മഹദ്വോ ഭയമാഗാമി ന ചേച്ഛാമ്യഥ പാണ്ഡവൈഃ। ഗദയാ ഭീമസേനേന ഹതാഃ ശമമുപൈഷ്യഥ
നിങ്ങളെ വലിയ ഭയം പിടിച്ചെടുക്കുന്നു; പാണ്ഡവന്മാരുമായി സമാധാനം ചെയ്യാതെ പോയാൽ ഭീമസേനന്റെ ഗദയിൽ വീണു നിങ്ങൾ നശിക്കും.
മഹാവനമിവ ച്ഛിന്നം യദാ ദ്രക്ഷ്യസി പാതിതമ് । ബലം കുരൂണാം ഭീമേന തദാ സ്മര്താസി മേ വചഃ
കുരുസൈന്യം വലിയ കാടുപോലെ തകർന്നു വീണതായി നീ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
ഏതാവദുക്ത്വാ രാജാ തു സര്വാംസ്താന്പൃഥിവീപതീന്। അനുഭാഷ്യ മഹാരാജ പുനഃ പപ്രച്ഛ സഞ്ജയമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ഭരണാധികാരികളോടും സംസാരിച്ചു, പിന്നെ മഹാരാജാവേ, വീണ്ടും സഞ്ജയനോട് ചോദിച്ചു.
ബ്രൂഹി സഞ്ജയ യച്ഛേഷം വാസുദേവാദനന്തരമ്। യജര്ജുന ഉവാച ത്വാം പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
സഞ്ജയ, വാസുദേവൻ സംസാരിച്ചതിന് ശേഷം എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത് എന്ന് പറയൂ; അർജുനൻ നിന്നോട് ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ എനിക്ക് അതീവ കൗതുകമാണ്.
വാസുദേവവചഃ ശ്രുത്വാ കുന്തീപുത്രോ ധനഞ്ജയഃ। ഉവാച കാലേ ദുര്ധര്ഷോ വാസുദേവസ്യ ശൃണ്വതഃ
വാസുദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടുകഴിഞ്ഞ്, കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ ധനഞ്ജയൻ, ഭയമില്ലാതെ, വാസുദേവൻ കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ, സമയോചിതമായി സംസാരിച്ചു.
പിതാമഹം ശാന്തനവം ധൃതരാഷ്ട്രം ച സഞ്ജയ । ദ്രോണം കൃപം ച ശല്യം ച മഹാരാജം ച ബാഹ്ലികമ്
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനും, ധൃതരാഷ്ട്രനും, സഞ്ജയനും, ദ്രോണനും, കൃപനും, ശല്യനും, മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനും,
ദ്രൌണിം ച സൌമദത്തിം ച ശകുനിം ചാപി സൌബലമ് । ദുശ്ശാസനം ശലം ചൈവ പുരുമിത്രം വിവിംശതിമ്
അശ്വത്താമാനും, കൃതവർമ്മനും, സുബലന്റെ മകൻ ശകുനിയും, ദുശ്ശാസനനും, ശലനും, പുരുമിത്രനും, വിവിംശതിയും,
വികര്ണം ചിത്രസേനം ച ജയത്സേനം ച പാര്ഥിവമ്। വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ ദുര്മുഖം ചാപി പൌരവമ്
വികർണ്ണനും, ചിത്രസേനനും, രാജാവായ ജയത്സേനനും, അവന്തിയിലെ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും, പൗരവവംശത്തിൽപ്പെട്ട ദുർമുഖനും,
സൈന്ധവം ദുസ്സഹം ചൈവ ഭൂരിശ്രവസമേവ ച। ഭഗദത്തം ച രാജാനം ജലസന്ധം ച പൌരവമ്
സിന്ധുരാജാവിനും, ദുസ്സഹനും, ഭൂരിശ്രവസ്സിനും, രാജാവായ ഭഗദത്തനും, പൗരവവംശത്തിലെ ജലസന്ധനും,
യേ ചാപ്യന്യേ പാര്ഥിവാസ്തത്ര യോദ്ധും സമാഗതാഃ കൌരവാണാം പ്രിയാര്ഥമ്। മുമൂര്ഷവഃ പാണ്ഡവാഗ്നൌ പ്രദീപ്തേ സമാനീതാ ധാര്തരാഷ്ട്രോണ സൂത
അവിടേക്ക് യുദ്ധത്തിനായി കൂടിയിരിക്കുന്ന, കൌരവന്മാർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരായ മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ കൂട്ടിച്ചേർത്ത, പാണ്ഡവന്മാരുടെ തീയിൽ ചുട്ടുപോകാൻ തയ്യാറായവരെയും,
യഥാന്യായം കുശലം വന്ദനം ച സമാഗതാ മദ്വചനേന വാച്യാഃ
എന്നെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് അവിടെ കൂടിയ എല്ലാവരോടും, യോജിച്ച രീതിയിൽ, ആശംസകളും നന്മകളും അറിയിക്കണം.
