സര്വേ ച പൃഥിവീപാലാ മദര്ഥേ താത പാണ്ഡവാന്। ആര്യാഃ ശസ്ത്രഭൃതഃ ശൂരാഃ സമര്ഥാഃ പ്രതിബാധിതും
എന്റെ കാരണത്താൽ, അച്ഛാ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കളും, ഉത്തമരും ധൈര്യശാലികളും ആയുധധാരികളും, പാണ്ഡവന്മാരെ എതിർക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കുന്നു.
ന മാമകാന്പാണ്ഡവാസ്തേ സമര്ഥാഃ പ്രതിവീക്ഷിതുമ് । പരാക്രാന്തോ ഹ്യഹം പാണ്ഡൂന്സപുത്രാന്യോദ്ധുമാഹവേ
പാണ്ഡവന്മാർക്ക് എന്റെ സൈന്യത്തെ നേരിടാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ എന്റെ മക്കളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു.
മത്പ്രിയം പാര്ഥിവാഃ സര്വേ യേ ചികീര്ഷന്തി ഭാരത । തേ താനാവാരയിഷ്യന്തി ഐണേയാനിവ തന്തുനാ
എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാ രാജാക്കളും, ഭാരത, ആ പാണ്ഡവന്മാരെയും സൂചിയെ നൂലുകൊണ്ട് പിടിച്ചിരുത്തുന്നതുപോലെ എളുപ്പത്തിൽ തടയും.
മഹതാ രഥവംശേന ശരജാലൈശ്ച മാമകൈഃ । അഭിദ്രുതാ ഭവിഷ്യന്തി പാഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ
എന്റെ സൈനികരുടെ വലിയ രഥസേനയും അമ്പുകളുടെ മഴയും കൊണ്ട്, പാഞ്ചാലന്മാരും പാണ്ഡവന്മാരുമൊത്തുകൂടി അടിച്ചമർത്തപ്പെടും.
ഉന്മത്ത ഇവ മേ പുത്രോ വിലപത്യേഷ സഞ്ജയ। ന ഹി ശക്തോ രമേ ജേതും ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്
എന്റെ മകൻ ഒരു ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നു, സഞ്ജയ; യുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ജയിക്കാൻ അവനു കഴിയില്ല.
ജാനാതി ഹി യഥാ ഭീഷ്മഃ പാണ്ഡവാനാം യശസ്വിനാമ്। ബലവത്താം സപുത്രാണാം ധര്മജ്ഞാനാം മഹാത്മനാമ്
ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവന്മാരുടെയും അവരുടെ മക്കളുടെയും ശക്തിയും ധർമ്മബോധവും മഹാത്മ്യതയും നന്നായി അറിയുന്നു.
യതോ നാരോചയദയം വിഗ്രഹം തൈര്മഹാത്മഭിഃ। കിം തു സഞ്ജയ മേ ബ്രൂഹി പുനസ്തേഷാം വിചേഷ്ടിതമ്
അതിനാൽ അവൻ ആ മഹാത്മാക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ സമ്മതിച്ചില്ല; എന്നാൽ, സഞ്ജയ, അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ വീണ്ടും എനിക്കു പറയൂ.
കസ്താംസ്തരസ്വിനോ ഭൂയഃ സന്ദീപയതി പാണ്ഡവാന്। അര്ചിഷ്മതോ മഹേഷ്വാസാന്ഹവിഷാ പാവകാനിവ
ആ വേഗമുള്ള, പ്രകാശമുള്ള, മഹാശരധാരികളായ പാണ്ഡവന്മാരെ, ഹോമം അഗ്നിയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും ഉണർത്തുന്നത് ആരാണ്?
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ സദൈവൈതാന്സന്ദീപയതി ഭാരത। യുദ്ധ്യധ്വമിതി മാഭൈഷ്ട യുദ്ധാദ്ഭരതസത്തമാഃ
പാണ്ഡവന്മാരെ എന്നും ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നവൻ ദൃഷ്ടദ്യുമ്നനാണ്, ഭാരത; 'യുദ്ധം ചെയ്യൂ, ഭയപ്പെടേണ്ട, ഭാരതശ്രേഷ്ഠന്മാരേ' എന്നു അവൻ പറയുന്നു.
യേ കേചിത്പാര്ഥിവാസ്തത്ര ധാര്തരാഷ്ട്രേണ സംവൃതാഃ। യുദ്ധേ സമാഗമിഷ്യന്തി തുമുലേ ശസ്ത്രസങ്കുലേ
അവിടെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ, ആ വലിയ ആയുധസംഘർഷമുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഒന്നിച്ചെത്തും.
