ത്യക്തം മേ ജീവിതം രാജ്യം ധനം സര്വം ച പാര്ഥിവ । ന ജാതു പാണ്ഡവൈഃ സാര്ധം വസേയമഹമച്യുത
രാജാവേ, ഞാൻ എന്റെ ജീവനും രാജ്യവും സമ്പത്തും എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു. അച്യുതാ, ഞാൻ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം ഒരിക്കലും കഴിയില്ല.
യാവദ്ധി സൂച്യാസ്തീക്ഷ്ണായാ വിധ്യേദഗ്രേണ മാരിഷ । താവദപ്യപരിത്യാജ്യം ഭൂമേര്നഃ പാണ്ഡവാന്പ്രതി
മുനിവേ, സൂചിയുടെ മൂർച്ചയുള്ള അറ്റം കുത്താൻ കഴിയുന്നത്രയും ചെറിയ ഭാഗം പോലും ഞങ്ങൾ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കില്ല.
സര്വാന്വസ്താത ശോചാമി ത്യക്തോ ദുര്യോധനോ മയാ। യേ മന്ദമനുയാസ്യധ്വം യാന്തം വൈവസ്വതക്ഷയമ്
എന്റെ അപ്പച്ചേ, ഞാൻ എല്ലാവർക്കും ദുഃഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു, കാരണം ഞാൻ ദുര്യോധനനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. അവനെ അനുസരിക്കുന്ന മന്ദബുദ്ധികൾ യമലോകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
രുരൂണാമിവ യൂഥേഷു വ്യാഘ്രാഃ പ്രഹരതാം വരാഃ। വരാന്വരാന്ഹനിഷ്യന്തി സമേതാ യുധി പാണ്ഡവാഃ
രുരു മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കടുവകൾ എങ്ങനെ ഉഗ്രതയോടെ ആക്രമിക്കുമോ, അങ്ങനെ തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവന്മാർ മികച്ച യോദ്ധാക്കളെ പരസ്പരം സംഹരിക്കും.
പ്രതീപമിവ മേ ഭാതി യുയുധാനേന ഭാരതീ। വ്യസ്താ സീമന്തിനീ ഗ്രസ്താ പ്രമൃഷ്ടാ ദീര്ഘബാഹുനാ
യുയുതാനൻ ഭാരതഭൂമിയെ എതിരാളിയായി കാണുന്നു പോലെ എനിക്ക് തോന്നുന്നു; ദീർഘബാഹുവായവൻ പിടിച്ചെടുത്ത് അവളെ വേർതിരിച്ചെടുത്ത സ്ത്രീപോലെയാണ് അവൾ.
സംപൂര്മം പൂരയന്ഭൂയോ ധനം പാര്ഥസ്യ മാധവഃ। ശൈനേയഃ സമരേ സ്ഥാതാ ബീജവത്പ്രവപഞ്ശരാന്
മാധവൻ വീണ്ടും അർജുനന്റെ സമ്പത്ത് നിറയ്ക്കും; ശൈനെയൻ യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കും, വിത്തുപോലെ അമ്പുകൾ വിതറിയുകൊണ്ട്.
സേനാമുഖേ പ്രയുദ്ധാനാം ഭീമസേനോ ഭവിഷ്യതി। തം സര്വേ സംശ്രയിഷ്യന്തി പ്രാകാരമകുതോഭയമ്
സൈന്യത്തിന്റെ മുൻപന്തിയിൽ ഭീമസേനൻ യുദ്ധം ചെയ്യും; എല്ലാവരും ഭയമില്ലാത്ത കോട്ടപോലെ അവനിൽ ആശ്രയം തേടും.
യദാ ദ്രക്ഷ്യസി ഭീമേന കുഞ്ജരാന്വിനിപാതിതാന്। വിശീര്ണദന്താന്ഗിര്യാഭാന്ഭിന്നകുമ്ഭാന്സശോണിതാന്
ഭീമൻ ആനകളെ വീഴ്ത്തി, അവരുടെ ദന്തങ്ങൾ തകർന്നു, പർവതങ്ങളെപ്പോലെ ചിതറുകയും തലകൾ ചിതറിയും രക്തം കയറുകയും ചെയ്തതിനെ നീ കാണുമ്പോൾ—
താനഭിപ്രേക്ഷ്യ സങ്ഗ്രാമേ വിശീര്ണാനിവ പര്വതാന്। ഭീതോ ഭീമസ്യ സംസ്പര്ശാത്സ്മര്താസി വചനസ്യ മേ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവയെ പർവതങ്ങൾ പോലെ തകർന്നതായി കാണുമ്പോൾ, ഭീമന്റെ സ്പർശത്തിൽ ഭയപ്പെട്ടു നീ എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
നിര്ദഗ്ധം ഭീമസേനേന സൈന്യം രഥഹയദ്വിപമ് । ഗതിമഗ്നേരിവ പ്രേക്ഷ്യ സ്മര്താസി വചനസ്യ മേ
ഭീമസേനൻ രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും അടങ്ങിയ സൈന്യത്തെ തീപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതും, അവയുടെ നാശം കാണുമ്പോഴും നീ എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
മഹദ്വോ ഭയമാഗാമി ന ചേച്ഛാമ്യഥ പാണ്ഡവൈഃ। ഗദയാ ഭീമസേനേന ഹതാഃ ശമമുപൈഷ്യഥ
നിങ്ങളെ വലിയ ഭയം പിടിച്ചെടുക്കുന്നു; പാണ്ഡവന്മാരുമായി സമാധാനം ചെയ്യാതെ പോയാൽ ഭീമസേനന്റെ ഗദയിൽ വീണു നിങ്ങൾ നശിക്കും.