സഹാമാത്യം സഞ്ജയ ശ്രാവയേഥാഃ
അവരുടെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കൂടി, സഞ്ജയ, നീ ഈ വാക്കുകൾ അവർക്കു കേൾപ്പിക്കണം.
ഏവം പരിഷ്വജ്യ ധനഞ്ജയോ മാം തതോഽര്ഥവദ്ധര്മവച്ചാപി വാക്യമ്। പ്രോവാചേദം വാസുദേവം സമീക്ഷ്യ പാര്ഥോ ധീമാഁല്ലോഹിതാന്തായതാക്ഷഃ
ഇങ്ങനെ എന്നെ അണുകെട്ടിയ ശേഷം, ധനഞ്ജയൻ വാസുദേവനെ നോക്കി, മനസ്സിൽ ധൈര്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; പാര്ഥൻ, വിശാലവും ചുവപ്പുമുള്ള കണ്ണുകളോടെ, ജ്ഞാനിയായവനായി.
യഥാശ്രുതം തേ വദതോ മഹാത്മനോ യദുപ്രവീരസ്യ വചഃ സമാഹിതമ്। തഥൈവ വാച്യം ഭവതാപി മദ്വചഃ സമാഗതേഷു ക്ഷിതിപേഷു സര്വശഃ
നീ യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച മഹാത്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ എങ്ങനെ വിശ്വസ്തമായി പറഞ്ഞുവോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് നീ എന്റെ സന്ദേശവും അവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ രാജാക്കന്മാരോടും പറയേണ്ടത്.
ശരാഗ്നിധൂമേ രഥനേമിനാദിതേ ധനുസ്സ്ത്രുവേണാസ്ത്രബലാപഹാരിണാ । യഥാ ന ഹോമഃ ക്രിയതേ മഹാമൃധേ തഥാ സമേത്യ പ്രയതധ്വമാദൃതാഃ
വലിയ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകളുടെ പുകയും, രഥചക്രങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, വില്ലിന്റെ തളിർപ്പും ആയുധങ്ങളുടെ ശക്തി കവർന്നെടുക്കുമ്പോൾ, അവിടെയൊരു യജ്ഞം നടക്കാതിരിക്കാൻ നിങ്ങൾ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശ്രമിക്കണം.
ന ചേത്പ്രയച്ഛധ്വമമിത്രഘാതിനോ യുധിഷ്ഠിരസ്യാര്ധമഭീപ്സിതം സ്വകമ്। നയാമി വഃ സാശ്വപദാതികുഞ്ജരാ- ന്ദിശം പിതൄണാമശിവാം ശിതൈഃ ശരൈഃ
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവരേ, നിങ്ങൾ യുദിഷ്ഠിരന് അവന്റെ അവകാശമായ അർദ്ധഭാഗം സ്വമേധയാ നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ എന്റെ കൂര്മ്മായ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു നിങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ കുതിരകളെയും pěടാളികളെയും ആനകളെയും നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ അനിഷ്ടലോകത്തേക്ക് അയക്കും.
തതോഽഹമാമന്ത്ര്യ ചതുര്ഭുജം ഹരിം ധനഞ്ജയം ചൈവ നമസ്യ സത്വരമ്। ജവേന സംപ്രാപ്ത ഇഹാമരദ്യുതേ തവാന്തികം പ്രാപയിതും വചോ മഹത്
അതിനുശേഷം, നാലു കൈകളുള്ള ഹരിയെയും ധനഞ്ജയനെയും വേഗത്തിൽ വണങ്ങി, ഞാൻ കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി, ഈ മഹത്തായ സന്ദേശം നിന്നോടു പറയാനായി.
സഞ്ജയസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്ജനേശ്വരഃ। തതഃ സങ്ഖ്യാതുമാരേഭേ തദ്വചോ ഗുണദോഷതഃ
സഞ്ജയന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, ജ്ഞാനിയായവൻ, ആ സന്ദേശം ഗുണദോഷങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രസങ്ഖ്യായ ച സൌക്ഷ്മ്യേണ ഗുണദോഷാന്വിചക്ഷണഃ। യഥാവന്മതിതത്ത്വേന ജയകാമഃ സുതാന്പ്രതി
ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ച്, യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി, തന്റെ മക്കൾക്ക് വിജയം ആഗ്രഹിച്ച്,
ബലാബലം വിനിശ്ചിത്യ യാഥാതഥ്യേന ബുദ്ധിമാന്। `യദാ തു മേനേ ഭൂയിഷ്ഠം തദ്വചോ ഗുണദോഷതഃ
ശക്തിയും ദൗർബല്യവും യഥാർത്ഥത്തിൽ വിലയിരുത്തി, ആ സന്ദേശത്തിൽ ഗുണം കൂടുതലാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ,
പുനരേവ കുരൂണാം ച പാണ്ഡവാനാം ച ബുദ്ധിമാന് ।' ശക്തിം ശങ്ഖ്യാതുമാരേഭേ തദാ വൈ മനുജാധിപഃ
കുരുക്കളുടെയും പാണ്ഡവന്മാരുടെയും ശക്തി വീണ്ടും വിലയിരുത്താൻ ആ മനുഷ്യാധിപതി തുടങ്ങി.
