാം പാണ്ഡുപുത്രാണാം യത്തേജഃ പ്രജിഹീര്ഷസി। പഞ്ചാനാമിവ ഭൂതാനാം മഹതാം ലോകധാരിണാമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചുമക്കളുടെ ശക്തി കുറയ്ക്കാൻ നീ ശ്രമിക്കുന്നു; അതു ലോകത്തെ താങ്ങുന്ന അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളുടെ ശക്തി കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യുധിഷ്ഠിരം ഹി കൌന്തേയം പരം ധര്മമിഹാസ്ഥിതമ്। പരാം ഗതിമസംപ്രേത്യ ന ത്വം ജേതുമിഹാര്ഹസി
കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ യുധിഷ്ഠിരൻ പരമധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ്; നീ പരമഗതിയിലേക്കു എത്താത്തവനായി, അവനെ ജയിക്കാൻ അർഹനല്ല.
ഭീമസേനം ച കൌന്തേയം യസ്യ നാസ്തി സമോ ബലേ। രണാന്തകം തര്ജയസേ മഹാവാതമിവ ദ്രുമഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ ഭീമസേനനു ശക്തിയിൽ തുല്യൻ ആരുമില്ല; നീ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നത് വലിയ കാറ്റിനെ ഒരു മരമുപോലെ നേരിടുന്നതുപോലെയാണ്.
സര്വശസ്ത്രഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠം മേരും സിഖരിണാമിവ। യുധി ഗാണ്ഡിവധന്വാനം കോ നു യുധ്യേത ബുദ്ധിമാന്
എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഗാണ്ഡീവധാരിയായ അർജുനനുമായി, മെരു പർവ്വതംപോലെയുള്ളവനുമായി, ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്?