മഹാവനമിവ ച്ഛിന്നം യദാ ദ്രക്ഷ്യസി പാതിതമ് । ബലം കുരൂണാം ഭീമേന തദാ സ്മര്താസി മേ വചഃ
കുരുസൈന്യം വലിയ കാടുപോലെ തകർന്നു വീണതായി നീ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
ഏതാവദുക്ത്വാ രാജാ തു സര്വാംസ്താന്പൃഥിവീപതീന്। അനുഭാഷ്യ മഹാരാജ പുനഃ പപ്രച്ഛ സഞ്ജയമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ഭരണാധികാരികളോടും സംസാരിച്ചു, പിന്നെ മഹാരാജാവേ, വീണ്ടും സഞ്ജയനോട് ചോദിച്ചു.
ബ്രൂഹി സഞ്ജയ യച്ഛേഷം വാസുദേവാദനന്തരമ്। യജര്ജുന ഉവാച ത്വാം പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
സഞ്ജയ, വാസുദേവൻ സംസാരിച്ചതിന് ശേഷം എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത് എന്ന് പറയൂ; അർജുനൻ നിന്നോട് ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ എനിക്ക് അതീവ കൗതുകമാണ്.
വാസുദേവവചഃ ശ്രുത്വാ കുന്തീപുത്രോ ധനഞ്ജയഃ। ഉവാച കാലേ ദുര്ധര്ഷോ വാസുദേവസ്യ ശൃണ്വതഃ
വാസുദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടുകഴിഞ്ഞ്, കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ ധനഞ്ജയൻ, ഭയമില്ലാതെ, വാസുദേവൻ കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ, സമയോചിതമായി സംസാരിച്ചു.
പിതാമഹം ശാന്തനവം ധൃതരാഷ്ട്രം ച സഞ്ജയ । ദ്രോണം കൃപം ച ശല്യം ച മഹാരാജം ച ബാഹ്ലികമ്
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനും, ധൃതരാഷ്ട്രനും, സഞ്ജയനും, ദ്രോണനും, കൃപനും, ശല്യനും, മഹാരാജാവായ ബാഹ്ലികനും,
ദ്രൌണിം ച സൌമദത്തിം ച ശകുനിം ചാപി സൌബലമ് । ദുശ്ശാസനം ശലം ചൈവ പുരുമിത്രം വിവിംശതിമ്
അശ്വത്താമാനും, കൃതവർമ്മനും, സുബലന്റെ മകൻ ശകുനിയും, ദുശ്ശാസനനും, ശലനും, പുരുമിത്രനും, വിവിംശതിയും,
വികര്ണം ചിത്രസേനം ച ജയത്സേനം ച പാര്ഥിവമ്। വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ ദുര്മുഖം ചാപി പൌരവമ്
വികർണ്ണനും, ചിത്രസേനനും, രാജാവായ ജയത്സേനനും, അവന്തിയിലെ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും, പൗരവവംശത്തിൽപ്പെട്ട ദുർമുഖനും,
സൈന്ധവം ദുസ്സഹം ചൈവ ഭൂരിശ്രവസമേവ ച। ഭഗദത്തം ച രാജാനം ജലസന്ധം ച പൌരവമ്
സിന്ധുരാജാവിനും, ദുസ്സഹനും, ഭൂരിശ്രവസ്സിനും, രാജാവായ ഭഗദത്തനും, പൗരവവംശത്തിലെ ജലസന്ധനും,
യേ ചാപ്യന്യേ പാര്ഥിവാസ്തത്ര യോദ്ധും സമാഗതാഃ കൌരവാണാം പ്രിയാര്ഥമ്। മുമൂര്ഷവഃ പാണ്ഡവാഗ്നൌ പ്രദീപ്തേ സമാനീതാ ധാര്തരാഷ്ട്രോണ സൂത
അവിടേക്ക് യുദ്ധത്തിനായി കൂടിയിരിക്കുന്ന, കൌരവന്മാർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരായ മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ കൂട്ടിച്ചേർത്ത, പാണ്ഡവന്മാരുടെ തീയിൽ ചുട്ടുപോകാൻ തയ്യാറായവരെയും,
യഥാന്യായം കുശലം വന്ദനം ച സമാഗതാ മദ്വചനേന വാച്യാഃ
എന്നെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് അവിടെ കൂടിയ എല്ലാവരോടും, യോജിച്ച രീതിയിൽ, ആശംസകളും നന്മകളും അറിയിക്കണം.