ദേവമാനുഷയോഃ ശക്ത്യാ തേജസാ ചൈവ പാണ്ഡവാന്। കുരൂഞ്ശക്ത്യാഽല്പതരയാ ദുര്യോധനമഥാബ്രവീത്
ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ശക്തിയും തേജസ്സും പാണ്ഡവന്മാരിൽ കാണുകയും, കുറവായ ശക്തി കുരുക്കളിൽ കാണുകയും ചെയ്ത ശേഷം, രാജാവ് ദുര്യോധനനോട് പറഞ്ഞു.
ദുര്യോധനേയം ചിന്താ മേ ശശ്വന്ന വ്യുപശാമ്യതി। സത്യം ഹ്യേതദഹം മന്യേ പ്രത്യക്ഷം നാനുമാനതഃ
ദുര്യോധനേ, എന്റെ ഈ ആശങ്ക ഒരിക്കലും ശമിക്കാറില്ല. ഞാൻ സത്യമായിട്ടാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്, ഇത് നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചറിയുന്നതാണ്, അനുമാനമല്ല.
ആത്മജേഷു പരം സ്നേഹം സര്വഭാതിനി കുര്വതേ। പ്രിയാമി ചൈഷാം കുര്വന്തി യഥാശക്തി ഹിതാനി ച
മനുഷ്യർക്ക് സ്വന്തം മക്കളോടാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്നേഹം. അവർക്ക് കഴിയുന്നത്ര, മക്കളുടെ പ്രിയവും ഉപകാരവും ചെയ്യുന്നവരാണ് അവർ.
ഏവമേവോപകര്തൄണാം പ്രായശോ ലക്ഷയാമഹേ। ഇച്ഛന്തി ബഹുലം സന്തഃ പ്രതികര്തും മഹത്പ്രിയമ്
അതുപോലെ, നന്മ ലഭിച്ചവർ, നല്ല മനസ്സുള്ളവർ ആണെങ്കിൽ, അതിന് മറുപടി നൽകാൻ വലിയ സ്നേഹത്തോടെയാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്ന് നാം സാധാരണ കാണുന്നു.
അഗ്നിഃ സാചിവ്യര്താ സ്യാത്ഖാണ്ഡവേ തത്കൃതം സ്മരന് । അര്ജുനസ്യാപി ഭീമേഽസ്മിന്കുരുപാണ്ഡുസമാഗമേ
ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തന്റെ خاطرത്തിനായി ചെയ്തത് ഓർത്ത് അഗ്നി സഹായിക്കാൻ താത്പര്യപ്പെടും; അർജുനനും ഭീമനും ഈ കുരു-പാണ്ഡവ സമരത്തിൽ അതുപോലെ തന്നെ ഉണ്ടാകും.
ജാതിഗൃദ്ധ്യാഽഭിപന്നാശ്ച പാണ്ഡവാനാമനേകശഃ। ധര്മാദയഃ സമേഷ്യന്തി സമാഹൂതാ ദിവൌകസഃ
ജാതിയുടെയും ആഗ്രഹത്തിന്റെയും കാരണത്താൽ പാണ്ഡവന്മാരോടു ബന്ധമുള്ള അനേകം ദൈവങ്ങൾ, ധർമ്മാദികൾ ഉൾപ്പെടെ, വിളിച്ചാൽ ഒത്തുചേരും.
ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാദീനാം ഭയാദശനിസന്നിഭമ് । രിരക്ഷിഷന്തഃ സംരഭ്യം ഗമിഷ്യന്തീതി മേ മതിഃ
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോൺ, കൃപൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും, മിന്നലുപോലെ ഭയപ്പെട്ട്, തങ്ങളെത്തന്നെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഉത്സാഹത്തോടെ ശ്രമിക്കും എന്നാണ് എന്റെ വിചാരം.
തേ ദേവൈഃ സഹിതാഃ പാര്ഥാ ന ശക്യാഃ പ്രതിവീക്ഷിതുമ് । മാനുഷേണ നരവ്യാഘ്രാ വീര്യവന്തോഽസ്ത്രപാരഗാഃ
ദൈവങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന പൃഥയുടെ മക്കളായ പാണ്ഡവർ, മനുഷ്യരിൽ കടുവകൾപോലെയും ശക്തരും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായ ഇവരെ മനുഷ്യർക്ക് നേരിടാൻ കഴിയില്ല.
ദുരാസദം യസ്യ ദിവ്യം ഗാണ്ഡീവം ധനുരുത്തമമ് । വാരുണൌ ചാക്ഷയൌ ദിവ്യൌ ശരപൂര്ണൌ മഹേഷുധീ
അവനോടു ദൈവികവും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമായ ഗാണ്ഡീവം എന്ന വലിയ വില്ലും, രണ്ട് അക്ഷയമായ ബാണക്കുപ്പികളും ഉണ്ട്; അവയിൽ ദൈവബാണങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.