താന്സര്വാനാഹവേ ക്രുദ്ധാന്സാനുബന്ധാന്സമാഗതാന്। അഹമേകഃ സമാദാസ്യേ തിമിര്യത്സ്യാനിവോദകാത്
യുദ്ധത്തിനായി കോപത്തോടെ കൂട്ടത്തോടെ വന്നവരെ, അവരുടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കീഴടക്കും, വെള്ളം ഇരുണ്ടിയെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
ഭീഷ്മം ദ്രോണം കൃപം കര്ണം ദ്രൌണിം ശല്യം സുയോധനമ് । ഏതാംശ്ചാപി നിരോത്സ്യാമി വേലേവ മകരാലയമ്
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ, കർണ്ണൻ, ദ്രൗണിയൻ, ശല്യൻ, സുയോധനൻ—ഇവരെയും ഞാൻ തീരം സമുദ്രത്തെ തടയുന്നതുപോലെ തടയും.
തഥാ ബ്രുവന്തം ധര്മാത്മാ പ്രാഹ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ। തവ ധൈര്യം ച വീര്യം ച പാഞ്ചാലഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞവനോടു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ധൈര്യവും ശക്തിയും, പാഞ്ചാലന്മാരോടും പാണ്ഡവന്മാരോടും കൂടിയുള്ളത്—'
സര്വേ സമധിരൂഢാഃ സ്മ സങ്ഗ്രാമാന്നഃ സമുദ്ധര । ജാനാമി ത്വാം മഹാബാഹോ ക്ഷത്രധര്മേ വ്യവസ്ഥിതമ്
'നാം എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിനായി പൂർണ്ണമായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം. മഹാബാഹുവേ, നീ ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.'
സമര്ഥമേകം പര്യാപ്തം കൌരവാണാം വിനിഗ്രഹേ । പുരസ്താദുപയാതാനാം കൌരവാണാം യുയുത്സതാമ്
'യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്ന കൌരവന്മാരെ കീഴടക്കാൻ നീ ഒരാളായി മതിയാകും, അതിന് കഴിവുള്ളവനുമാണ് നീ.'
ഭവത്താ യദ്വിധാതവ്യം തന്നഃ ശ്രേയഃ പരംതപ। സങ്ഗ്രാമാദപയാതാനാം ഭഗ്നാനാം ശരണൈഷിണാമ്
'ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, നീ എന്ത് തീരുമാനിച്ചാലും അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്; യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു രക്ഷ തേടുന്നവർക്കു.'
പൌരുഷം ദര്ശയഞ്ശൂരോ യസ്തിഷ്ഠേദഗ്രതഃ പുമാന്। ക്രീണീയാത്തം സഹസ്രേണ ഇതി നീതിമതാം മതമ്
'മുന്നിൽ നിന്ന് ധൈര്യം കാണിച്ചുനിൽക്കുന്ന വീരനെ ആയിരം പ്രതിഫലം നൽകി ആദരിക്കണം എന്നതാണ് ജ്ഞാനികളുടെ അഭിപ്രായം.'
സ ത്വം ശൂരശ്ച വീരശ്ച വിക്രാന്തശ്ച നരര്ഷഭ । ഭയാര്താനാം പരിത്രാതാ സംയുഗേഷു ന സംശയഃ
'നീ ധൈര്യശാലിയും വീരനുമാണ്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനാണ്; യുദ്ധത്തിൽ ഭയത്താൽ വിറയുന്നവരെ രക്ഷിക്കുന്നവനാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല.'
ഏവം ബ്രുവതി കൌന്തേയേ ധര്മാത്മനി യുധിഷ്ഠിരേ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്ന ഉവാചേദം മാം വചോ ഗതസാധ്വസമ് । സര്വാഞ്ജനപദാന്സൂത യോധാ ദുര്യോധനസ്യ യേ
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഭയം വിട്ട ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'സൂത, ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ യോദ്ധാക്കളെയും—'
സബാഹ്ലികാന്കുരൂന്ബ്രൂയാഃ പ്രാതിപേയാഞ്ശരദ്വതഃ । സൂതപുത്രം തഥാ ദ്രോണം സഹപുത്രം ജയദ്രഥമ്
'—ബാഹ്ലികന്മാരെയും, കുരുക്കളെയും, പ്രതീപന്റെ പുത്രന്മാരെയും, ശരദ്വതിനെ, സൂതപുത്രനെയും, ദ്രോണനും അവന്റെ മകനെയും, ജയദ്രഥനെയും—'
ദുഃശാസനം വികര്ണം ച തഥാ ദുര്യോധനം നൃപമ് ഭീഷ്മം ച ബ്രൂഹി ഗത്വാ ത്വമാശു ഗച്ഛ ച മാചിരമ്
'—ദുഃശാസനനെയും വികർണ്ണനെയും, രാജാവായ ദുര്യോധനനെയും, ഭീഷ്മനെയും, നീ വേഗത്തിൽ ചെന്നു അറിയിക്കണം; വൈകരുത്.'
യുധിഷ്ഠിരഃ സാധുനൈവാഭ്യുപേയോ മാ വോഽവധീദര്ജുനോ ദേവഗുപ്തഃ। രാജ്യം ദദ്ധ്വം ധര്മരാജസ്യ തൂര്ണം യാചധ്വം വൈ പാണ്ഡവം ലോകവീരമ്
'യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ സമീപിക്കേണ്ടത് ധർമ്മപാതയിലൂടെയാണ്. ദേവന്മാരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന അർജുനനെ അവഗണിക്കരുത്. ഉടൻ തന്നെ രാജ്യം ധർമ്മരാജാവിന് തിരിച്ചു കൊടുക്കൂ; ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ പാണ്ഡവനോട് അപേക്ഷിക്കൂ.'
നൈതാദൃശോ ഹി യോധോഽസ്തി പൃഥിവ്യാമിഹ കശ്ചന। യഥാവിധഃ സവ്യസാചീ പാണ്ഡവഃ സത്യവിക്രമഃ
'ഭൂമിയിൽ അർജുനനെന്ന പാണ്ഡവനുപോലുള്ള ധൈര്യശാലിയായ യോദ്ധാവൊരാളുമില്ല.'
ദേവൈര്ഹി സംഭൃതോ ദിവ്യോ രഥോ ഗാണ്ഡീവധന്വനഃ । ന സജേയോമനുഷ്യേണ മാ സ്മ കൃദ്ധ്വം മനോ യുധി
'ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജുനന്റെ ദിവ്യരഥം ദേവന്മാർ ഒരുക്കിയതാണ്; യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ അവനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ല. യുദ്ധം ചെയ്യാൻ മനസ്സിടരുത്.'
ക്ഷത്രതേജാ ബ്രഹ്മചാരീ കൌമാരാദപി പാണ്ഡവഃ। തേന സംയുഗമേഷ്യന്തി മന്ദാ വിലപതോ മമ
'കൗമാരകാലം മുതൽ തന്നെ പാണ്ഡവനിൽ ക്ഷത്രതേജസും ബ്രഹ്മചാര്യശീലവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച് മൂഢന്മാർ യുദ്ധത്തിനായി വരുന്നത്.'
ദുര്യോധന നിവര്തസ്വ യുദ്ധാദ്ഭരതസത്തമ । ന ഹി യുദ്ധം പ്രശംസന്തി സര്വാവസ്ഥമരിന്ദമ
'ദുര്യോധന, ഭാരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ; യുദ്ധം ഒരു സാഹചര്യത്തിലും ജ്ഞാനികൾ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല.'
അലമര്ധം പൃഥിവ്യാസ്തേ സഹാമാത്യസ്യ ജീവിതുമ് । പ്രയച്ഛ പാണ്ഡുപുത്രാണാം യഥോചിതമരിന്ദമ
'നിനക്കും മന്ത്രിമാർക്കും ഭൂമിയുടെ പാതി മതിയല്ലേ ജീവിക്കാൻ; പാണ്ഡവന്മാർക്ക് അവർക്കുള്ള ഭാഗം നീ കൊടുക്കണം.'
ഏതദ്ധി കുരവഃ സര്വേ മന്യന്തേ ധര്മസംഹിതമ് । യത്ത്വം പ്രശാന്തിം മന്യേഥാഃ പാണ്ഡുപുത്രൈര്മഹാത്മഭിഃ
'ഇത് തന്നെയാണ് ധർമ്മം അനുസരിച്ച് പണ്ടാരും കുരുക്കളും കരുതുന്നത്: നീ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം സമാധാനം തേടണം.'
അങ്ഗേമാം സമവേക്ഷസ്വ പുത്ര സ്വാമേവ വാഹിനീമ് । ജാത ഏഷ തവാഭാവസ്ത്വം തു മോഹാന്ന ബുദ്ധ്യസേ
'മകനേ, ഈ സൈന്യം നിന്റെതെന്നു കണക്കാക്കണം; ഈ വൈരാഗ്യം നിനക്കാണ് ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്, പക്ഷേ മോഹം കാരണം നീ അതു മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.'
ന ത്വഹം യുദ്ധമിച്ഛാമി നൈതദിച്ഛതി ബാഹ്ലികഃ। ന ച ഭീഷ്മോ ന ച ദ്രോണോ നാശ്വത്ഥാമാ ന സഞ്ജയഃ
'ഞാനും ബാഹ്ലികനും യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും അശ്വത്താമനും സഞ്ജയനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.'