സഹാമാത്യം സഞ്ജയ ശ്രാവയേഥാഃ
അവരുടെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കൂടി, സഞ്ജയ, നീ ഈ വാക്കുകൾ അവർക്കു കേൾപ്പിക്കണം.
ഏവം പരിഷ്വജ്യ ധനഞ്ജയോ മാം തതോഽര്ഥവദ്ധര്മവച്ചാപി വാക്യമ്। പ്രോവാചേദം വാസുദേവം സമീക്ഷ്യ പാര്ഥോ ധീമാഁല്ലോഹിതാന്തായതാക്ഷഃ
ഇങ്ങനെ എന്നെ അണുകെട്ടിയ ശേഷം, ധനഞ്ജയൻ വാസുദേവനെ നോക്കി, മനസ്സിൽ ധൈര്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; പാര്ഥൻ, വിശാലവും ചുവപ്പുമുള്ള കണ്ണുകളോടെ, ജ്ഞാനിയായവനായി.
യഥാശ്രുതം തേ വദതോ മഹാത്മനോ യദുപ്രവീരസ്യ വചഃ സമാഹിതമ്। തഥൈവ വാച്യം ഭവതാപി മദ്വചഃ സമാഗതേഷു ക്ഷിതിപേഷു സര്വശഃ
നീ യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച മഹാത്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ എങ്ങനെ വിശ്വസ്തമായി പറഞ്ഞുവോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് നീ എന്റെ സന്ദേശവും അവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ രാജാക്കന്മാരോടും പറയേണ്ടത്.
ശരാഗ്നിധൂമേ രഥനേമിനാദിതേ ധനുസ്സ്ത്രുവേണാസ്ത്രബലാപഹാരിണാ । യഥാ ന ഹോമഃ ക്രിയതേ മഹാമൃധേ തഥാ സമേത്യ പ്രയതധ്വമാദൃതാഃ
വലിയ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകളുടെ പുകയും, രഥചക്രങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, വില്ലിന്റെ തളിർപ്പും ആയുധങ്ങളുടെ ശക്തി കവർന്നെടുക്കുമ്പോൾ, അവിടെയൊരു യജ്ഞം നടക്കാതിരിക്കാൻ നിങ്ങൾ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശ്രമിക്കണം.
ന ചേത്പ്രയച്ഛധ്വമമിത്രഘാതിനോ യുധിഷ്ഠിരസ്യാര്ധമഭീപ്സിതം സ്വകമ്। നയാമി വഃ സാശ്വപദാതികുഞ്ജരാ- ന്ദിശം പിതൄണാമശിവാം ശിതൈഃ ശരൈഃ
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവരേ, നിങ്ങൾ യുദിഷ്ഠിരന് അവന്റെ അവകാശമായ അർദ്ധഭാഗം സ്വമേധയാ നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ എന്റെ കൂര്മ്മായ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു നിങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ കുതിരകളെയും pěടാളികളെയും ആനകളെയും നിങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ അനിഷ്ടലോകത്തേക്ക് അയക്കും.
തതോഽഹമാമന്ത്ര്യ ചതുര്ഭുജം ഹരിം ധനഞ്ജയം ചൈവ നമസ്യ സത്വരമ്। ജവേന സംപ്രാപ്ത ഇഹാമരദ്യുതേ തവാന്തികം പ്രാപയിതും വചോ മഹത്
അതിനുശേഷം, നാലു കൈകളുള്ള ഹരിയെയും ധനഞ്ജയനെയും വേഗത്തിൽ വണങ്ങി, ഞാൻ കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി, ഈ മഹത്തായ സന്ദേശം നിന്നോടു പറയാനായി.
സഞ്ജയസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്ജനേശ്വരഃ। തതഃ സങ്ഖ്യാതുമാരേഭേ തദ്വചോ ഗുണദോഷതഃ
സഞ്ജയന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, ജ്ഞാനിയായവൻ, ആ സന്ദേശം ഗുണദോഷങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രസങ്ഖ്യായ ച സൌക്ഷ്മ്യേണ ഗുണദോഷാന്വിചക്ഷണഃ। യഥാവന്മതിതത്ത്വേന ജയകാമഃ സുതാന്പ്രതി
ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ച്, യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി, തന്റെ മക്കൾക്ക് വിജയം ആഗ്രഹിച്ച്,
ബലാബലം വിനിശ്ചിത്യ യാഥാതഥ്യേന ബുദ്ധിമാന്। `യദാ തു മേനേ ഭൂയിഷ്ഠം തദ്വചോ ഗുണദോഷതഃ
ശക്തിയും ദൗർബല്യവും യഥാർത്ഥത്തിൽ വിലയിരുത്തി, ആ സന്ദേശത്തിൽ ഗുണം കൂടുതലാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ,